Hành trình trả lại tên cho anh hùng liệt sĩ

Ngày 21/5, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Giồng Riềng (tỉnh An Giang) đã diễn ra Lễ khởi công lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

Sự kiện nằm trong khuôn khổ "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Hiện cả nước còn gần 300 nghìn phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Mỗi tấm bia chưa có tên là một nỗi day dứt, là trách nhiệm và tình cảm thiêng liêng của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những người đã hiến dâng tuổi thanh xuân và cuộc đời cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc. Vì vậy, hành trình tìm lại tên cho các anh hùng liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, thể hiện sự tri ân sâu sắc của cả dân tộc Việt Nam.

Công nghệ ADN thế hệ mới xác định danh tính liệt sĩ

Phát biểu tại buổi lễ, GS.TS Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, thành viên Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo quốc gia 515) nhấn mạnh: Chiến dịch mang giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" của dân tộc Việt Nam. Đồng thời cũng là trách nhiệm thiêng liêng nhằm đáp lại mong mỏi, khát vọng tìm lại danh tính và đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương sau nhiều năm dài chờ đợi.

Theo GS.TS Chu Hoàng Hà, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được giao thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm như: Giám định ADN hài cốt liệt sĩ theo địa bàn được Ban Chỉ đạo quốc gia phân công; nghiên cứu, phát triển công nghệ giám định ADN thế hệ mới NGS-SNP; tham gia xây dựng quy chuẩn, tiêu chuẩn và Ngân hàng Gen thân nhân liệt sĩ; phối hợp xây dựng kế hoạch lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đối với các mộ chưa có thông tin trong các nghĩa trang liệt sĩ; tham gia ý kiến về phương án, quy trình lấy mẫu, vận chuyển, bảo quản và lưu trữ mẫu để bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật cho công nghệ mới; tham gia phối hợp xây dựng phương án kỹ thuật và phần mềm quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ; đồng thời tham gia xây dựng quy trình số hóa thông tin quá trình lấy mẫu và nâng cấp cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ, kết nối với dữ liệu dân cư.

Với trách nhiệm của cơ quan nghiên cứu khoa học hàng đầu cả nước, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam xác định việc ứng dụng các thành tựu khoa học tiên tiến vào công tác giám định hài cốt liệt sĩ vừa là nhiệm vụ chính trị quan trọng, vừa là trách nhiệm nhân văn sâu sắc của đội ngũ cán bộ khoa học.

Đặc biệt, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã chủ động nghiên cứu, tiếp cận và làm chủ các công nghệ di truyền tiên tiến trên thế giới. "Chúng tôi đã phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia quốc tế, đặc biệt là Chính phủ Hoa Kỳ và Ủy ban Quốc tế về Người mất tích (ICMP), để tiếp nhận, thử nghiệm và phát triển công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới kết hợp phân tích SNP. Đây là bước đột phá quan trọng, mở ra triển vọng khắc phục những hạn chế của phương pháp giám định ADN ty thể truyền thống", GS.TS Chu Hoàng Hà cho biết.

Cũng theo GS.TS Chu Hoàng Hà, thông qua Dự án ODA "Nâng cao năng lực giám định hài cốt trong chiến tranh thông qua hợp tác phát triển, chuyển giao công nghệ và tiếp nhận trang thiết bị, hóa chất, vật tư tiêu hao", Viện Hàn lâm được Thủ tướng Chính phủ giao làm cơ quan đầu mối tiếp nhận và tổ chức triển khai thực hiện dự án. Các nhà khoa học của Viện Hàn lâm không chỉ tiếp nhận thành công công nghệ mà còn từng bước làm chủ toàn bộ quy trình kỹ thuật, từ khai quật, xử lý, tách chiết các mẫu xương khó, đến phân tích dữ liệu di truyền và đối khớp huyết thống theo tiêu chuẩn quốc tế.

Năm 2025, quy trình công nghệ giám định ADN mới (NGS-SNP) đã được áp dụng thực tế tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng. Kết quả cho thấy quy trình công nghệ mới có khả năng nâng cao đáng kể tỷ lệ giám định thành công so với các quy trình trước đây; đã tách chiết thành công ADN và thu được dữ liệu SNP đủ điều kiện để so sánh đối khớp của 54/58 mẫu, đạt tỷ lệ 93%. Từ cơ sở dữ liệu thu được, đã so sánh khớp với thân nhân từ 14 gia đình liệt sĩ và trao kết quả giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cho 2 gia đình thân nhân liệt sĩ.

Trên cơ sở kết quả đó, việc triển khai khai quật và thu mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Giồng Riềng với quy mô lớn hơn là bước đi quan trọng nhằm thử nghiệm, đánh giá khả năng triển khai trên diện rộng của quy trình giám định ADN thế hệ mới trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Hành trình tri ân và trách nhiệm quốc gia

Tại An Giang, những mất mát do chiến tranh để lại vẫn còn rất lớn. Theo ông Lê Văn Phước, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, địa phương hiện có 20 nghĩa trang liệt sĩ với gần 36 nghìn mộ liệt sĩ, trong đó, hơn 17 nghìn mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin và hơn 13 nghìn mộ còn thiếu thông tin. Trong đó, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Giồng Riềng còn 962 mộ chưa xác định được thông tin liệt sĩ.

Việc các đơn vị phối hợp thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin là sự đồng hành đầy nhân văn của các tổ chức quốc tế và các cơ quan khoa học hàng đầu. S

Đây là hoạt động có ý nghĩa nhân đạo sâu sắc, xoa dịu phần nào nỗi đau thương, mong mỏi từng ngày của thân nhân, gia đình liệt sĩ chưa tìm được hài cốt liệt sĩ, đồng thời thể hiện tinh thần trách nhiệm, quyết tâm, khép lại quá khứ, hướng tới tương lai và hợp tác phát triển giữa các quốc gia.

Chiến dịch 500 ngày đêm được phát động hướng tới dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7) cũng là cách đất nước và thế hệ hôm nay thể hiện trách nhiệm với lịch sử, là sự tiếp nối đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" bằng những hành động cụ thể.