Trong giai đoạn phát triển mới, khi đất nước hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh, xanh và bền vững, ngành Nông nghiệp và Môi trường đang đứng trước những yêu cầu ngày càng cao và toàn diện. Từ chuyển đổi mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại ngành theo chiều sâu, đến ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh lương thực, an ninh nguồn nước và quản lý hiệu quả tài nguyên, môi trường, tất cả đều đòi hỏi năng lực tổ chức và thực thi mạnh mẽ từ con người.
Thực tiễn cho thấy, dù hạ tầng kỹ thuật và cơ chế, chính sách có thể từng bước hoàn thiện, thì nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao, vẫn là yếu tố quyết định mang tính nền tảng và lâu dài. Trong bối cảnh đó, vai trò của các cơ sở đào tạo trụ cột như Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Đại học Thủy lợi và Đại học Tài nguyên và Môi trường càng trở nên quan trọng. Việc phát huy hiệu quả hệ thống đào tạo này, gắn chặt đào tạo với nghiên cứu và thực tiễn, chính là chìa khóa tạo nền tảng nhân lực vững chắc cho sự phát triển bền vững của ngành trong thời gian tới.
Đào tạo nhân lực chất lượng cao gắn với thực tiễn
GS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam
GS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Ảnh: Khương Trung.
Là cơ sở đào tạo có bề dày lịch sử và quy mô lớn nhất cả nước trong lĩnh vực nông nghiệp, Học viện Nông nghiệp Việt Nam nhiều năm qua giữ vai trò nòng cốt trong đào tạo nguồn nhân lực cho ngành. Là trung tâm kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu khoa học và thực tiễn sản xuất, góp phần hình thành đội ngũ cán bộ, kỹ sư, chuyên gia phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững.
Trong bối cảnh nông nghiệp chuyển mạnh sang mô hình công nghệ cao, nông nghiệp sinh thái và nông nghiệp số, yêu cầu đối với công tác đào tạo đã thay đổi căn bản. Vai trò của Học viện không chỉ dừng ở đào tạo lao động kỹ thuật, mà hướng tới xây dựng đội ngũ có năng lực tổ chức sản xuất quy mô lớn, quản trị chuỗi giá trị và tham gia hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp và môi trường.
Với gần 1.100 cán bộ khoa học, trong đó có khoảng 300 giáo sư, phó giáo sư và tiến sĩ, Học viện hiện là một trong những đơn vị nghiên cứu lớn của ngành nông nghiệp và môi trường. Đảng ủy Học viện đã ban hành nghị quyết chuyên đề, xây dựng chương trình hành động cụ thể, giao nhiệm vụ rõ ràng cho từng đơn vị. Quan điểm xuyên suốt là triển khai các nghị quyết của Trung ương không chỉ để hoàn thành đề tài nghiên cứu, mà hướng tới thay đổi cách tiếp cận khoa học - công nghệ, lấy sản phẩm cuối cùng và khả năng ứng dụng, thương mại hóa làm thước đo.
Trong phát triển nguồn nhân lực khoa học - công nghệ, Học viện triển khai đề án thu hút chuyên gia, nhà khoa học theo tiêu chuẩn cụ thể, gắn với đánh giá dựa trên kết quả đầu ra. Công tác đào tạo được cụ thể hóa bằng việc rà soát, tái cấu trúc chương trình theo hướng giảm lý thuyết thuần túy, tăng thực hành, thực tiễn và nghiên cứu ứng dụng; đồng thời tích hợp liên ngành giữa nông nghiệp, môi trường, công nghệ sinh học, công nghệ số, kinh tế nông nghiệp và quản lý tài nguyên. Phương pháp giảng dạy được đổi mới theo hướng lấy người học làm trung tâm, tăng học tập dựa trên dự án và các bài toán xuất phát từ thực tiễn quản lý, sản xuất của ngành.
Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo được xác định là trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển của Học viện. Việc từng bước ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản trị và giảng dạy, xây dựng các nền tảng số phục vụ ngành, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh và mở các ngành đào tạo mới đang tạo nền tảng để Học viện đáp ứng tốt hơn yêu cầu nhân lực cho giai đoạn phát triển mới của nông nghiệp và môi trường.
