Theo một báo cáo mới, Liên minh châu Âu (EU) có thể giảm đáng kể sự phụ thuộc vào nguồn đậu nành nhập khẩu trong vòng một thập kỷ tới. Tuy nhiên, mục tiêu này chỉ khả thi nếu khối sẵn sàng giải quyết những vấn đề vốn được xem là "vùng cấm" trong chính sách nông nghiệp, như thúc đẩy đổi mới thực phẩm và giảm tiêu thụ thịt.
Hiện EU mới chỉ tự sản xuất khoảng 9% lượng protein từ đậu nành phục vụ nhu cầu trong khối, trong khi 91% còn lại phải nhập khẩu. Brazil, Argentina và Mỹ hiện cung cấp tới 86% lượng đậu nành nhập khẩu của EU, chủ yếu để sản xuất thức ăn chăn nuôi.
Đây là nhận định trong báo cáo do tổ chức phi chính phủ The Protein Project công bố, với sự tham gia của các nhà nghiên cứu thuộc IDDRI, Trung tâm Chính sách châu Âu (EPC) và Đại học KU Leuven. Báo cáo cho rằng sự phụ thuộc vào đậu nành nhập khẩu đang trở thành một rủi ro chiến lược đối với an ninh lương thực của EU, nhưng vẫn chưa được chú trọng tương xứng như các lĩnh vực năng lượng hay nguyên liệu thô quan trọng.
EU đang tìm cách giảm phụ thuộc vào đậu nành nhập khẩu để đảm bảo an ninh lương thực. Ảnh: Donau Soja.
Theo nhóm nghiên cứu, EU có thể cắt giảm khoảng 20% lượng protein từ đậu nành nhập khẩu vào năm 2035. Tuy nhiên, mục tiêu này không thể đạt được bằng một giải pháp đơn lẻ mà đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ của nhiều chính sách.
Các giải pháp được đề xuất bao gồm hỗ trợ nông dân mở rộng diện tích trồng cây giàu protein, đầu tư vào các nguồn protein thay thế và công nghệ lên men, đồng thời từng bước khuyến khích người dân chuyển sang chế độ ăn có tỷ trọng thực phẩm nguồn gốc thực vật cao hơn.
Báo cáo được công bố chỉ một tuần trước khi Brussels dự kiến trình bày Chiến lược Protein cùng chiến lược phát triển ngành chăn nuôi mới của EU nhằm tăng cường an ninh lương thực và giảm phụ thuộc vào các nguồn cung chiến lược từ bên ngoài.
Phần lớn đậu nành được tiêu thụ gián tiếp qua thịt và sữa
Mặc dù thường được biết đến dưới dạng đậu phụ hay sữa đậu nành, phần lớn lượng đậu nành tại châu Âu thực tế lại được tiêu thụ gián tiếp thông qua các sản phẩm chăn nuôi.
Theo báo cáo, khoảng 90% lượng đậu nành nhập khẩu được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi thay vì thực phẩm cho con người. Điều này đồng nghĩa mỗi công dân EU thực tế tiêu thụ khoảng 55 kg đậu nành mỗi năm thông qua thịt, sữa và trứng.
Báo cáo cũng chỉ ra rằng, dù EU gần như tự chủ về nguồn cung thịt và sữa, ngành chăn nuôi vẫn phụ thuộc lớn vào thức ăn giàu protein nhập khẩu. Nếu nguồn đậu nành từ bên ngoài bị gián đoạn, sản lượng thịt bò và sữa của EU có thể giảm khoảng 15%, thịt lợn giảm 40%, trong khi sản lượng gia cầm và trứng có thể giảm tới 60%.
Để đạt mục tiêu giảm 20% lượng đậu nành nhập khẩu vào năm 2035, nhóm nghiên cứu đã xây dựng bốn kịch bản khác nhau.
Trong đó, phương án được đánh giá khả thi nhất là kết hợp nhiều giải pháp: mở rộng diện tích cây giàu protein tại châu Âu, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và thực phẩm để sản xuất thức ăn chăn nuôi theo mô hình kinh tế tuần hoàn, phát triển các công nghệ mới như lên men chính xác, đồng thời khuyến khích người dân đa dạng hóa nguồn protein bằng các loại đậu, đậu lăng và các sản phẩm protein thế hệ mới có nguồn gốc thực vật.
Ngược lại, những phương án chỉ tập trung mở rộng diện tích trồng đậu nành hoặc yêu cầu người dân thay đổi mạnh chế độ ăn đều được đánh giá là thiếu tính khả thi.
Cần một chiến lược protein dài hạn
Báo cáo dẫn Trung Quốc như một ví dụ về nền kinh tế lớn đã sớm coi protein là vấn đề chiến lược quốc gia. Trong Kế hoạch 5 năm mới nhất, Bắc Kinh xác định rõ mục tiêu giảm phụ thuộc vào đậu nành nhập khẩu, trong khi EU đến nay vẫn chưa xây dựng được một chiến lược dài hạn tương tự.
Theo nhóm nghiên cứu, Chiến lược Protein sắp được Ủy ban châu Âu công bố có thể là bước khởi đầu quan trọng cho quá trình này.
Tuy nhiên, bản dự thảo mà Euractiv tiếp cận cho thấy Brussels vẫn lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn so với các khuyến nghị trong báo cáo.
Ủy ban châu Âu thừa nhận protein thay thế sẽ đóng vai trò quan trọng đối với cả ngành thực phẩm và thức ăn chăn nuôi, bao gồm cả các sản phẩm còn gây nhiều tranh cãi như thịt nuôi cấy trong phòng thí nghiệm. Song cơ quan này cũng cho rằng protein có nguồn gốc thực vật và các loại protein thay thế vẫn đang phải đối mặt với nhiều rào cản trong quá trình phát triển thị trường tại EU.
Đồng sáng lập The Protein Project và đồng tác giả báo cáo, bà Katrien Martens, cho rằng đây chính là điểm hạn chế lớn nhất của dự thảo chiến lược. Dù vậy, bà đánh giá tích cực việc dự thảo đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy nhu cầu đối với protein thực vật và các nguồn protein sản xuất trong nước.
Các đề xuất bao gồm cải cách chính sách mua sắm công, mở rộng sử dụng thực phẩm có nguồn gốc thực vật trong bếp ăn trường học, triển khai các chiến dịch truyền thông và áp dụng mức thuế giá trị gia tăng (VAT) ưu đãi đối với các sản phẩm có lợi cho sức khỏe, trong đó có protein thực vật.
Bà Martens nhấn mạnh: "Những nội dung này cần được triển khai nghiêm túc, đúng với tinh thần của chiến lược".
