Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, phạm vi quản lý của tỉnh được mở rộng, với hệ sinh thái đa dạng và tiềm năng lớn về kinh tế biển, nông nghiệp và công nghiệp.
Thời gian qua, công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường trên địa bàn đã đạt một số kết quả như: từng bước triển khai mạng lưới quan trắc tự động, tăng cường hậu kiểm các cơ sở sản xuất và bước đầu ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý.
Tuy nhiên, hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành hiện vẫn còn phân tán, chưa đầy đủ và thiếu đồng bộ về cấu trúc, tiêu chuẩn. Nhiều dữ liệu chưa được số hóa, trong khi việc kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan còn hạn chế, có thể dẫn đến chồng chéo trong quản lý.
Tình trạng khai thác khoáng sản, tài nguyên nước trái phép và xả thải vượt quy chuẩn tại một số nơi vẫn diễn biến phức tạp. Trong khi đó, lực lượng cán bộ chuyên môn còn mỏng, phương thức kiểm tra chủ yếu dựa vào thủ công, chưa phát huy đầy đủ vai trò của dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo trong giám sát từ sớm, từ xa.
Trong bối cảnh đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long đang hoàn thiện dự thảo Đề án xây dựng cơ sở dữ liệu và ứng dụng công nghệ số trong quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, gắn với kiểm tra, giám sát và xử lý các hành vi gây ô nhiễm tại cơ sở sản xuất, khu công nghiệp, đô thị và khu vực nông thôn.
Theo dự thảo, lộ trình triển khai được chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn 2026-2027, tỉnh tập trung hoàn thiện khung kiến trúc, định hướng chuyển đổi số ngành nông nghiệp và môi trường; xây dựng, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu thuộc các lĩnh vực tài nguyên, môi trường theo hướng đồng bộ, thống nhất.
Ông Trần Trí Quang (giữa), Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long kiểm tra hoạt động của bãi rác An Hiệp (xã An Hiệp). Ảnh: Minh Đảm.
Giai đoạn 2028-2030, Vĩnh Long tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu chuyên ngành, đồng bộ và tích hợp để dùng chung trong toàn ngành. Các công nghệ trí tuệ nhân tạo địa không gian (GeoAI), viễn thám và Internet vạn vật (IoT) dự kiến được ứng dụng trong quản lý, giám sát, cảnh báo, dự báo và phục vụ công tác điều hành.
Qua đó, tỉnh từng bước hình thành hệ sinh thái quản lý tài nguyên, môi trường số, tạo nền tảng chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương.
Theo mục tiêu đặt ra, đến năm 2030, Vĩnh Long phấn đấu số hóa và tích hợp 100% cơ sở dữ liệu chuyên ngành đủ điều kiện lên hệ thống thông tin địa lý (GIS) dùng chung của tỉnh, đồng thời kết nối với cơ sở dữ liệu của các xã, phường.
Thông tin về nguồn thải, chất thải nguy hại, chất thải công nghiệp, chất thải sinh hoạt, đa dạng sinh học và hiện trạng môi trường đất, nước, không khí cũng được đặt mục tiêu số hóa, cập nhật vào cơ sở dữ liệu môi trường của tỉnh.
Đối với thủ tục hành chính, tỉnh hướng đến thực hiện và quản lý hoàn toàn trên môi trường số các quy trình thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép môi trường và đăng ký môi trường.
Vĩnh Long cũng phấn đấu đến năm 2030, 100% khu công nghiệp, cụm công nghiệp và các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ thuộc diện phải lắp đặt hệ thống quan trắc nước thải, khí thải tự động, liên tục theo quy định sẽ hoàn thành việc lắp đặt và truyền dữ liệu trực tiếp về Sở Nông nghiệp và Môi trường.
Tỉnh Vĩnh Long đang triển khai các giải pháp đồng bộ, ứng dụng công nghệ số nhằm quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường bền vững. Ảnh: Minh Đảm.
Các khu vực, điểm nóng có nguy cơ ô nhiễm môi trường được định hướng giám sát định kỳ hoặc tự động thông qua mạng lưới trạm quan trắc số hóa. Dữ liệu số, hình ảnh và kết quả quan trắc tự động sẽ được khai thác làm căn cứ phục vụ theo dõi, kiểm tra, xác minh và xử lý vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật.
Tỉnh còn đặt mục tiêu hoàn thiện và vận hành ổn định hệ thống GIS phục vụ quản lý môi trường, tích hợp với Trung tâm điều hành thông minh của tỉnh; đồng thời kết nối, liên thông và chia sẻ dữ liệu với cơ sở dữ liệu quốc gia, hệ thống thông tin dùng chung của tỉnh và các cơ quan liên quan.
Thiết bị bay không người lái (UAV) và công nghệ viễn thám dự kiến được ứng dụng để kiểm tra, giám sát từ xa các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm cao và các bãi chôn lấp chất thải tập trung trên địa bàn.
Việc xây dựng đề án được kỳ vọng tạo chuyển biến trong phương thức quản lý, giúp tỉnh nâng cao năng lực giám sát, sử dụng hiệu quả tài nguyên, kiểm soát ô nhiễm, thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng đến phát triển bền vững.
