Hội họa thời mạng xã hội: Sự dịch chuyển của nghệ thuật trong không gian số

Trong bối cảnh mạng xã hội tác động mạnh mẽ đến đời sống nghệ thuật, hội họa đang dịch chuyển từ không gian triển lãm truyền thống sang các nền tảng số với những đặc tính mới về tiếp cận và lan tỏa. Để làm rõ xu hướng này, tọa đàm "Hội họa thời của mạng xã hội - Những dịch chuyển trong không gian số" được tổ chức tại Bảo tàng Hà Nội, nhằm phân tích sâu sắc mối quan hệ mới giữa nghệ sĩ và công chúng trong kỷ nguyên số.

Tọa đàm với sự tham gia của diễn giả nghệ sĩ thị giác Nguyễn Đức Phương (Phương Giò) - gương mặt nghệ thuật đương đại được biết đến với ngôn ngữ tạo hình giàu chất liệu dân gian cùng góc nhìn sắc sảo về đời sống hiện đại. Chương trình được điều phối bởi giám tuyển Nguyễn Thế Sơn - giám tuyển và nhà nghiên cứu nghệ thuật đương đại với nhiều hoạt động nổi bật trong lĩnh vực nghệ thuật thị giác và không gian công cộng tại Việt Nam.

Mang đậm sắc màu bản địa và hơi thở dân gian, nghệ thuật của Phương Giò vượt xa mọi khuôn mẫu về cái đẹp để chạm tới sự tinh giản, nơi chất liệu được trao cơ hội tự cất lên tiếng nói. Sau một thập kỷ bền bỉ với đất, nước và giấy, Phương Giò đã đúc kết những chiêm nghiệm từ các chuyến rong ruổi khắp làng nghề Bắc bộ, những dự án cùng Đàn Đó, Phù Sa Lab cho tới kỳ lưu trú tại A. Farm. Những trải nghiệm quý giá ấy không chỉ bồi đắp tâm hồn mà còn tôi luyện nên một tư duy thẩm mỹ mộc mạc, nguyên thủy nhưng đầy tính phản biện xã hội, một bản sắc độc bản của Phương Giò.

Dưới góc nhìn của giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, phong cách của Phương Giò là một sự chuyển dịch đáng chú ý trong tư duy tạo hình hiện đại. Ông nhận xét: "Ta không còn thấy ở thực hành của Phương Giò những kỹ thuật hay bút pháp hàn lâm vốn được đào tạo bài bản nơi giảng đường. Nghệ thuật của chị giờ đây gắn liền với hơi thở dân gian, thấm đẫm tinh thần của các làng nghề và những giá trị truyền thống, tạo nên một dòng chảy riêng biệt, tự do và giàu tính chiêm nghiệm".

Trong dòng chảy sáng tạo của Phương Giò, giai đoạn đại dịch Covid-19 không chỉ là một nốt lặng mà còn trở thành cột mốc mang tính bước ngoặt. Đứng trước những biến động của xã hội, anh chọn cho mình tâm thế của một người quan sát trầm tĩnh nhưng cũng đầy nhạy bén. Thay vì né tránh các vấn đề gai góc hay những nội dung dễ gây tranh cãi trên không gian mạng, Phương Giò lại chọn cách "hóa giải" chúng bằng lăng kính hóm hỉnh. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa nét vẽ trào phúng và tư duy châm biếm sâu sắc đã giúp những thông điệp dù là nhạy cảm nhất cũng trở nên nhẹ nhàng, vừa đủ để công chúng suy ngẫm mà không tạo ra sự nặng nề hay xung đột cực đoan.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những cuộc cách mạng sâu sắc trong mọi lĩnh vực, việc thích nghi và cộng sinh với công nghệ đã trở thành bài toán sống còn đối với người nghệ sĩ đương đại. Không đứng ngoài dòng chảy đó, họa sĩ Phương Giò đã cho thấy một tư duy cởi mở và linh hoạt khi chủ động đưa AI vào quá trình thực hành nghệ thuật. Giai đoạn gần đây, anh gây chú ý khi sử dụng công nghệ này để chuyển hóa các tác phẩm hội họa tĩnh của mình thành những hình ảnh chuyển động đầy biến ảo. Việc đưa các tác phẩm "biết cử động" lên không gian số không chỉ là một thử nghiệm về mặt kỹ thuật, mà còn là cách anh tái định nghĩa trải nghiệm thị giác, mang đến một sức sống mới cho những giá trị truyền thống trong kỷ nguyên số.

Nhận xét về quá trình làm mới mình của họa sĩ, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn chia sẻ: "Thực hành của Phương Giò luôn gắn liền với những vấn đề đương đại, nơi anh không ngừng tìm tòi những phương thức biểu đạt mới để thay thế cho lối mòn truyền thống. Đặc biệt, Phương Giò đã rất nhạy bén khi sử dụng AI để chuyển hóa những bức tranh tĩnh của mình thành hình ảnh động, tạo nên một sự cộng sinh thú vị giữa hội họa và công nghệ. Việc chủ động bước lên không gian số và mở rộng biên độ thực hành này cho thấy nỗ lực thoát khỏi những khuôn khổ cũ, khẳng định vị thế của một người họa sĩ dám dấn thân để truyền tải tác phẩm trong kỷ nguyên mới".

Bàn về việc thực hành nghệ thuật trên nền tảng số, họa sĩ Phương Giò thẳng thắn chia sẻ: "Không gian mạng là một kho dữ liệu khổng lồ nhưng cũng đầy nhiễu loạn. Đứng trước biển thông tin đó, mỗi người cần có một nhãn quan tỉnh táo và vốn trải nghiệm thực tế để biết cách chắt lọc. Tôi quan niệm rằng, chỉ khi soi chiếu thông tin qua lăng kính thực chứng và tiếp cận chúng một cách khoa học, chúng ta mới không bị cuốn đi bởi những giá trị ảo, từ đó mới có thể định vị được bản thân và con đường sáng tạo của mình".

Cuộc đối thoại giữa nghệ sĩ Phương Giò và giám tuyển Nguyễn Thế Sơn tại tọa đàm không chỉ mở ra cái nhìn sâu sắc về sự giao thoa giữa truyền thống và công nghệ, mà còn là lời gợi mở về trách nhiệm của người nghệ sĩ trong thời đại mới. Trong một thế giới số đầy biến động, hành trình sáng tạo của Phương Giò chính là minh chứng cho việc nghệ thuật có thể bước ra khỏi những giới hạn vật lý để sống một đời sống khác, sinh động hơn, tương tác hơn nhưng vẫn giữ vẹn nguyên cốt cách bản địa. Tọa đàm khép lại nhưng đã khơi gợi những suy ngẫm về cách chúng ta tiếp nhận cái đẹp và giữ gìn bản sắc trong dòng chảy không ngừng của không gian số.