Quỹ PCTT TP.HCM: Nguồn lực tăng sức chống chịu của siêu đô thị trước thiên tai

Chủ động nguồn lực cho siêu đô thị mới

Biến đổi khí hậu đang khiến TP.HCM trở thành một trong những địa phương chịu tác động ngày càng rõ nét của các loại hình thiên tai. Mưa lớn cực đoan, ngập úng đô thị, triều cường, sạt lở bờ sông, giông lốc hay nước biển dâng không còn là những hiện tượng mang tính thời điểm mà đã trở thành thách thức thường trực đối với sự phát triển của đô thị lớn nhất cả nước.

Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, quy mô quản lý các rủi ro thiên tai của TP.HCM tiếp tục mở rộng với nhiều đặc điểm địa hình đa dạng, từ đô thị, công nghiệp đến vùng ven biển, rừng ngập mặn. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuẩn bị nguồn lực đủ lớn để ứng phó với các tình huống thiên tai ngày càng phức tạp.

Trong bối cảnh đó, Quỹ Phòng, chống thiên tai (PCTT) TP.HCM đang ngày càng khẳng định vai trò là "tấm đệm tài chính" quan trọng của thành phố.

Theo kế hoạch năm 2026, tổng thu Quỹ PCTT TP.HCM dự kiến đạt khoảng 310 tỷ đồng, trong khi tổng nhu cầu chi lên tới hơn 663 tỷ đồng. Riêng kế hoạch thu đợt 1 được xây dựng ở mức hơn 1.172 tỷ đồng, trong đó khối doanh nghiệp đóng góp hơn 776 tỷ đồng và khối công dân đóng góp hơn 395 tỷ đồng.

Hiện, số dư tồn Quỹ tại Kho bạc Nhà nước khu vực II tính đến ngày 7/7/2026 đạt hơn 1.182 tỷ đồng. Đây được xem là nguồn lực dự trữ đặc biệt quan trọng, bảo đảm thành phố có thể chủ động ứng phó trước các tình huống thiên tai khẩn cấp.

Ông Nguyễn Minh Chánh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM cho rằng, trong bối cảnh thiên tai diễn biến ngày càng bất thường, nguồn lực tài chính dành cho công tác phòng ngừa cần được chuẩn bị từ sớm.

"Quỹ PCTT không chỉ phục vụ khắc phục hậu quả mà còn hướng tới mục tiêu phòng ngừa, nâng cao năng lực chống chịu của cộng đồng và giảm thiểu thiệt hại khi thiên tai xảy ra", ông Chánh nhấn mạnh.

Không chỉ dừng lại ở vai trò "cứu trợ" khi thiên tai xảy ra, Quỹ PCTT TP.HCM đang từng bước chuyển dịch sang hỗ trợ các hoạt động phòng ngừa và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng.

TP.HCM đang đề xuất bố trí 284,66 tỷ đồng cho nhiều nhiệm vụ trọng điểm. Trong đó, gần 227,9 tỷ đồng sẽ được sử dụng để xử lý khẩn cấp 89 công trình xung yếu, tập trung vào các khu vực có nguy cơ ngập úng, sạt lở cao như nạo vét suối Cầu Đội, suối Bến Tượng, tu sửa rạch Bảy Gối, gia cố bờ bao suối Linh Tây, rạch Ông Hương…

Bên cạnh đó, hơn 16 tỷ đồng được đề xuất dành cho các hoạt động phòng ngừa thiên tai dựa vào cộng đồng, bao gồm tập huấn kỹ năng cứu nạn, diễn tập ứng phó thiên tai và mua bảo hiểm rủi ro cho lực lượng xung kích cấp xã. Hơn 40 tỷ đồng khác sẽ được đầu tư mua sắm vật tư, trang thiết bị chuyên dùng cho 71 địa phương, đơn vị nhằm nâng cao năng lực ứng phó trong tình huống khẩn cấp.

Ông Đức Vũ, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi TP.HCM đánh giá, việc Thành phố đầu tư cho phòng ngừa mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều lần so với khắc phục hậu quả.

"Mỗi đồng đầu tư cho phòng ngừa thiên tai hôm nay có thể giúp giảm nhiều lần chi phí khắc phục trong tương lai. Quan trọng hơn, đó là sự đầu tư cho an toàn của người dân và khả năng chống chịu của đô thị", ông Vũ nhận định.

Khó thu, vướng chi

Mặc dù sở hữu nguồn lực dự trữ lớn, song công tác quản lý và vận hành Quỹ PCTT vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức.

Tính đến cuối tháng 6/2026, tổng số thu thực tế mới đạt 484,84 tỷ đồng trên kế hoạch 1.783,55 tỷ đồng, tương đương 27,18%. Như vậy, vẫn còn hơn 1.298 tỷ đồng chưa được thu nộp.

“Đây là con số đáng lưu ý trong bối cảnh nhu cầu đầu tư cho công tác phòng ngừa và ứng phó thiên tai ngày càng gia tăng”, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi TP.HCM nhận định.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ tỷ lệ chấp hành nghĩa vụ đóng góp của một bộ phận doanh nghiệp còn thấp. Đồng thời, việc thanh tra, kiểm tra và xử phạt đối với hành vi chậm đóng, trốn đóng quỹ tại một số địa phương chưa thực sự quyết liệt.

Trong khi đó, nhu cầu chi cho phòng chống thiên tai ngày càng lớn. Tính đến ngày 30/6/2026, tổng số tiền đã giải ngân đạt 35,84 tỷ đồng, trong khi hơn 116 tỷ đồng tiếp tục được bố trí cho các nhiệm vụ đã được phê duyệt, bao gồm hỗ trợ thiệt hại sản xuất cho 158 hộ dân tại xã Hồ Tràm, tu sửa đê bao và trang bị phương tiện chỉ đạo chuyên dùng.

Một khó khăn khác là quy định mức chi tối đa 3 tỷ đồng cho một công trình sửa chữa khẩn cấp hiện không còn phù hợp với thực tiễn. Giá vật liệu xây dựng tăng từ 15 - 30%, chi phí nhân công tăng từ 10 - 15% khiến nhiều công trình không đủ nguồn lực để triển khai đồng bộ.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, thành phố đã kiến nghị Trung ương xem xét điều chỉnh hạn mức này nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Ông Nguyễn Minh Chánh cũng cho biết, trong 6 tháng cuối năm, TP.HCM sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế quản lý Quỹ PCTT theo quy mô mới. Cụ thể, thành phố sẽ nâng cấp phần mềm quản lý dữ liệu cho 168 phường, xã, đặc khu và tăng cường thanh tra, xử phạt các trường hợp chậm đóng hoặc trốn đóng Quỹ.

Đặc biệt, tỷ lệ thu nộp Quỹ sẽ được đưa vào tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ và xét thi đua cuối năm của các địa phương.

“Thành phố cũng yêu cầu công khai toàn bộ kết quả thu - chi, kinh phí được phân bổ và các nội dung hỗ trợ nhằm tăng cường tính minh bạch, tạo sự đồng thuận của người dân và doanh nghiệp”, ông Chánh trao đổi.

Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, Quỹ Phòng chống thiên tai không chỉ là nguồn tài chính dự phòng mà đang trở thành một trong những trụ cột giúp TP.HCM chuyển từ tư duy "ứng phó bị động" sang "chủ động phòng ngừa". Việc quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn quỹ sẽ góp phần nâng cao khả năng chống chịu của đô thị lớn nhất cả nước, bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai.