Nếu Trường Tiểu học Bắc Cường 1 đặt nền móng bằng thói quen xanh và Trường Tiểu học Lê Ngọc Hân phát triển giáo dục xanh thông qua không gian và phương pháp, thì Trường Tiểu học Bắc Lệnh, Lào Cai lựa chọn bước đi ở tầng cao hơn: xây dựng mô hình trường học không rác thải nhựa với chiến lược rõ ràng, có khả năng đo lường và nhân rộng.
Trường học không rác thải nhựa, bước phát triển cao của giáo dục xanh ở Trường Tiểu học Bắc Lệnh (Lào Cai). Ảnh: Bích Hợp.
Từ nhận thức đến xây dựng mô hình giáo dục xanh có hệ thống
Xuất phát từ thực tế rác thải nhựa ngày càng gia tăng trong sinh hoạt học đường, Ban Giám hiệu Trường Tiểu học Bắc Lệnh xác định bảo vệ môi trường không thể chỉ dừng lại ở phong trào hay khẩu hiệu. Thay vào đó, giáo dục xanh cần được triển khai như một chiến lược dài hạn, gắn với triết lý giáo dục của nhà trường.
Góc sáng tạo biến rác thải nhựa thành vật dụng hữu ích của Trường Tiểu học Bắc Lệnh. Ảnh: Bích Hợp.
Mô hình trường học không rác thải nhựa được xây dựng dựa trên chiến lược Zero Waste với ba trụ cột xuyên suốt: “Cử chỉ xanh - Hành động xanh - Tương lai xanh”. Mỗi trụ cột được cụ thể hóa bằng những chỉ tiêu rõ ràng, gắn với từng nhóm đối tượng là học sinh, giáo viên, phụ huynh và cộng đồng.
Tại Trường Tiểu học Bắc Lệnh, rác thải được phân loại ngay từ nguồn phát sinh. Học sinh được hướng dẫn nhận diện các loại rác hữu cơ, rác tái chế và rác không tái chế thông qua hình ảnh trực quan, trò chơi và hoạt động trải nghiệm. Các điểm thu gom được bố trí khoa học, dễ tiếp cận, tạo điều kiện để việc phân loại rác trở thành thói quen tự nhiên trong sinh hoạt hằng ngày.
Lớp học tái chế rác thải của học sinh Trường Tiểu học Bắc Lệnh. Ảnh: Bích Hợp.
Điểm khác biệt của mô hình là toàn bộ quá trình thu gom và tái chế rác thải nhựa đều được theo dõi bằng dữ liệu số. Nhà trường xây dựng hệ thống KPI môi trường, công khai kết quả theo từng học kỳ như lượng rác nhựa thu gom, tỷ lệ tái chế, giá trị quy đổi từ rác thải. Những con số cụ thể giúp giáo dục môi trường trở nên minh bạch, có thể kiểm chứng và tạo động lực duy trì mô hình lâu dài.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Vụ Hợp tác quốc tế, Quỹ Vì tương lai xanh tổ chức Giải thưởng trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2025 - Trường học không rác thải nhựa. Mọi thông tin liên quan đến Giải thưởng bạn đọc xem trên Báo điện tử nongnghiepmoitruong.vn, trang web của Giải thưởng ecoschool.vn.
Biến rác thải nhựa thành giá trị giáo dục và lan tỏa cộng đồng
Sáng kiến nổi bật của Trường Tiểu học Bắc Lệnh là mô hình “Ngân hàng Nhựa”, nơi rác thải nhựa sau khi phân loại được cân, ghi nhận và quy đổi thành “Tiền Xanh”. Nguồn “Tiền Xanh” này không phục vụ mục đích cá nhân mà được sử dụng cho các hoạt động giáo dục như mua đồ dùng học tập thân thiện môi trường, trồng cây xanh, hỗ trợ học sinh khó khăn và tổ chức các hoạt động trải nghiệm STEM.
Học sinh Trường Tiểu học Bắc Lệnh tham gia ủ phân xanh. Ảnh: Bích Hợp.
Thông qua mỗi lần cân rác, học sinh được tiếp cận những bài học thực tế về kinh tế tuần hoàn, quản lý tài nguyên và trách nhiệm công dân. Rác thải không còn bị nhìn nhận là thứ bỏ đi, mà trở thành nguồn lực nếu được quản lý đúng cách.
Không gian Trường Tiểu học Bắc Lệnh được quy hoạch như một “phòng thí nghiệm sống” cho giáo dục bền vững. Trong khuôn viên trường, vườn rau hữu cơ, vườn nấm, khu ủ rác sinh học và các góc học tập mở được thiết kế hài hòa với thiên nhiên. Nội dung giáo dục xanh được tích hợp liên môn từ khoa học, toán học, công nghệ đến đạo đức và kỹ năng sống, giúp học sinh học bằng trải nghiệm thay vì chỉ tiếp thu lý thuyết.
Không gian xanh tại hành lang Trường Tiểu học Bắc Lệnh. Ảnh: Bích Hợp.
Những hành động nhỏ như mang bình nước cá nhân, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, nhắc nhau phân loại rác đã trở thành nét văn hóa học đường tại Bắc Lệnh. Không dừng lại trong phạm vi nhà trường, mô hình không rác thải nhựa còn được chia sẻ, kết nối với các cơ sở giáo dục khác, từng bước khẳng định khả năng lan tỏa và nhân rộng.
Nhiều cuộc thi phân loại rác, vẽ tranh bảo vệ môi trường được học sinh Trường Tiểu học Bắc Lệnh nhiệt tình hưởng ứng. Ảnh: Bích Hợp.
Cô Trần Thị Liên, Hiệu trưởng Trường tiểu học Bắc Lệnh chia sẻ, các nội dung giáo dục xanh được tích hợp liên môn: từ khoa học (vòng đời vật liệu, vi nhựa), toán học (thống kê dữ liệu rác thải), công nghệ (tái chế, ủ sinh học) đến đạo đức và kỹ năng sống. Học sinh được học bằng trải nghiệm, quan sát và thực hành, thay vì chỉ tiếp thu kiến thức lý thuyết. Nhờ đó, bảo vệ môi trường không còn là bài học riêng lẻ, mà trở thành một phần trong đời sống học đường hằng ngày.
Học sinh Trường Tiểu học Bắc Lệnh tham gia trông rau bằng sản phẩm nhựa tái chế. Ảnh: Bích Hợp.
Cô và trò Trường Tiểu học Bắc Lệnh chăm sóc vườn rau sinh thái. Ảnh: Bích Hợp.
Từ một vấn đề rất đời thường là rác thải nhựa, Trường Tiểu học Bắc Lệnh đã kiến tạo nên một mô hình giáo dục xanh có thể đo lường, có thể kiểm chứng và có giá trị bền vững. Đây chính là tầng phát triển cao nhất trong chuỗi logic giáo dục xanh, góp phần hình thành thế hệ công dân có trách nhiệm với môi trường và cộng đồng.
Lễ trao Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam 2025 dự kiến diễn ra vào 8 giờ sáng ngày 31/1/2026 tại Cung Thiếu nhi Hà Nội Cơ sở 2, Phạm Hùng, Cầu Giấy, Hà Nội. Sự kiện do Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì. Lễ trao giải được tường thuật trực tuyến trên Truyền hình Nông nghiệp và Môi trường và Báo Nông nghiệp và Môi trường điện tử (nongnghiepmoitruong.vn); đồng thời tổ chức trực tuyến qua nền tảng Zoom tại địa chỉ: ID cuộc họp: 973 8347 6746; Mật mã: SA3101.
