Đổi đời nhờ liên kết trồng mía cánh đồng lớn

Cánh đồng mía lớn mở lối thoát nghèo

Ở nhiều làng đồng bào dân tộc thiểu số người Bahnar, Jrai phía tây Gia Lai, cây mía đang lặng lẽ góp phần làm nên diện mạo mới cho vùng nông thôn. Trên tuyến đường Đông Trường Sơn, những cánh đồng mía lớn xanh mướt trải dài từ thung lũng lên sườn đồi. Màu xanh ấy cho thấy vùng đất này đang từng bước đổi thay, mở ra hi vọng về cuộc sống ổn định và sung túc hơn cho người dân.

Tại các xã có phần lớn là người đồng bào Bahnar như Kbang, Tơ Tung, Chư Grey, Kông Bơ La…, trước kia bà con chủ yếu trồng khoai mì (sắn), bắp, lúa rẫy theo tập quán nhỏ lẻ, năng suất thấp, thu nhập bấp bênh. Từ khi hình thành vùng nguyên liệu mía gắn với mô hình cánh đồng lớn, đã mang đến bước chuyển rõ nét cho người dân nơi đây. Sản xuất không còn manh mún, dần đi vào nền nếp, có quy hoạch, liên kết và thị trường tiêu thụ ổn định.

Tại xã Chư Grey - một trong những vùng mía trọng điểm, nhiều diện tích được quy hoạch trồng tập trung, tạo thuận lợi cho cơ giới hóa. Đông đảo hộ dân tham gia trồng mía theo hợp đồng liên kết với Nhà máy đường An Khê được hỗ trợ giống, kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm.

Gia đình ông Đinh Kot (làng Ó, xã Chư Grey) hiện canh tác 5ha mía. Trước đây, gia đình ông sản xuất còn phân tán, năng suất chỉ dưới 70 tấn/ha. Từ khi tham gia liên kết, được hướng dẫn kỹ thuật và đưa máy móc vào đồng ruộng, năng suất tăng lên rõ rệt, tổng sản lượng đạt khoảng 400 tấn trên 5ha.

“So với các cây trồng trước đây như khoai mì, bắp hay đậu, cây mía cho hiệu quả kinh tế cao và ổn định hơn. Nhờ vậy, thu nhập gia đình không còn phụ thuộc quá nhiều vào thời tiết, đời sống cũng dần ổn định, con cái được chăm lo chu đáo hơn”, ông Đinh Kot chia sẻ.

Tại xã Tơ Tung, diện tích mía nguyên liệu đã vượt 4.600ha, năng suất bình quân đạt khoảng 75 tấn/ha. Nhiều khu vực được dồn thửa thành các cánh đồng hàng chục đến hàng trăm ha, tạo điều kiện thuận lợi cho cơ giới hóa và tổ chức sản xuất đồng bộ.

Ông Đinh Kgen, Trưởng thôn Bờ - Chư Pâu (xã Tơ Tung) cho biết, gia đình ông có 4ha mía trong cánh đồng gần 150ha với hơn 80 hộ cùng tham gia. Nếu trước đây thu hoạch thủ công vất vả, tốn nhiều nhân công thì nay máy móc hỗ trợ đã giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả và nhẹ công lao động.

Nguồn thu từ cây mía ổn định cũng mở ra thêm cơ hội việc làm tại chỗ. Nhiều thanh niên trong các làng đồng bào dân tộc thiểu số được tuyển vào làm công nhân vận hành máy móc cho nhà máy, tỷ lệ hộ nghèo vì thế giảm dần theo từng vụ mía.

Theo ông Lê Thanh Sơn, Chủ tịch UBND xã Tơ Tung, mô hình cánh đồng mía lớn không chỉ mở rộng quy mô sản xuất mà còn góp phần thay đổi cách nghĩ, cách làm của đồng bào Bahnar. Nếu trước đây bà con canh tác theo tập quán thì nay đã tuân thủ quy trình kỹ thuật, biết cân đối chi phí và tính toán hiệu quả kinh tế. Nhờ đó, nhiều hộ từng bước vươn lên thoát nghèo, kinh tế ổn định.

“Chính quyền xã luôn phối hợp chặt chẽ với nhà máy trong công tác tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật và theo dõi việc thực hiện hợp đồng nhằm bảo đảm quyền lợi hài hòa giữa người trồng mía và doanh nghiệp”, ông Sơn chia sẻ.

Liên kết để phát triển dài lâu

Những năm gần đây, mía tiếp tục là cây trồng chủ lực của Gia Lai, giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp địa phương. Toàn tỉnh hiện có trên 40.000ha mía, tập trung chủ yếu ở khu vực phía đông và đông nam, năng suất bình quân đạt trên 65 tấn/ha, nhiều vùng thâm canh đạt 75 - 80 tấn/ha.

Sản lượng mỗi năm ước đạt trên 2 triệu tấn, cung cấp nguồn nguyên liệu ổn định cho các nhà máy đường trên địa bàn, trong đó có Nhà máy đường An Khê. Vùng nguyên liệu được duy trì ổn định gắn với liên kết sản xuất - tiêu thụ đã tạo nền tảng để người trồng mía yên tâm đầu tư lâu dài.

Ông Nguyễn Hoàng Phước, Phó Giám đốc Nhà máy đường An Khê cho biết, để người trồng mía có lợi nhuận ổn định, cần đồng thời giảm chi phí và nâng cao năng suất. Vì vậy, doanh nghiệp tập trung đầu tư cơ giới hóa trên toàn vùng nguyên liệu. Hiện nhà máy đã trang bị hàng trăm máy cày công suất lớn, nhiều máy thu hoạch cùng các phương tiện chuyên dụng phục vụ sản xuất.

Theo ông Phước, một máy thu hoạch mía có thể đạt sản lượng khoảng 300 tấn mỗi ngày, thay thế đáng kể lao động thủ công. Việc thu hoạch bằng máy giúp cây mía cắt sát gốc, tạo điều kiện tái sinh đồng đều. Trong khi đó, phần lá được giữ lại trên đồng ruộng làm nguồn hữu cơ cải tạo đất. Mỗi năm, doanh nghiệp dành hơn 400 tỷ đồng hỗ trợ người trồng mía thông qua cung ứng giống, phân bón, vật tư và dịch vụ cơ giới.

“Cơ giới hóa chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với cánh đồng lớn. Do đó, nhà máy phối hợp cùng địa phương vận động người dân dồn điền đổi thửa, mở rộng đường nội đồng, xây dựng vùng nguyên liệu ổn định và lâu dài”, ông Phước nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Hoàng Phước, phát triển bền vững phải đặt lợi ích của người dân làm trung tâm. Nhà máy cam kết thu mua mía theo hợp đồng và tiếp tục đầu tư cho vùng nguyên liệu. Đầu năm 2026, dự án nâng công suất chế biến của Nhà máy đường An Khê lên 25.000 tấn mía/ngày được khởi công, kỳ vọng tạo thêm động lực cho toàn vùng nguyên liệu.