Chính sách an sinh đã đến với hàng triệu hộ nông nghiệp
Sau hơn bốn năm triển khai Quyết định số 24/2021/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, chính sách hỗ trợ bảo hiểm y tế đối với hộ gia đình làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp có mức sống trung bình đã trở thành một trong những chính sách an sinh quan trọng ở khu vực nông thôn.
Theo báo cáo tổng kết của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong giai đoạn 2022-2025, khoảng 6,55 triệu lượt hộ được xác định thuộc diện hộ gia đình làm nông nghiệp có mức sống trung bình. Trên cơ sở đó, 14,57 triệu lượt người đã được ngân sách nhà nước hỗ trợ tham gia bảo hiểm y tế, góp phần mở rộng diện bao phủ bảo hiểm y tế và giảm gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh cho người dân.
Các tiêu chí sẽ là căn cứ triển khai các chính sách an sinh xã hội. Ảnh: Thanh Ngà.
Ngoài việc thực hiện mức hỗ trợ theo quy định của Trung ương, 25 trong số 34 địa phương còn chủ động bố trí ngân sách để nâng mức hỗ trợ, nhiều địa phương hỗ trợ tới 100% mức đóng bảo hiểm y tế.
Thực tiễn triển khai cũng khẳng định việc xác định đúng đối tượng thụ hưởng có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả của chính sách. Khi tiêu chí được xây dựng phù hợp, nguồn lực hỗ trợ sẽ đến đúng những hộ gia đình còn nhiều khó khăn nhưng chưa thuộc diện hộ nghèo hoặc cận nghèo, qua đó góp phần bảo đảm an sinh và hạn chế nguy cơ tái nghèo.
Hoàn thiện tiêu chí để phù hợp bối cảnh mới
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình tổng kết thực hiện cũng cho thấy nhiều nội dung cần điều chỉnh.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tiêu chí xác định hiện hành chủ yếu dựa trên thu nhập, trong khi cơ cấu sinh kế của người dân nông thôn đã thay đổi đáng kể. Nhiều hộ gia đình không còn phụ thuộc hoàn toàn vào sản xuất nông nghiệp mà có thêm nguồn thu từ dịch vụ, thương mại hoặc lao động phi nông nghiệp. Thu nhập cũng chịu tác động lớn của thị trường, thiên tai, dịch bệnh và tính mùa vụ, khiến việc xác định đối tượng theo phương thức cũ chưa phản ánh đầy đủ điều kiện sống thực tế.
Một bất cập khác là việc rà soát hộ có mức sống trung bình vẫn được tổ chức như một quy trình riêng, bên cạnh công tác rà soát hộ nghèo và hộ cận nghèo. Điều này dẫn đến tình trạng điều tra, xác minh nhiều lần, làm tăng khối lượng công việc cho chính quyền cơ sở cũng như phát sinh thêm thủ tục đối với người dân.
Trong bối cảnh chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2026-2030 đã được ban hành, cùng với yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc hoàn thiện tiêu chí xác định hộ gia đình có mức sống trung bình được đánh giá là cần thiết để bảo đảm tính đồng bộ trong hệ thống chính sách an sinh.
Chính vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang trình Thủ tướng Chính phủ dự thảo Quyết định quy định tiêu chí xác định hộ gia đình làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp có mức sống trung bình giai đoạn 2027-2030.
Hướng tới xác định đúng đối tượng, giảm thủ tục
Dự thảo được xây dựng theo hướng kế thừa những quy định còn phù hợp, đồng thời cập nhật các tiêu chí theo chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026-2030.
Đáng chú ý, tiêu chí thu nhập được nghiên cứu theo hướng sử dụng mức thu nhập trung vị của nhóm hộ làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp thay vì chỉ dựa vào ngưỡng thu nhập như trước. Cách tiếp cận này được kỳ vọng phản ánh sát hơn mặt bằng đời sống của nhóm đối tượng, hạn chế tác động của những trường hợp có mức thu nhập quá cao hoặc quá thấp, từ đó nâng cao tính khách quan trong xác định đối tượng thụ hưởng.
Tiêu chí thu nhập sẽ sử dụng mức thu nhập trung vị của nhóm hộ làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp thay vì chỉ dựa vào ngưỡng thu nhập như trước. Ảnh minh họa: Trần Hương.
Dự thảo cũng thống nhất sử dụng các chỉ số thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản theo chuẩn nghèo đa chiều quốc gia, thay vì xây dựng một hệ thống tiêu chí riêng. Việc đồng bộ này không chỉ tạo thuận lợi trong tổ chức thực hiện mà còn giúp bảo đảm sự thống nhất giữa các chính sách an sinh.
Một điểm mới đáng chú ý khác là đổi mới quy trình rà soát theo hướng tăng cường khai thác dữ liệu sẵn có, lồng ghép với công tác rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý. Nhờ đó, số lần điều tra trực tiếp được giảm bớt, thủ tục hành chính được đơn giản hóa, đồng thời giảm áp lực cho chính quyền cơ sở.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc hoàn thiện tiêu chí xác định hộ gia đình làm nông nghiệp có mức sống trung bình không chỉ phục vụ chính sách hỗ trợ bảo hiểm y tế mà còn tạo nền tảng để triển khai hiệu quả nhiều chính sách an sinh xã hội khác trong giai đoạn 2027-2030. Xa hơn, đây cũng là bước đi nhằm hiện đại hóa công tác quản lý, bảo đảm nguồn lực hỗ trợ được phân bổ đúng đối tượng, công bằng, minh bạch và phù hợp với điều kiện phát triển mới của khu vực nông thôn.
