Gieo tình yêu đại dương từ những lớp học ‘mở’ ở Hội An

Đưa đại dương vào học đường

Gần hai năm qua, tại Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Hội An Tây, TP. Đà Nẵng), những câu chuyện về đại dương đã hiện diện trong từng tiết học. Từ Khoa học tự nhiên đến Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Mỹ thuật hay Âm nhạc, nội dung bảo tồn biển được lồng ghép linh hoạt, giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách gần gũi và gắn với thực tiễn.

Nếu ở môn Khoa học tự nhiên, các em được tìm hiểu về hệ sinh thái biển, rạn san hô, tác hại của rác thải nhựa, vi nhựa và hiện tượng axit hóa đại dương thì những giờ học Lịch sử và Địa lý giúp học sinh hiểu rõ hơn vị trí chiến lược của biển đảo Việt Nam, chủ quyền quốc gia cũng như những thách thức từ khai thác quá mức và ô nhiễm môi trường ven biển. Trong khi đó, Ngữ văn, Mỹ thuật và Âm nhạc nuôi dưỡng tình yêu biển đảo thông qua các tác phẩm văn học, những bức tranh trong cuộc thi "Đại dương của chúng ta".

Kiến thức trên lớp tiếp tục được nối dài bằng những hoạt động trải nghiệm thực tế. Các em được tham gia các cuộc thi vẽ tranh, khám phá hệ sinh thái vùng cửa sông Cửa Đại, rừng dừa nước Tam Thanh, tìm hiểu câu chuyện bảo vệ biển và đại dương; trực tiếp tham gia thu gom rác thải nhựa để hiểu rõ hơn tác động của loại chất thải này đối với môi trường, sinh vật biển và đời sống con người.

Những trải nghiệm thực tế giúp mỗi bài học trở nên sinh động, đưa các em “chạm” vào đại dương một cách gần gũi, trực quan. Từ đó, nhận thức được khơi gợi, tình yêu thiên nhiên được nuôi dưỡng và ý thức gìn giữ biển xanh dần trở thành một phần trong đời sống, gắn với đặc trưng văn hóa - xã hội của vùng đất ven biển.

Theo cô Đinh Thị Kim Huệ, đại diện Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Hội An Tây, TP. Đà Nẵng, khi tham gia dự án "Bảo tồn đại dương của chúng ta: Xây dựng mối quan hệ lành mạnh với đại dương thông qua giáo dục vì sự phát triển bền vững", nhà trường đã chủ động xây dựng kế hoạch giảng dạy dựa trên bộ tài liệu do Văn phòng UNESCO và Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (Bộ Giáo dục và Đào tạo) biên soạn.

Sau gần hai năm triển khai, chương trình đã tạo nên những chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của học sinh. Các em hiểu sâu hơn về giá trị của tài nguyên biển, chủ động hạn chế sử dụng nhựa dùng một lần, tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường và lan tỏa lối sống xanh đến gia đình, cộng đồng. Đồng thời, quá trình học tập cũng góp phần rèn luyện năng lực tự học, kỹ năng làm việc nhóm và tinh thần trách nhiệm đối với xã hội.

"Việc lồng ghép nội dung bảo tồn đại dương vào chương trình giảng dạy và hoạt động ngoại khóa là hướng đi đúng đắn, cần tiếp tục duy trì và phát huy để góp phần xây dựng một thế hệ trẻ có trách nhiệm vì một đại dương xanh và một Việt Nam phát triển bền vững", cô Huệ chia sẻ.

Lan tỏa tình yêu biển từ mái trường

Những chuyển biến tích cực tại Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm cũng là kết quả chung tại nhiều trường học tại Hội An trong dự án “Bảo tồn đại dương của chúng ta” do Ban Quản lý Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An và Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) triển khai nhằm từng bước đưa giáo dục bảo tồn đại dương đến gần hơn với học sinh.

Theo ông Nguyễn Hùng Linh, Phó Giám đốc phụ trách Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm, sau 2 năm triển khai, dự án đã vượt các chỉ số cam kết ban đầu khi có 12.385 học sinh và 396 giáo viên tham gia. Trong đó, 11.027 học sinh được tiếp cận thông qua các tiết học chính khóa, còn 472 học sinh trực tiếp tham gia khảo sát rác thải nhựa, vi nhựa và các hoạt động trải nghiệm thực địa tại khu vực ven biển.

Để bảo đảm tính bền vững, dự án đã xây dựng và thử nghiệm thành công bộ tài liệu "Giáo dục bảo tồn đại dương" dành cho học sinh tiểu học, THCS, giáo viên và cộng đồng khu vực Hội An. Đồng thời, 35 giáo viên nòng cốt cùng 9 cán bộ quản lý được tập huấn chuyên sâu về phương pháp giảng dạy tích hợp, tạo nền tảng để tiếp tục nhân rộng mô hình.

Theo ông Linh, điểm nhấn của dự án là đưa học sinh ra khỏi không gian lớp học để học bằng trải nghiệm. Tại Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An, các em được khảo sát môi trường, tìm hiểu quy trình thu gom và phân tích vi nhựa tại bãi biển Cửa Đại, từ đó nhận thức rõ hơn mối liên hệ giữa những hoạt động trên đất liền với sức khỏe của hệ sinh thái biển.

Từ những trải nghiệm ấy, dự án đã hình thành mạng lưới học sinh nòng cốt Blue Gen. Không chỉ tiếp thu kiến thức, các em còn chủ động đề xuất sáng kiến, tổ chức các hoạt động truyền thông và lan tỏa thông điệp giảm rác thải nhựa trong trường học cũng như cộng đồng. Sự kiện "Khi đại dương là trường học - Hành trình Blue Gen của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An" với sự tham gia của 848 học sinh và 85 giáo viên là minh chứng rõ nét cho sức lan tỏa của mô hình này.

Song song với đó, mô hình sa bàn tương tác Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An tại Trung tâm Truyền thông bảo tồn biển Cù Lao Chàm đã trở thành một "lớp học mở", tái hiện toàn bộ không gian sinh thái từ lưu vực sông Thu Bồn đến cụm đảo Cù Lao Chàm theo cách tiếp cận "Từ nguồn xuống biển". Qua đó, học sinh hiểu rằng mọi hoạt động của con người trên đất liền đều có tác động trực tiếp đến môi trường biển.

Quan trọng hơn những con số, dự án đã góp phần hình thành thói quen hạn chế nhựa dùng một lần trong học đường; nâng cao nhận thức của thế hệ trẻ về bảo tồn đại dương và tạo nền tảng để giáo dục biển trở thành chức năng thường xuyên của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An. Đây được xem là bước tiến đáng kể trong nỗ lực xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa con người và đại dương, từ lớp học đến cộng đồng.