Một năm chuyển động của chính sách đất đai

Năm 2025 ghi nhận những điều chỉnh quan trọng trong công tác quản lý đất đai, diễn ra đồng thời ở tổ chức bộ máy, thể chế và cách thức quản lý, tổ chức thực hiện. Việc thành lập Cục Quản lý đất đai trên cơ sở sáp nhập ba đơn vị chuyên môn đã tạo lập một đầu mối quản lý thống nhất, bảo đảm tính xuyên suốt từ xây dựng chính sách, quy hoạch đến đăng ký, dữ liệu và tổ chức thực thi pháp luật đất đai trên phạm vi cả nước.

Cùng với đó, việc sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã đặt lĩnh vực đất đai vào trọng tâm của quá trình phân cấp, phân quyền, đòi hỏi khuôn khổ thể chế đủ rõ ràng, đồng bộ và linh hoạt để phát huy tính chủ động của địa phương, đồng thời giữ vững thống nhất quản lý nhà nước.

Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đẩy mạnh thể chế hóa các nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị nhằm huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, hướng tới “hai con số”, đất đai giữ vai trò then chốt trong việc tổ chức không gian phát triển và khai thông các nguồn lực của nền kinh tế.

Những chuyển động chính sách trong năm 2025 vì vậy không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt của quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và phân cấp, phân quyền, mà còn tạo nền tảng quan trọng để sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai, phục vụ phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.

“Chìa khóa” khơi thông nguồn lực

Theo ông Đào Trung Chính, Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), quản lý tốt đất đai chính là quản lý được không gian phát triển của quốc gia. Thể chế rõ ràng, pháp luật đồng bộ là “chìa khóa” để khai thông, sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai trong giai đoạn phát triển mới.

Năm 2025 đánh dấu một bước điều chỉnh quan trọng trong chính sách, pháp luật đất đai khi Quốc hội ban hành Nghị quyết quy định một số cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai. Đây được xem là sự phản ứng chính sách kịp thời trước những yêu cầu mới của thực tiễn và quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Nghị quyết tập trung thể chế hóa các quan điểm, mục tiêu lớn của Trung ương về tiếp tục đổi mới chính sách đất đai, đồng thời trực tiếp xử lý nhiều “điểm nghẽn” phát sinh trong thực tiễn. Nhiều quy định được bổ sung, điều chỉnh theo hướng linh hoạt, sát thực tế hơn, đặc biệt trong thu hồi đất phục vụ quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội; trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; cũng như trong giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất.

Đáng chú ý, Nghị quyết làm rõ điều kiện, trình tự thu hồi đất gắn với yêu cầu công khai, đối thoại, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người có đất thu hồi; đồng thời tăng cường phân cấp cho địa phương trong tổ chức thực hiện. Các quy định về giá đất, bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và tài chính đất đai cũng được rà soát, hoàn thiện theo hướng minh bạch, thống nhất, góp phần tháo gỡ ách tắc, tạo điều kiện để Luật Đất đai được triển khai thông suốt, hiệu quả hơn trong thực tiễn.

Trước đó, vào tháng 7/2025, cả nước bước vào giai đoạn sắp xếp tổ chức bộ máy, tinh gọn đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu đặt ra đối với thể chế đất đai không chỉ là đầy đủ, mà còn phải linh hoạt, thích ứng và trao quyền thực chất cho địa phương. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về tổ chức, mà là bước điều chỉnh căn bản phương thức quản lý nhà nước, đòi hỏi tư duy quản trị mới, hiện đại hơn.

Trên tinh thần đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động tham mưu, ban hành và trình cấp có thẩm quyền một khối lượng lớn văn bản quy phạm pháp luật, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện. Các nghị định, thông tư được xây dựng không chỉ để “đủ luật”, mà để luật có thể đi vào cuộc sống ngay từ những tháng đầu vận hành mô hình mới.