Đại học Thủy lợi và chiến lược đào tạo gắn với các vấn đề quốc gia
TS. Nguyễn Hữu Huế, Chủ tịch Hội đồng trường Đại học Thủy lợi
TS. Nguyễn Hữu Huế, Chủ tịch Hội đồng trường Đại học Thủy lợi. Ảnh: Khương Trung.
Trong bối cảnh yêu cầu phát triển đất nước ngày càng cao, các trường đại học kỹ thuật - ứng dụng đứng trước đòi hỏi phải đổi mới căn bản mô hình đào tạo. Với Trường Đại học Thủy lợi, đổi mới không chỉ là điều chỉnh chương trình, mà là chuyển mạnh sang mô hình đại học nghiên cứu, ứng dụng, gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và trực tiếp tham gia giải quyết những bài toán lớn của quốc gia.
Những bài toán ấy mang tính cốt lõi và lâu dài, từ bảo đảm an ninh nguồn nước, an toàn hồ đập, phòng chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu đến phát triển hạ tầng bền vững. Đây vừa là trách nhiệm xã hội, vừa là cơ hội để Trường Đại học Thủy lợi khẳng định vai trò và vị thế trong giai đoạn phát triển mới của giáo dục đại học cũng như của ngành thủy lợi, tài nguyên nước.
Những năm gần đây, nhà trường đã rà soát, định vị lại các ngành và chương trình đào tạo theo hướng tập trung vào các lĩnh vực then chốt gắn với thế mạnh và sứ mệnh như tài nguyên nước, thủy lợi, thủy điện, môi trường, kỹ thuật hạ tầng, phòng chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu. Cùng với đó, các nội dung về công nghệ số, mô hình hóa, trí tuệ nhân tạo và quản lý thông minh được tích hợp mạnh mẽ, giúp sinh viên sớm tiếp cận những công cụ và phương pháp hiện đại.
Một điểm nhấn đáng chú ý là nhiều chương trình đào tạo được thiết kế theo hướng liên ngành. Cách tiếp cận này giúp người học hình thành tư duy hệ thống, khả năng kết nối kiến thức và thích ứng linh hoạt trước các vấn đề phức hợp của thực tiễn. Đây được xem là nền tảng để đào tạo nguồn nhân lực không chỉ vững chuyên môn, mà còn có năng lực giải quyết vấn đề trong môi trường biến động nhanh.
Song song với đổi mới nội dung, hoạt động đào tạo cũng được tổ chức lại theo hướng gắn chặt với các nhóm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, đề tài và dự án khoa học - công nghệ. Hiện nhà trường đang triển khai hàng trăm đề tài, dự án nghiên cứu các cấp trong các lĩnh vực thế mạnh, tạo môi trường nghiên cứu thực chất cho giảng viên và sinh viên cùng tham gia.
Hiệu quả của mô hình “học trong nghiên cứu” thể hiện rõ qua số lượng đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên tăng nhanh. Từ hơn 300 đề tài năm học 2023–2024, con số này tăng lên 460 đề tài trong năm học 2024 - 2025 và đến nay đã đạt khoảng 640 đề tài đăng ký cho năm học 2025 - 2026.
Trong tầm nhìn dài hạn, Trường Đại học Thủy lợi xác định không chỉ là cơ sở đào tạo kỹ sư, mà còn là trung tâm tri thức, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ có uy tín, đóng vai trò nòng cốt trong các lĩnh vực tài nguyên nước, an toàn hồ đập, môi trường, phòng chống thiên tai và phát triển bền vững của đất nước.
Tỷ lệ việc làm sau tốt nghiệp của sinh viên luôn đạt trên 95%
PGS.TS Hoàng Anh Huy - Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội
PGS.TS Hoàng Anh Huy - Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội. Ảnh: Khương Trung.
Trong bối cảnh khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, các trường đại học không thể tiếp tục đào tạo theo mô hình truyền thống. Yêu cầu đặt ra là phải đổi mới mạnh mẽ, gắn đào tạo với công nghệ cao và các vấn đề phát triển bền vững. Nhận thức rõ điều đó, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội xác định hướng đi chiến lược: trở thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ hiện đại trong lĩnh vực tài nguyên, môi trường và nông nghiệp.
