Nhân Ngày Đất ngập nước Thế giới (2/2), Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) khu vực châu Á đã chính thức khởi động dự án Phục hồi cảnh quan nước ngọt, thúc đẩy thích ứng dựa vào đất ngập nước (Mekong FLOW), nhằm phục hồi các hệ sinh thái đất ngập nước và tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu cho hàng triệu người dân tại khu vực Đông Nam Á.
Đất ngập nước giữ vai trò trung tâm trong các hệ thống sông ngòi. Khi lũ về, đất ngập nước giúp hấp thụ và điều tiết dòng chảy; khi hạn hán xảy ra, các hệ sinh thái này duy trì nguồn nước cho sông suối. Tại Đông Nam Á, hàng triệu người dân sinh sống ở các vùng đồng bằng thấp và ven biển phụ thuộc trực tiếp vào các mạng lưới sông ngòi này cho sản xuất nông nghiệp, thủy sản và du lịch.
Dự án Mekong FLOW được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) khởi xướng nhân Ngày Đất ngập nước thế giới 2026. Ảnh: IUCN châu Á.
Riêng tại khu vực sông Mekong, các vùng đất ngập nước đang hỗ trợ sinh kế cho hơn 60 triệu người. Nguồn lợi thủy sản tại đây cung cấp tới 80% lượng đạm động vật trong khẩu phần ăn của người dân, đồng thời đóng góp quan trọng cho năng suất nông nghiệp và giảm thiểu rủi ro lũ lụt. Tuy nhiên, bất chấp tầm quan trọng về đa dạng sinh học và phúc lợi con người, đất ngập nước trong khu vực đang chịu nhiều sức ép từ mất sinh cảnh, phát triển hạ tầng, ô nhiễm và biến đổi khí hậu.
Theo đó, IUCN cho biết dự án Mekong FLOW sẽ được thực hiện trong 4 năm, với tổng kinh phí 2 triệu USD, do Quỹ Coca-Cola tài trợ. Mục tiêu của dự án là cải thiện sức khỏe của các hệ sinh thái đất ngập nước, qua đó củng cố khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của cộng đồng tại bốn quốc gia lưu vực sông Mekong, thông qua các giải pháp dựa vào thiên nhiên.
Chia sẻ về dự án, TS Dindo Campilan, Giám đốc khu vực châu Á và Giám đốc Trung tâm châu Đại Dương của IUCN, nhấn mạnh trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy thoái hệ sinh thái ngày càng tác động mạnh đến đời sống người dân, việc bảo vệ các vùng đất ngập nước khỏe mạnh - vốn đóng vai trò như “vùng đệm” chống lũ lụt, hạn hán và suy giảm đa dạng sinh học - trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Theo đó, tại Lào, dự án tập trung phục hồi và tái kết nối hơn 1.000 ha đất ngập nước trong tổng diện tích 12.400 ha của Khu Ramsar Xe Champhone, đồng thời hỗ trợ phát triển nghề cá nhằm tăng cường an ninh lương thực. Ở Thái Lan, Mekong FLOW sẽ hỗ trợ các sáng kiến cộng đồng nhằm đề cử lưu vực sông Ing trở thành Khu Ramsar, cũng như phục hồi một trong những khu rừng ngập lũ phụ lưu cuối cùng của sông Mekong.
Tại Campuchia và Việt Nam, dự án sẽ phục hồi khoảng 200 ha đất ngập nước thông qua các mô hình canh tác và thủy sản giàu đa dạng sinh học, đồng thời thiết lập các vùng đệm tại các khu đất ngập nước được bảo vệ. Đặc biệt, Mekong FLOW sẽ thúc đẩy việc bảo vệ pháp lý hơn 50.000 ha Đầm lầy Bassac.
Dự án Mekong FLOW được xây dựng trên nền tảng các mạng lưới sẵn có của IUCN, trong đó có Sáng kiến Ramsar khu vực Indo-Burma (IBRRI). Thông qua kế hoạch chiến lược giai đoạn 2025-2030, các quốc gia thành viên đang phối hợp tăng cường quản lý đất ngập nước, lồng ghép thích ứng khí hậu vào chính sách và huy động nguồn tài chính bền vững cho các giải pháp dựa vào thiên nhiên.
Bằng cách giải quyết những thách thức hiện nay và thúc đẩy hợp tác khu vực, Mekong FLOW được kỳ vọng sẽ góp phần phục hồi các hệ sinh thái then chốt, bảo đảm sinh kế, an ninh lương thực và khả năng phòng chống thiên tai cho hàng triệu người dân lưu vực sông Mekong.
