Đưa lớp học ra thiên nhiên
Giáo dục bảo tồn đại dương không còn bó hẹp trong sách vở mà đang trở thành hành trình trải nghiệm tại các khu dự trữ sinh quyển trên cả nước. Đây là thông điệp nổi bật tại tọa đàm tổng kết dự án “Bảo tồn đại dương của chúng ta” với sự tham gia của UNESCO, cơ quan quản lý, nhà trường và học sinh.
Tại Khu dự trữ sinh quyển thế giới rừng ngập mặn Cần Giờ, học sinh có cơ hội trực tiếp tìm hiểu hệ sinh thái, tham gia thu gom rác và khám phá tài nguyên biển. Thay vì học thụ động, các em được quan sát, đặt câu hỏi và tự tìm câu trả lời thông qua trải nghiệm.
Ông Huỳnh Đức Hoàn, Phó Trưởng ban Quản lý Khu Dự trữ sinh quyển thế giới rừng ngập mặn Cần Giờ, chia sẻ kinh nghiệm xây dựng mô hình “lớp học mở” gắn với giáo dục bảo tồn đại dương. Ảnh: BTC.
Ông Huỳnh Đức Hoàn, Phó Trưởng ban Quản lý khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ cho biết, mô hình “lớp học mở” đã được triển khai từ năm 2006 thông qua chương trình “Em yêu thiên nhiên”, thu hút hàng nghìn học sinh tham gia.
Theo ông Hoàn, giáo dục môi trường không chỉ góp phần nâng cao nhận thức mà còn tạo chuyển biến tích cực trong hành vi của cộng đồng, hỗ trợ hiệu quả công tác bảo tồn rừng ngập mặn và hệ sinh thái.
Ông Lê Thanh Sang chia sẻ kinh nghiệm triển khai giáo dục bảo tồn đại dương gắn với hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ. Ảnh: BTC.
Chia sẻ về quá trình triển khai dự án, ông Lê Thanh Sang, Giám đốc Trung tâm Truyền thông, Giáo dục môi trường và Du lịch sinh thái, Ban Quản lý Rừng phòng hộ, đặc dụng TP.HCM cho biết, giáo dục bảo tồn đại dương chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn với điều kiện thực tiễn của địa phương và lấy trải nghiệm làm trung tâm.
Trong khuôn khổ dự án, 50 giáo viên của 10 trường được tập huấn; 280 tiết học được tổ chức, thu hút 1.807 học sinh, 51 giáo viên với 6.180 lượt tham gia.
Theo ông Sang, việc đưa học sinh học tập ngay tại rừng ngập mặn, kết hợp các hoạt động trải nghiệm, giáo dục STEM, ngày hội môi trường và cuộc thi ý tưởng bảo vệ đại dương đã giúp các em không chỉ hiểu mà còn hình thành ý thức và hành động bảo vệ môi trường.
Không chỉ tại Cần Giờ, nhiều mô hình tương tự cũng được triển khai tại các khu dự trữ sinh quyển khác, với điểm chung là lấy học sinh làm trung tâm, khuyến khích chủ động tìm hiểu và hành động vì môi trường.
Ông Lê Ngọc Thảo trình bày những bài học kinh nghiệm trong triển khai giáo dục bảo tồn đại dương tại Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An. Ảnh: BTC.
Ông Lê Ngọc Thảo, Phó Trưởng Ban Thư ký Văn phòng Ban Quản lý Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An cho biết, địa phương đã triển khai nhiều chương trình giáo dục bảo tồn đại dương gắn với cộng đồng và du lịch sinh thái. Chương trình được xây dựng theo hướng "chuẩn UNESCO - nguyên liệu địa phương", lồng ghép các giá trị văn hóa, sinh thái bản địa và tích hợp vào Chương trình giáo dục phổ thông 2018 mà không tạo thêm áp lực cho giáo viên và học sinh.
Các hoạt động thực địa như chương trình Sandwatch, khảo sát rác thải bãi biển, phân tích vi nhựa hay mô hình "Blue Gen" đã giúp học sinh không chỉ tiếp cận kiến thức mà còn trực tiếp tham gia nghiên cứu, đề xuất sáng kiến và lan tỏa hành động bảo vệ đại dương trong cộng đồng.
Ông Phan Văn Mỹ cho rằng Cù Lao Chàm cần kiên định nguyên tắc không đánh đổi môi trường và bản sắc văn hóa để phát triển kinh tế. Ảnh: BTC.
