Hội nhập xanh nâng tầm nông nghiệp và môi trường Việt Nam

Trong bối cảnh ấy, với Việt Nam, nông nghiệp và môi trường là hai trụ cột then chốt, vừa bảo đảm an ninh lương thực, sinh kế cho hàng chục triệu người dân, vừa đóng vai trò quan trọng trong thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.

Nhân dịp Xuân mới 2026, phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) về những dấu ấn đối ngoại nổi bật của ngành trong năm qua và khát vọng hội nhập của Việt Nam trong chặng đường sắp tới.

Dấu ấn 2025: Chính sách mở tạo động lực hội nhập quốc tế

Ngày 24/1/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Đây là một trong 4 nghị quyết trụ cột của giai đoạn đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển bền vững.

Điểm sáng lớn nhất, theo ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, là ngành đã chuyển mạnh từ tư duy “tham gia” sang “chủ động kiến tạo hội nhập”.

Ông đánh giá, với ngành nông nghiệp và môi trường, năm 2025 là một năm rất đặc biệt. Trên nền tảng Nghị quyết 59 của Bộ Chính trị, công tác đối ngoại không còn là hoạt động hỗ trợ bên lề, mà trở thành một động lực phát triển, gắn chặt với tái cơ cấu ngành, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực chống chịu trước các cú sốc toàn cầu.

Cụ thể, ngành Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục giữ vai trò then chốt trong việc hiện thực hóa các mục tiêu bao trùm của Nghị quyết 59-NQ/TW. Qua đó, trực tiếp thúc đẩy tái cơ cấu kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng, mở rộng không gian phát triển bền vững, góp phần hiện đại hóa đất nước và phát huy vai trò chủ động của các địa phương.

Ngày 30/5/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết 153/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 59-NQ/TW, trong đó giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng các đề án quan trọng, gồm: Định hướng phát triển hợp tác Nam - Nam trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn; Định hướng thu hút và quản lý vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn; Định hướng thu hút, quản lý và sử dụng vốn ODA và các khoản vay ưu đãi khác từ các nhà tài trợ và tổ chức phi chính phủ quốc tế.

Theo ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, để triển khai Nghị quyết 59-NQ/TW và Nghị quyết 153/NQ-CP, Vụ Hợp tác quốc tế đã nhanh chóng tham mưu cho Bộ ban hành Kế hoạch hành động để triển khai các Nghị quyết nêu trên, theo đúng chủ trương chủ động, trách nhiệm, bản lĩnh và chuyên nghiệp trong HNQT của ngành nông nghiệp và môi trường. Hội nhập trong ngành phải hướng tới việc giữ gìn và phát huy bản sắc của Việt Nam, giữ vững độc lập, tự chủ, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng nhanh bền vững của quốc gia và vì hạnh phúc của nhân dân.

Vụ cũng đã tham mưu cho Bộ chuẩn bị các Đề án quan trọng như Đề án tăng cường hợp tác quốc tế trong quản lý tài nguyên, môi trường gắn với mở cửa thị trường nông lâm thủy sản (NLTS) với các đối tác quốc tế lớn; Kế hoạch thúc đẩy đàm phán, xử lý rào cản thương mại nhằm thúc đẩy xuất khẩu và đa dạng hóa thị trường NLTS; Đề án thúc đẩy xuất khẩu NLTS sang các thị trường trọng điểm cụ thể; Kế hoạch thúc đẩy hợp tác nông nghiệp Nam - Nam với các nước châu Phi trong bối cảnh mới.

Theo Vụ trưởng, việc Việt Nam hợp nhất lĩnh vực nông nghiệp và môi trường là một trong những chủ đề mà các đối tác quốc tế quan tâm và đánh giá rất cao. Trong bối cảnh thế giới đang tìm kiếm những mô hình phát triển bền vững hơn cho hệ thống lương thực - thực phẩm, cách tiếp cận tích hợp của Việt Nam tạo ra một hệ thống chính sách mạch lạc, dễ đối thoại và dễ hợp tác.