Theo định hướng này, nhà trường từng bước tích hợp trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, viễn thám và GIS vào các lĩnh vực quản lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và nông nghiệp thông minh. Đào tạo nguồn nhân lực giai đoạn mới không chỉ dừng ở việc trang bị kiến thức chuyên môn, mà hướng tới hình thành đội ngũ có khả năng dẫn dắt chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế số.
Từ năm 2025, phạm vi đào tạo của Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội tiếp tục được mở rộng, các lĩnh vực đào tạo bao trùm từ quản lý đất đai, tài nguyên nước, khoáng sản đến nông nghiệp bền vững, lâm nghiệp và thủy sản, đáp ứng yêu cầu phát triển đa ngành, liên lĩnh vực.
Trải qua nhiều 70 năm hình thành và phát triển, sứ mệnh xuyên suốt của trường là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực tài nguyên, môi trường, khí tượng thủy văn, trắc địa bản đồ và quản lý đất đai, phục vụ sự nghiệp phát triển bền vững của đất nước.
Hiện nay, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội từng bước khẳng định vị thế là một trong những cơ sở đào tạo hàng đầu về tài nguyên và môi trường, đồng thời mở rộng vai trò sang lĩnh vực nông nghiệp bền vững. Mỗi năm, hàng nghìn cử nhân, kỹ sư, thạc sĩ được cung cấp cho các đơn vị thuộc Bộ, địa phương và doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu vững chuyên môn, giỏi kỹ năng, thành thạo ngoại ngữ và công nghệ số.
Các chương trình được rà soát, cập nhật theo hướng tích hợp chuyển đổi số và công nghệ cao; nhiều ngành học đưa vào các nội dung GIS, viễn thám, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, đồng thời bổ sung học phần liên ngành về nông nghiệp bền vững, kinh tế tuần hoàn và ứng phó biến đổi khí hậu. Phương pháp đào tạo chuyển mạnh theo hướng lấy người học làm trung tâm, tăng cường học tập dựa trên dự án và thực hành thực tế tại các đơn vị thuộc Bộ và doanh nghiệp. Hệ thống HUNRE E-LEARNING được triển khai rộng rãi, hỗ trợ mô hình học tập kết hợp. Sinh viên được khuyến khích tham gia nghiên cứu khoa học sớm, thực tập tại các cơ quan chuyên ngành, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn.
Nhờ những đổi mới toàn diện, sinh viên tốt nghiệp không chỉ vững kiến thức chuyên môn mà còn sẵn sàng tham gia các dự án quản lý tài nguyên bền vững, nông nghiệp thông minh và đánh giá tác động môi trường. Tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp của Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội luôn đạt trên 95%, khẳng định hiệu quả của hướng đi đào tạo gắn với yêu cầu phát triển mới.
“Chìa khoá” mở cánh cửa cho tương lai xanh
Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là một nhiệm vụ thường xuyên, mà là điều kiện tiên quyết để ngành Nông nghiệp và Môi trường thực hiện thành công các mục tiêu chiến lược trong giai đoạn mới. Khi yêu cầu phát triển ngày càng cao, những “điểm nghẽn” về con người nếu không được tháo gỡ sẽ trở thành lực cản lớn nhất đối với đổi mới và bền vững.
Với nền tảng từ các cơ sở đào tạo trụ cột như Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Đại học Thủy lợi và Đại học Tài nguyên và Môi trường, ngành đã có “địa chỉ” để hình thành và nuôi dưỡng đội ngũ nhân lực đủ tầm. Vấn đề còn lại là kết nối chặt chẽ giữa đào tạo - sử dụng - phát triển, biến nguồn lực tri thức thành sức mạnh thực tiễn.
Đầu tư cho con người chính là đầu tư cho tương lai. Khi nhân lực được đặt đúng vị trí trung tâm, ngành Nông nghiệp và Môi trường sẽ có nền tảng vững chắc để đi nhanh hơn, đi xa hơn và phát triển bền vững hơn trong những năm tới.