Đó là Nghị định số 151/2025/NĐ-CP quy định rõ thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp; Nghị định số 226/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm tăng tính chủ động cho cấp dưới trong tổ chức thực thi; đồng thời trình Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.3/2025/NQ-CP về tháo gỡ vướng mắc trong triển khai các dự án khi quy hoạch sử dụng đất quốc gia chưa được phê duyệt điều chỉnh. Song song đó, Bộ cũng ban hành Thông tư số 23/2025/TT-BNNMT quy định về phân cấp, phân định thẩm quyền trong lĩnh vực đất đai khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Cách tiếp cận này vừa bảo đảm thống nhất quản lý, vừa ngăn ngừa tiêu cực, tạo điều kiện để chính quyền cơ sở chủ động hơn trong giải quyết công việc, giảm ách tắc, phiền hà cho người dân và doanh nghiệp.

Trên nền tảng những điều chỉnh kịp thời về thể chế, yêu cầu đặt ra trong năm 2025 không chỉ là ban hành chính sách, mà là tổ chức thực thi hiệu quả trong thực tiễn, với sự đồng hành trực tiếp của cơ quan quản lý nhà nước cùng chính quyền địa phương.

Lần đầu tiên, nguyên tắc “cấp nào gần dân nhất, cấp đó được quyết định” được thể chế hóa một cách đồng bộ, đi kèm với cơ chế kiểm tra, giám sát, thanh tra rõ ràng ở từng cấp. Nhất là đối với cấp xã, cấp chính quyền mang tên cũ nhưng chức năng hoàn toàn mới, quy mô rộng hơn, quyền hạn và trách nhiệm đều lớn hơn.

Đồng hành cùng tháo gỡ

Không dừng lại ở việc ban hành văn bản, Bộ Nông nghiệp và Môi trường lựa chọn cách làm khó nhưng hiệu quả: trực tiếp cử cán bộ về địa phương, cùng làm, cùng tháo gỡ. Bộ thành lập 10 đoàn công tác do các Thứ trưởng làm Trưởng đoàn làm việc trực tiếp với các địa phương; cử 34 công chức của Cục Quản lý đất đai về hỗ trợ 34 tỉnh, thành phố trong suốt 3 tháng đầu vận hành mô hình chính quyền hai cấp.

Từ ngày 15/8 đến 15/11/2025, 34 công chức đã tiếp nhận 1.778 kiến nghị, vướng mắc, trong đó 1.382 kiến nghị thuộc lĩnh vực đất đai.

Phần lớn các vướng mắc đã được trả lời, hướng dẫn trực tiếp tại cơ sở, thông qua làm việc trực tiếp, hội nghị tập huấn và các nhóm hỗ trợ chuyên môn. Chỉ còn 334 kiến nghị được tổng hợp gửi về Cục Quản lý đất đai để tiếp tục hỗ trợ, hướng dẫn thống nhất trên phạm vi cả nước.

Đáng chú ý, số lượng các kiến nghị đã giảm dần theo tuần, các công chức trong quá trình công tác tại địa phương đã nhận diện một số tồn tại chung quá trình triển khai nhiệm vụ khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Thông qua thực tiễn triển khai, Bộ cũng kịp thời tổng hợp, nhận diện những khó khăn, vướng mắc phát sinh, từ điều kiện bảo đảm thực hiện phân cấp (như đo đạc, chỉnh lý bản đồ địa chính, phần mềm xử lý thủ tục hành chính liên thông), đến những khoảng trống pháp lý cần tiếp tục hoàn thiện. Trên cơ sở đó, Bộ đã chủ động đề xuất Chính phủ, Quốc hội ban hành các cơ chế tháo gỡ phù hợp.

Một điểm nổi bật khác trong quá trình tổ chức thực hiện là phương châm “đi cùng, làm cùng, tháo gỡ cùng” với địa phương. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức nhiều đợt tập huấn, tuyên truyền chuyên đề; Đây là cách làm thể hiện rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương, không đứng ngoài cuộc, không “ban hành rồi để đó”.

Hướng tới nền quản trị đất đai số

Không dừng lại ở hoàn thiện khung pháp lý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường còn đặc biệt coi trọng nền tảng dữ liệu, “hạ tầng mềm” của quản trị hiện đại. Chiến dịch 90 ngày làm giàu, làm sạch dữ liệu đất đai được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước là một minh chứng rõ nét. Với mục tiêu xây dựng cơ sở dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung”, chiến dịch không chỉ nhằm minh bạch hóa thông tin từng thửa đất, mà còn tạo nền tảng kết nối với dữ liệu dân cư, thuế, tài chính, xây dựng, phục vụ đa mục tiêu quản lý.