Ông phân tích thêm, trên thực tế, việc hợp nhất này giúp chúng ta kết nối tốt hơn giữa sản xuất - bảo tồn - thích ứng - sinh kế, đặc biệt trong các chương trình lớn như chuyển đổi ĐBSCL, nông nghiệp phát thải thấp, quản lý tài nguyên nước, triển khai quy định mới của EU về chống suy thoái rừng (EUDR), phát triển ngành thủy sản và kinh tế biển bền vững. Đối tác quốc tế không chỉ nhìn thấy quyết tâm chính trị, mà còn nhìn thấy năng lực hành động ngày càng rõ nét của Việt Nam.

Nền tảng bền vững từ Thỏa thuận Paris

Nhìn lại một thập kỷ thực hiện Thỏa thuận Paris, theo Vụ trưởng Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, ngành nông nghiệp và môi trường Việt Nam đã có bước chuyển rõ nét, từ chỗ chủ yếu “ứng phó” sang chủ động đóng góp giải pháp.

Minh chứng rõ nhất là Việt Nam đã sớm phê duyệt và triển khai Kế hoạch thực hiện Thỏa thuận Paris, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý về biến đổi khí hậu, với Luật Bảo vệ môi trường 2020. Ngoài ra, trong các năm qua, Chính phủ đã liên tục ban hành các nghị định về giảm phát thải khí nhà kính, phát triển thị trường carbon, các kế hoạch quốc gia về thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là nền tảng để các địa phương, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia hành động khí hậu một cách bài bản.

Từ năm 2021, thực hiện Chương trình nghị sự của Liên hợp quốc về Các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs), Việt Nam đã chủ động huy động nguồn lực và tăng cường phối hợp với các đối tác quốc tế để triển khai nhiều sáng kiến và kế hoạch quan trọng.

Nổi bật có Kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính của ngành nông nghiệp đến năm 2030; Kế hoạch thực hiện Tuyên bố Glasgow về rừng và sử dụng đất; Kế hoạch hành động chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm minh bạch - trách nhiệm - bền vững; Quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP); Quan hệ đối tác hành động nhựa quốc gia (NPAP); Đề án 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL và gần đây nhất là Đề án phát triển ngành trồng trọt phát thải thấp.

Việt Nam đã chủ trì tham gia đàm phán xây dựng Thỏa thuận toàn cầu về ô nhiễm nhựa, tăng cường tiếng nói và vai trò dẫn dắt trong nhiều khuôn khổ hợp tác như hợp tác ASEAN và ASEAN+ về môi trường, Tổ chức Khí tượng thế giới… Qua đó, từng bước nâng tầm công tác đối ngoại. Ngoại giao môi trường của Việt Nam cũng được cộng đồng quốc tế đánh giá cao.

Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế cho rằng, trong thực tiễn, nông nghiệp và môi trường đang trực tiếp đóng góp vào mục tiêu ứng phó với biến đổi khí hậu quốc gia: diện tích rừng được duy trì và nâng cao chất lượng, đóng vai trò quan trọng trong hấp thụ carbon; các mô hình canh tác lúa phát thải thấp, chất lượng cao, quản lý đất và nước bền vững được mở rộng; năng lực cảnh báo, dự báo và ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan được tăng cường; các hoạt động kiểm kê, đo đạc - báo cáo - thẩm định phát thải và thích ứng từng bước đi vào nề nếp.

Đáng chú ý, năm nay Việt Nam bắt đầu thí điểm phân bổ hạn ngạch cho các cơ sở phát thải lớn, qua đó tạo động lực giảm phát thải một cách thực chất. Đặc biệt, NDC 3.0 đang tiếp tục được hoàn thiện thể hiện rõ cách tiếp cận mới: hành động khí hậu gắn với an ninh lương thực, sinh kế người dân và bảo vệ hệ sinh thái. Có thể thấy, Việt Nam không chỉ cam kết bằng lời nói, mà đang từng bước hiện thực hóa trách nhiệm của mình đối với nỗ lực chung toàn cầu.

