Thay đổi tư duy sản xuất
Không còn cảnh khói rơm rạ phủ kín cánh đồng sau mỗi vụ thu hoạch, những thửa ruộng ở xã Yên Phong (Bắc Ninh) hôm nay đã có nhiều đổi thay. Rơm rạ được xử lý bằng chế phẩm sinh học ngay tại ruộng, trong khi nông dân chủ động áp dụng các biện pháp canh tác như sử dụng phân bón vi sinh, giảm lượng giống gieo cấy và quản lý nước tưới khoa học. Những thay đổi này đang góp phần hình thành phương thức sản xuất lúa theo hướng xanh và bền vững.
Các hộ tham gia mô hình được hướng dẫn trực tiếp kỹ thuật xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học nhằm giảm phát thải và nâng cao độ phì của đất. Ảnh: HND tỉnh Bắc Ninh.
Đây là kết quả bước đầu từ việc triển khai Dự án "Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050" do Trung ương Hội Nông dân (HND) Việt Nam phối hợp với EarthCare Foundation thực hiện.
Tại tỉnh Bắc Ninh, dự án được triển khai tại 4 xã, phường gồm Cảnh Thụy, Tự Lạn, Hợp Thịnh và Yên Phong có 18 hộ nông dân tham gia với tổng diện tích 72 sào. Riêng xã Yên Phong có 05 hộ tham gia mô hình với tổng diện tích 20 sào. Ngoài ra, từ nguồn Ngân sách tỉnh hỗ trợ 57 hộ với tổng diện tích 922 sào, thu hút đông đảo hội viên nông dân tham gia.
Khác với hình ảnh khói trắng bao phủ cánh đồng sau mỗi vụ thu hoạch trước đây, nay phần lớn rơm rạ được xử lý bằng chế phẩm sinh học ngay tại ruộng. Nguồn phụ phẩm này được tận dụng làm phân hữu cơ, góp phần cải tạo đất, hạn chế ô nhiễm môi trường và giảm phát thải khí nhà kính.
Cùng với đó, nông dân được hướng dẫn áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật như sử dụng giống phù hợp, giảm lượng giống gieo cấy, bón phân cân đối, tăng sử dụng phân bón hữu cơ, phân bón vi sinh và điều tiết nước tưới hợp lý. Điều này giúp giảm chi phí sản xuất, tạo nền tảng nâng cao năng suất, chất lượng lúa và bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng.
Ông Nguyễn Quang Minh Chủ tịch UBND xã Yên Phong cho biết, ngay sau khi dự án được triển khai, địa phương phối hợp với HND tỉnh và các đơn vị chuyên môn rà soát diện tích, lựa chọn các hộ tham gia mô hình. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền để người dân hiểu rõ ý nghĩa và lợi ích của phương thức canh tác mới.
Thông qua các lớp tập huấn, hội viên nông dân xã Yên Phong từng bước thay đổi tập quán sản xuất, hướng tới nền nông nghiệp xanh và phát triển bền vững. Ảnh: HND tỉnh Bắc Ninh.
"Qua thực tế triển khai, xã có 57 hộ thực hiện. Mô hình không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào, cải thiện độ phì của đất mà còn góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị hạt gạo. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục tuyên truyền, vận động để nhiều hộ nông dân tham gia hơn, từng bước hình thành vùng sản xuất lúa phát thải thấp trên địa bàn", ông Minh cho biết.
Để dự án đạt hiệu quả, HND tỉnh Bắc Ninh đã phối hợp với các đơn vị chuyên môn tổ chức nhiều lớp tập huấn, hướng dẫn hội viên áp dụng các kỹ thuật canh tác lúa thân thiện với môi trường.
Các học viên được hướng dẫn trực tiếp trên đồng ruộng về kỹ thuật quản lý nước tưới, sử dụng phân bón hợp lý, xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học và các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa.
Hướng tới nền nông nghiệp phát thải thấp
Ông Nguyễn Hoàng Trung, Chủ tịch HND tỉnh Bắc Ninh, mục tiêu của dự án không chỉ dừng lại ở việc giảm phát thải trong sản xuất lúa mà còn hướng đến thay đổi nhận thức, tư duy sản xuất của người nông dân.
"Thông qua dự án, HND tỉnh mong muốn giúp hội viên tiếp cận các phương thức canh tác tiên tiến, giảm chi phí đầu vào, nâng cao năng suất và chất lượng nông sản, đồng thời từng bước hình thành vùng sản xuất lúa chất lượng cao gắn với chuỗi giá trị. Đây cũng là một trong những giải pháp thiết thực góp phần thực hiện cam kết của Việt Nam về phát thải ròng bằng '0' vào năm 2050", ông Trung nhấn mạnh.
Thời gian tới Hội sẽ tiếp tục phối hợp với Trung ương Hội, các ngành, địa phương mở rộng quy mô dự án; tăng cường tập huấn, chuyển giao tiến bộ KHKT; hỗ trợ nông dân áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến, đồng thời thúc đẩy liên kết sản xuất, xây dựng chuỗi giá trị và kết nối doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm lúa gạo thân thiện với môi trường.
Lãnh đạo HND tỉnh Bắc Ninh và cán bộ chuyên môn kiểm tra, hướng dẫn nông dân xã Xuân Cẩm áp dụng kỹ thuật gieo cấy theo hướng thân thiện với môi trường. Ảnh: HND tỉnh Bắc Ninh.
Là một trong những hộ đầu tiên tham gia mô hình, bà Nghiêm Thị Nga, hội viên nông dân xã Yên Phong cho biết, ban đầu gia đình còn khá băn khoăn vì phải thay đổi phương thức sản xuất đã gắn bó nhiều năm.
"Sau khi tham gia các lớp tập huấn và được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn trực tiếp trên đồng ruộng, tôi thấy các kỹ thuật rất dễ áp dụng. Việc sử dụng chế phẩm sinh học xử lý rơm rạ giúp đồng ruộng sạch hơn, đất tơi xốp hơn. Quan trọng hơn, môi trường sản xuất được cải thiện rõ rệt khi không còn tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch", bà Nga chia sẻ.
Thực tế triển khai tại Yên Phong cho thấy, việc áp dụng đồng bộ các giải pháp canh tác thân thiện với môi trường đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Không chỉ giảm lượng phân bón hóa học, tiết kiệm chi phí sản xuất, mô hình còn góp phần cải tạo đất, bảo vệ nguồn nước, hạn chế ô nhiễm môi trường và nâng cao chất lượng nông sản.
Đây cũng là nền tảng quan trọng để hình thành vùng nguyên liệu tập trung, đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất an toàn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc liên kết với hợp tác xã, doanh nghiệp trong tiêu thụ sản phẩm và phát triển chuỗi giá trị.
Từ 57 hộ dân ban đầu với tổng diện tích 922 sào, xã Yên Phong kỳ vọng sẽ tiếp tục mở rộng quy mô trong những vụ sản xuất tới, đưa phương thức canh tác lúa thân thiện với môi trường trở thành hướng sản xuất chủ đạo.
Trong bối cảnh ngành nông nghiệp và môi trường đang đẩy mạnh chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh, những kết quả bước đầu tại Yên Phong vừa mang lại lợi ích thiết thực cho người trồng lúa, đồng thời khẳng định hiệu quả của sự đồng hành giữa chính quyền địa phương, tổ chức Hội và người dân. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, phát thải thấp, thích ứng với biến đổi khí hậu và góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.
