Trong khuôn khổ chuỗi tập huấn triển khai Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 và các văn bản mới của Chương trình mục tiêu quốc gia do Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức, chuyên đề nội dung và tiêu chí phát triển vùng nguyên liệu tập trung do Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn trình bày. Chuyên đề đã làm rõ nhiều điểm mới quan trọng, góp phần định hình lại cách tiếp cận phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng bài bản, hiệu quả và bền vững hơn.
Tiêu chí mới về vùng nguyên liệu tập trung tạo bước ngoặt tổ chức sản xuất nông nghiệp. Ảnh: NNMT.
Định hình lại tổ chức sản xuất theo hướng tập trung, hiện đại
Một trong những thay đổi cốt lõi là định hướng chuyển từ tư duy sản xuất nhỏ lẻ, phân tán sang tổ chức sản xuất theo vùng nguyên liệu tập trung, có quy mô đủ lớn và được tổ chức thống nhất. Trong mô hình này, các hợp tác xã, tổ hợp tác và doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm liên kết, dẫn dắt nông dân tham gia sản xuất theo kế hoạch chung. Việc hình thành các tổ dịch vụ chuyên nghiệp về cơ giới hóa, kỹ thuật, cung ứng vật tư, thu hoạch và bảo quản giúp tối ưu hóa chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất.
Điểm mới đáng chú ý là việc tổ chức sản xuất cũng được mở rộng theo hướng liên kết vùng, gắn với nhu cầu của thị trường và năng lực chế biến. Các yếu tố sản xuất như giống, kỹ thuật, thời vụ được đồng bộ hóa trên toàn vùng, qua đó tạo ra sản lượng lớn, ổn định và đồng đều về chất lượng. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, đáp ứng yêu cầu của các chuỗi cung ứng hiện đại.
Song song với đó, hệ thống tiêu chí về tiêu chuẩn và quản lý chất lượng được nâng lên rõ rệt. Việc áp dụng các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ, ISO, HACCP không còn mang tính khuyến khích mà trở thành yêu cầu bắt buộc trong nhiều trường hợp. Quy trình sản xuất được chuẩn hóa, giám sát chặt chẽ thông qua hệ thống đánh giá, chứng nhận và tái chứng nhận định kỳ. Đây là nền tảng nâng cao chất lượng nông sản, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường tiêu thụ, đặc biệt là thị trường xuất khẩu.
Bên cạnh yếu tố sản xuất, tiêu chí cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về an toàn dịch bệnh và bảo vệ môi trường. Các vùng nguyên liệu phải được xây dựng theo hướng an toàn sinh học, có hệ thống giám sát và cảnh báo dịch bệnh kịp thời, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các yếu tố đầu vào và đầu ra. Việc xử lý chất thải, bảo vệ môi trường sản xuất trở thành tiêu chí bắt buộc bảo đảm phát triển bền vững trong dài hạn.
Tăng cường liên kết chuỗi giá trị và ứng dụng chuyển đổi số
Một điểm mới nổi bật khác của tiêu chí phát triển vùng nguyên liệu tập trung là chuyển trọng tâm từ phát triển sản xuất đơn thuần sang phát triển toàn diện chuỗi giá trị. Theo đó, vùng nguyên liệu là mắt xích quan trọng trong chuỗi liên kết từ cung ứng vật tư, sản xuất, thu hoạch, sơ chế, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm. Mối liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp được thiết lập thông qua các hợp đồng cụ thể, đi kèm với cơ chế chia sẻ lợi ích và rủi ro rõ ràng hơn.
Việc thúc đẩy liên kết chuỗi giúp giải quyết một trong những điểm nghẽn lớn nhất của nông nghiệp hiện nay là đầu ra sản phẩm. Khi tham gia vào chuỗi giá trị, nông dân không chỉ được đảm bảo tiêu thụ sản phẩm mà còn được hỗ trợ về giống, vật tư, kỹ thuật và thông tin thị trường. Doanh nghiệp, ngược lại, có nguồn nguyên liệu ổn định, đáp ứng yêu cầu về chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
Phát triển vùng nguyên liệu tập trung là chuyển trọng tâm từ phát triển sản xuất đơn thuần sang phát triển toàn diện chuỗi giá trị. Ảnh: NNMT.
Đáng chú ý, tiêu chí đã đưa chuyển đổi số trở thành một trong những nội dung quan trọng trong phát triển vùng nguyên liệu. Các công nghệ như mã QR truy xuất nguồn gốc, hệ thống cơ sở dữ liệu vùng nguyên liệu, cảm biến giám sát tự động, thương mại điện tử… được khuyến khích áp dụng rộng rãi.
Cùng với đó, cơ chế hỗ trợ từ Nhà nước cũng có nhiều đổi mới theo hướng toàn diện và thực chất hơn. Bên cạnh đầu tư hạ tầng thiết yếu như thủy lợi, giao thông nội đồng, cơ sở sơ chế, bảo quản và logistics nông sản, các chính sách hỗ trợ “mềm” cũng được chú trọng. Đó là hỗ trợ xây dựng phương án tổ chức sản xuất, đào tạo nguồn nhân lực, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và tăng cường công tác giám sát, đánh giá.
Kết hợp giữa đầu tư hạ tầng và nâng cao năng lực tổ chức, quản lý giúp vùng nguyên liệu vận hành hiệu quả. Ảnh: NNMT.
Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, các tiêu chí mới về phát triển vùng nguyên liệu tập trung thể hiện rõ định hướng chuyển từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết chuỗi giá trị, từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển nông nghiệp hiện đại, nâng cao hiệu quả xây dựng nông thôn mới và đáp ứng yêu cầu của thị trường trong giai đoạn 2026-2030.