Đưa ẩm thực, tri thức bản địa ra thế giới

Ông Tuấn khẳng định: Nếu trước đây chúng ta tự hào vì sản lượng, thì hôm nay, uy tín và tính minh bạch mới là thước đo giá trị. Thị trường thế giới đang thay đổi rất nhanh. Người tiêu dùng không chỉ quan tâm sản phẩm có ngon hay không, mà còn muốn biết sản phẩm đó đến từ đâu, được sản xuất như thế nào và có thân thiện với môi trường hay không. Vì vậy, tổ chức sản xuất an toàn, minh bạch, truy xuất được nguồn gốc chính là tấm hộ chiếu xanh cho nông sản Việt Nam bước ra thế giới.

Trên cơ sở đó, hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm với các nước châu Phi trở thành điểm sáng. Về các hoạt động trao đổi kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp giữa đôi bên, Vụ trưởng Nguyễn Đỗ Anh Tuấn cho rằng đây là một nét rất đẹp trong đối ngoại của Việt Nam.

Trong năm qua, Vụ Hợp tác quốc tế đã tổ chức hàng chục đoàn công tác cấp Bộ ra nước ngoài, đón tiếp nhiều đoàn đối tác quốc tế đến Việt Nam. Đã có rất nhiều lãnh đạo ngành nông nghiệp của các nước châu Phi sang học hỏi kinh nghiệm của Việt Nam về sản xuất nông nghiệp, phát triển sản phẩm OCOP, phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp…

"Chúng ta có thể tự hào về hình ảnh một Việt Nam năng động, sáng tạo và bền vững đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều quốc gia trên thế giới" - ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn.

Ông Tuấn nhấn mạnh, các cuộc gặp gỡ ngày càng đi vào chiều sâu, tập trung tháo gỡ rào cản thị trường, mở ra cơ hội hợp tác mới về công nghệ, đầu tư, tài chính xanh và chuyển giao tri thức. Song song với đó, Việt Nam cũng để lại dấu ấn rõ nét tại nhiều diễn đàn đa phương lớn, nơi tiếng nói của nông nghiệp và môi trường Việt Nam ngày càng được lắng nghe, tôn trọng.

Do đó, Hợp tác Nam - Nam không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ kỹ thuật, mà còn là xây dựng niềm tin, mở rộng tình hữu nghị và cùng nhau phát triển bền vững trong một thế giới nhiều biến động. Đây cũng là cơ hội mở rộng không gian phát triển của nông nghiệp Việt Nam, qua đó đóng góp vào an ninh lương thực và phát triển bền vững toàn cầu, nâng cao uy tín, vị thế, lan tỏa sức mạnh mềm của Việt Nam ra toàn cầu.

Lãnh đạo Vụ Hợp tác quốc tế nói: “Trong tương lai, chúng ta sẽ không chỉ xuất khẩu hàng nông sản mà hướng tới xuất khẩu cả hệ sinh thái nông nghiệp Việt Nam sang các nước đang phát triển”.

Trong thời khắc năm mới gõ cửa, Vụ trưởng Nguyễn Đỗ Anh Tuấn gửi tới các đối tác và bạn bè quốc tế một thông điệp rất giản dị nhưng chân thành: Việt Nam trân trọng sự đồng hành và luôn sẵn sàng cùng đi xa hơn. Việt Nam mong muốn tiếp tục hợp tác trên tinh thần tin cậy, chia sẻ và cùng kiến tạo - để nông nghiệp không chỉ nuôi sống con người, môi trường không chỉ được bảo vệ, mà cả hai cùng góp phần xây dựng một tương lai xanh, bao trùm và thịnh vượng cho các thế hệ mai sau.