Theo ông Đào Trung Chính , đây là bước đi quan trọng hiện thực hóa mô hình “một dữ liệu - nhiều mục tiêu quản lý”, đã được quy định trong Nghị định số 226/2025/NĐ-CP, đồng thời là cơ sở quan trọng để chuẩn bị cho việc xây dựng chính sách thuế bất động sản trong tương lai.

Trong thời gian ngắn, khối lượng công việc triển khai là rất lớn: rà soát, phân loại gần 50 triệu thửa đất tại hơn 2.300 đơn vị hành chính cấp xã; thu thập, số hóa hàng triệu Giấy chứng nhận; xác thực thông tin chủ sử dụng đất với CSDL quốc gia về dân cư; đồng bộ dữ liệu từ địa phương về Trung ương và kết nối liên thông với các hệ thống dữ liệu quốc gia.

Kết quả, tổng số thửa đất được rà soát, làm giàu, làm sạch đạt hơn 61,7 triệu thửa, trong đó 24,4 triệu thửa đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”, đủ điều kiện để đưa vào vận hành theo thời gian thực, phục vụ cho công tác quản lý đất đai và các ngành kinh tế - xã hội. Đối khớp, xác thực với CSDL quốc gia về dân cư là 37,3 triệu thửa đất, trong đó hơn 18,8 triệu thửa đã được xác thực thông tin chủ sử dụng đất; số còn lại đang tiếp tục được rà soát, chỉnh lý.

Đáng chú ý, 100% tỉnh, thành phố đã hoàn thành đồng bộ CSDL đất đai về CSDL quốc gia, với gần 98% tổng số thửa đất được tích hợp. Lần đầu tiên, dữ liệu đất đai trên phạm vi toàn quốc được tập trung, thống nhất, tạo điều kiện để vận hành theo thời gian thực.

Trong quá trình làm giàu, làm sạch CSDL đất đai, các địa phương đã chủ động rà soát, tái cấu trúc các thủ tục hành chính để giải quyết thủ tục về đất đai và tài sản gắn liền với đất cho người dân, doanh nghiệp.

Đặc biệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Công an xây dựng Mã định danh duy nhất cho mỗi thửa đất, khắc phục triệt để tình trạng trùng lặp, liên kết trực tiếp với vị trí địa lý thực địa, tích hợp với Nền tảng địa chỉ số quốc gia. Trong quá trình làm giàu, làm sạch dữ liệu, số lượng thửa đất được tạo Mã định danh đạt 69,7 triệu thửa, bao gồm thửa đất đã lập CSDL, trích đo địa chính và lập bản đồ địa chính.

Chiến dịch làm giàu, làm sạch dữ liệu đất đai không chỉ là một nhiệm vụ kỹ thuật, mà là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, liên thông và dùng chung, mỗi thửa đất không còn là một “mảnh thông tin rời rạc”, mà trở thành một phần của hệ thống quản lý thống nhất, phục vụ đồng thời cho quản lý nhà nước, phát triển kinh tế và bảo đảm quyền lợi của người dân.

Từ những nền tảng được định hình trong năm 2025, ngành quản lý đất đai bước vào năm 2026 với yêu cầu cao hơn về hiệu quả thực thi, tính liên thông dữ liệu và chất lượng phục vụ, hướng tới một nền quản trị hiện đại, minh bạch và bền vững.

Sau Chiến dịch làm sạch dữ liệu đất đai, Đồng Nai đã toàn trình điện tử 3 thủ tục hành chính; tái cấu trúc, giảm các bước thực hiện 31 thủ tục; cắt giảm giấy tờ 124 thủ tục; rút ngắn thời gian giải quyết 19 thủ tục. TP. Hải Phòng tái cấu trúc, cắt giảm 57 thủ tục; cắt giảm giấy tờ 114 thủ tục…