Ngành dệt may trước áp lực xanh hóa

Sức ép xanh hóa từ chuỗi cung ứng toàn cầu

Theo Bộ Công Thương, dệt may hiện là một trong những ngành sản xuất và xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân trên 10% mỗi năm. Năm 2025 được dự báo là năm “vượt khó” thành công khi kim ngạch xuất khẩu toàn ngành ước đạt khoảng 46 tỷ USD, tăng 5,6% so với năm 2024. Đáng chú ý, xuất siêu đạt tới 21 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột của dệt may trong cán cân thương mại quốc gia.

Tuy nhiên, phía sau bức tranh tăng trưởng tích cực là hàng loạt thách thức mới, đặc biệt khi ngành đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng xanh hóa và phát triển bền vững. Việc tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu đồng nghĩa với việc doanh nghiệp dệt may Việt Nam phải thích ứng nhanh hơn với những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế.

Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), hiện nay sản phẩm dệt may Việt Nam đã có mặt tại hơn 100 thị trường trên thế giới. Đây vừa là lợi thế, vừa là áp lực lớn đối với doanh nghiệp trong bối cảnh các yêu cầu về môi trường, phát thải và phát triển bền vững đang trở thành điều kiện tiên quyết để duy trì đơn hàng.

Sức ép lớn nhất đến từ xu hướng xanh hóa chuỗi cung ứng. Các nhãn hàng quốc tế ngày càng siết chặt tiêu chí về sử dụng năng lượng hiệu quả, giảm phát thải khí nhà kính, tuần hoàn - tái chế chất thải và thiết kế sản phẩm bền vững. Doanh nghiệp không chỉ phải sản xuất “đúng - đủ - nhanh” mà còn phải chứng minh được mức độ thân thiện môi trường của từng sản phẩm.

Bên cạnh đó, các cam kết quốc gia về giảm phát thải cũng tạo ra yêu cầu bắt buộc đối với ngành. Việt Nam đã tuyên bố mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, kéo theo trách nhiệm đóng góp của các ngành phát thải lớn, trong đó có dệt may. Hiện nay, ngành dệt may Việt Nam phát thải khoảng 5 triệu tấn CO₂ mỗi năm. Theo Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, gần 100 doanh nghiệp dệt may thuộc diện phải kiểm kê khí nhà kính, xây dựng lộ trình cắt giảm phát thải.

Không chỉ chịu sức ép từ bên ngoài, doanh nghiệp dệt may còn đối mặt với áp lực nội tại khi chi phí năng lượng, nguyên vật liệu và nhân công ngày càng gia tăng. Theo ông Lê Xuân Thịnh, Giám đốc Công ty TNHH Trung tâm Sản xuất sạch hơn Việt Nam (VNCPC), muốn duy trì khả năng cạnh tranh, doanh nghiệp buộc phải sử dụng hiệu quả hơn tài nguyên và năng lượng, coi đây là giải pháp sống còn để giảm chi phí và đáp ứng yêu cầu thị trường.

Xanh hóa để giữ vị thế xuất khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh

Giới chuyên gia nhận định, xanh hóa không chỉ là thách thức mà còn mở ra cơ hội để ngành dệt may tái cấu trúc theo hướng giá trị gia tăng cao hơn. Việc tiết kiệm năng lượng, tận dụng và tái chế chất thải dệt may có thể tạo ra các sản phẩm phụ, nhiên liệu cho lò hơi hoặc phát điện, qua đó giảm chi phí sản xuất và tăng hiệu quả kinh tế.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh không hề đơn giản. Khó khăn lớn nhất là nguồn vốn đầu tư cho công nghệ xanh còn rất lớn; trình độ công nghệ và kỹ năng của lực lượng lao động chưa đồng đều; trong khi hệ thống hướng dẫn, tiêu chuẩn chuyển đổi xanh cho từng ngành vẫn chưa đầy đủ, khiến doanh nghiệp lúng túng trong triển khai.

Theo ông Lê Xuân Thịnh, dù Luật Bảo vệ môi trường cùng các nghị định, thông tư đã ban hành, Việt Nam vẫn cần xây dựng các bộ tiêu chuẩn xanh cụ thể cho từng ngành, trong đó có dệt may và da giày. Đây sẽ là “kim chỉ nam” giúp doanh nghiệp xác định rõ lộ trình, giải pháp và mức độ tuân thủ cần thiết.

Song song với đó, các cơ chế khuyến khích về tài chính đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi xanh cần được hỗ trợ tiếp cận vốn ưu đãi, giảm thuế, hỗ trợ khoa học công nghệ và tiếp cận các công nghệ điển hình trong ngành. Các hiệp hội ngành hàng cũng cần tham gia sâu hơn vào việc đào tạo, nâng cao năng lực nguồn nhân lực để sẵn sàng cho quá trình chuyển đổi.

Ông Lê Xuân Thịnh đề xuất, Nhà nước cần sớm ban hành hệ thống chính sách đồng bộ, thống nhất tiêu chuẩn và quy chuẩn xanh, đồng thời có các cơ chế hỗ trợ đặc thù về quỹ đất, công nghiệp hỗ trợ và quỹ tài chính môi trường. Khi có một giải pháp tổng thể, doanh nghiệp sẽ có cơ sở rõ ràng để thực hiện chuyển đổi một cách hiệu quả, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh áp lực ngày càng gia tăng, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn, mà là con đường tất yếu để ngành dệt may Việt Nam phát triển bền vững, giữ vững vị thế xuất khẩu chủ lực và đi xa hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.