Ở một góc nhìn khác, ông Phan Văn Mỹ, Đại diện Khu Dữ trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm - Hội An, Khu Dữ trữ sinh quyển thế giới Rừng ngập mặn Cần Giờ cho rằng để các mô hình này phát huy hiệu quả lâu dài, cần có cơ chế hỗ trợ ổn định về nguồn lực và tăng cường đào tạo giáo viên, qua đó giúp việc giáo dục bảo tồn đại dương được triển khai đồng bộ và bền vững hơn.
Học sinh trở thành “đại sứ xanh”
Bà Đinh Thị Kim Huệ, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm (TP. Đà Nẵng), chia sẻ những chuyển biến tích cực của học sinh khi tham gia các hoạt động giáo dục bảo tồn đại dương. Ảnh: BTC.
Từ góc độ nhà trường, cô Đinh Thị Kim Huệ, hiệu trưởng trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm, TP Đà Nẵng cho biết học sinh đã có sự thay đổi rõ rệt sau khi tham gia dự án.
“Các em không chỉ có kiến thức mà còn biết tổ chức hoạt động, lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường tới gia đình và cộng đồng. Việc thành lập câu lạc bộ, tổ chức trải nghiệm và lồng ghép nội dung bảo tồn vào nhiều môn học giúp học sinh tiếp cận vấn đề môi trường một cách tự nhiên”, cô Huệ chia sẻ.
Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp khó khăn về kinh phí, thời lượng chương trình và công tác tập huấn giáo viên. Các chuyên gia cho rằng cần tăng cường phối hợp giữa ngành giáo dục, môi trường, địa phương và cộng đồng để nâng cao hiệu quả.
Em Nguyễn Thị Như Giao cho biết các hoạt động trải nghiệm thực địa giúp học sinh hiểu sâu hơn về đại dương và ý thức hơn trong bảo vệ môi trường. Ảnh: BTC.
Nhiều học sinh chia sẻ trải nghiệm đáng nhớ. Em Nguyễn Thị Như Giao, học sinh Trường Trung học cơ sở Nguyễn Duy Hiệu (Hội An) cho biết việc tham gia thực tế giúp em hiểu rõ tác động của rác thải nhựa, đặc biệt khi trực tiếp chứng kiến những bãi biển bị ô nhiễm và sinh vật biển bị ảnh hưởng. Từ đó, em không chỉ thay đổi thói quen cá nhân như hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần mà còn tích cực tham gia các hoạt động tuyên truyền trong trường, mong muốn lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường đến nhiều bạn bè hơn.
Em Nguyễn Văn Quân chia sẻ góc nhìn của thế hệ trẻ về vai trò của giáo dục trải nghiệm trong nâng cao nhận thức và lan tỏa hành động bảo vệ đại dương. Ảnh: BTC.
Ở một góc nhìn khác, em Nguyễn Anh Quân đến từ Trường Trung học cơ sở Cần Thạnh (Cần Giờ) bày tỏ mong muốn tiếp tục truyền cảm hứng sống xanh cho thế hệ trẻ trong tương lai. Em chia sẻ rằng những trải nghiệm tại khu dự trữ sinh quyển đã giúp em nhận ra giá trị của thiên nhiên và trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc gìn giữ môi trường. Quân hy vọng sau này, dù theo đuổi ngành nghề nào, em vẫn có thể đóng góp vào các hoạt động bảo vệ môi trường và khuyến khích cộng đồng cùng hành động vì một đại dương xanh, sạch và bền vững.
Bà Miki Nozawa nhấn mạnh vai trò của giáo dục trong hình thành nhận thức và hành động bảo vệ đại dương cho thế hệ trẻ. Ảnh: BTC.
Theo bà Miki Nozawa, Trưởng ban Giáo dục UNESCO tại Hà Nội, dự án đã góp phần hình thành tầm nhìn chung về giáo dục vì phát triển bền vững. Những mô hình này có thể trở thành kinh nghiệm cho nhiều quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh các vấn đề môi trường ngày càng mang tính toàn cầu và đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia, tổ chức và cộng đồng.
Từ những lớp học giữa thiên nhiên, hành trình giáo dục bảo tồn đại dương đang góp phần hình thành thế hệ trẻ có trách nhiệm hơn với môi trường, hướng tới sự phát triển bền vững.
