'Bảo tồn biển là bảo tồn toàn vẹn hệ sinh thái'
Từ ngày 21-23/3, Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) phối hợp với Công ty AkzoNobel, Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Lý Sơn và Hội Nghề cá tỉnh Quảng Ngãi tổ chức chương trình tập huấn về bảo tồn hệ sinh thái biển cho ngư dân và giáo viên tại huyện đảo Lý Sơn.
Theo PGS. TS Nguyễn Chu Hồi, bảo tồn biển là bảo vệ tính toàn vẹn của hệ sinh thái và nguồn vốn tự nhiên của biển. Bảo vệ hệ sinh thái, nguồn lợi thủy sản sẽ phục hồi, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế biển xanh, đảm bảo hài hòa giữa bảo tồn và sinh kế.
PGS. TS Nguyễn Chu Hồi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Thủy sản Việt Nam. Ảnh: Kiều Chi.
Ông cho hay, đại dương có khả năng tự phục hồi và đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề toàn cầu. Đại dương là kho chứa carbon khổng lồ. Riêng vùng biển Việt Nam được đánh giá có khả năng hấp thụ và lưu giữ khoảng 30% lượng CO2 từ khí quyển. Tại Việt Nam, 16 khu bảo tồn biển không chỉ có ý nghĩa bảo vệ tại chỗ mà còn tạo ra “hiệu ứng tràn” (spillover), tức nguồn lợi sinh vật biển từ khu bảo tồn có thể phát tán ra vùng biển xung quanh.
"Tuy nhiên, để bảo tồn thực sự hiệu quả, yếu tố quan trọng nhất vẫn là con người. Thay đổi nhận thức, tầm nhìn và hành vi của cộng đồng, đặc biệt là ngư dân và thế hệ trẻ, được xem là giải pháp căn cơ và bền vững", PGS. TS Hồi khẳng định.
Khảo sát của IUCN Việt Nam cho thấy thầy cô bày tỏ rất quan tâm đến nội dung, mong muốn được tập huấn chuyên sâu về đa dạng sinh học, kỹ năng thiết kế các hoạt động ngoại khóa về bảo tồn biển. Các môn Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội hoàn toàn có thể tích hợp vào các nội dung chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Các thầy cô thuộc phân môn Khoa học tự nhiên trường THCS An Hải và An Vĩnh thực hành tích hợp kiến thức bảo tồn vào chương trình giảng dạy. Ảnh: Kiều Chi.
PGS. TS Kiều Thị Kính - Đại học Sư phạm Đà Nẵng chia sẻ kinh nghiệm, việc tích hợp không "cơ học" đưa thêm một môn học mới, mà sử dụng đại dương như một "chất liệu" trong giảng dạy. Ví dụ, trong môn Khoa học tự nhiên có thể giải thích các cơ chế sinh thái biển, biến đổi khí hậu, chu trình carbon; trong các môn xã hội có thể lồng ghép nội dung về sinh kế ngư dân, văn hóa biển, an ninh biển đảo.
Học sinh tại Lý Sơn có lợi thế khi có thể quan sát sự thay đổi của môi trường biển, hệ sinh thái ven bờ, tác động của phát triển kinh tế - xã hội địa phương đến tài nguyên thiên nhiên. Từ đó, hình thành ý thức bảo vệ môi trường biển ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Rùa biển - chỉ thị sức khỏe đại dương
Sức khỏe môi trường biển đang đứng trước nhiều thách thức như ô nhiễm môi trường, rác thải nhựa, mất sinh cảnh, bùng phát sao biển gai phá hoại san hô, hiện tượng thủy triều đỏ. Ông Trần Đình Huệ, Nguyên Phó Giám đốc Vườn quốc gia Côn Đảo cho biết, rùa biển là loài sinh vật chỉ thị sức khỏe môi trường biển.
Rùa biển là mắt xích quan trọng trong chuỗi thức ăn và duy trì cân bằng hệ sinh thái. Rùa xanh giúp duy trì hệ sinh thái cỏ biển, trong khi đồi mồi giúp cân bằng hệ sinh thái rạn san hô. Ngoài ra, trứng rùa hỏng hoặc rùa con chết cung cấp nguồn dinh dưỡng cho đất ven biển, góp phần vào chu trình dinh dưỡng tự nhiên.
Nguyên Phó Giám đốc Vườn quốc gia Côn Đảo Trần Đình Huệ. Ảnh: Kiều Chi.
Trên thế giới, hoạt động bảo tồn rùa biển bắt đầu từ đầu thế kỷ 20 và phát triển mạnh từ những năm 1960. Hiện có hơn 60 quốc gia ven biển đã cam kết và triển khai các chương trình bảo tồn rùa biển.
"Là nơi triển khai chương trình bảo tồn rùa biển sớm và thành công nhất tại Việt Nam, Vườn quốc gia Côn Đảo sẵn sàng chia sẻ với các khu bảo tồn về kinh nghiệm tập huấn, truyền thông, biên soạn tài liệu giáo dục môi trường cho học sinh và cộng đồng", ông Huệ nói.
'Giáo dục bảo tồn cần được tích hợp hiệu quả vào trường học, bởi thế hệ trẻ tại các vùng biển sẽ trở thành lực lượng nòng cốt trong bảo vệ tài nguyên biển'. Ảnh: Kiều Chi.
Vùng biển Lý Sơn được đánh giá có độ đa dạng sinh học cao với các hệ sinh thái điển hình như rong biển, thảm cỏ biển, rạn san hô, với hơn 700 loài động thực vật biển đã được ghi nhận. Hàng năm, khu bảo tồn biển Lý Sơn phát động tháng hành động hưởng ứng Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam, Ngày Môi trường thế giới, Ngày Đại dương Thế giới với chuỗi các hoạt động sôi nổi và ý nghĩa. Năm 2025, 300 ngư dân tham gia tập huấn, ra quân làm sạch hơn 2km đường bờ biển, lặn thu gom 51kg rác thải đại dương và phối hợp với tổ chức thiện nguyện thả 35 cá thể cua Huỳnh.
"Giáo viên là những người gieo mầm nhận thức, hình thành thái độ và nuôi dưỡng trách nhiệm bảo vệ tài nguyên, môi trường cho thế hệ trẻ. Khi nhận thức thay đổi, hành vi cũng sẽ thay đổi, hành động có trách nhiệm hơn với hệ sinh thái", cô Kiều Thị Kính bày tỏ.
Hoạt động thuộc khuôn khổ Dự án: Bảo tồn rùa biển dựa vào cộng đồng và giảm thiểu đánh bắt không chủ ý rùa biển từ hoạt động thủy sản thông qua mạng lưới tình nguyện viên do IUCN Việt Nam thực hiện.
60 giáo viên từ trường THCS An Hải và An Vĩnh được nâng cao kiến thức về bảo tồn biển, bảo vệ rùa biển và triển khai lồng ghép kiến thức đại dương vào chương trình giáo dục phổ thông một cách tối ưu, không làm thay đổi giáo trình giúp bài học trở nên sinh động, gắn lý thuyết với thực tiễn.
