Đa dạng sinh kế: [Bài 2] Tiếp sức thoát nghèo ở Tiên Lục

Hỗ trợ đa dạng sinh kế

Năm 2025, xã Tiên Lục (tỉnh Bắc Ninh) bước vào giai đoạn triển khai cao điểm Chương trình mục tiêu quốc gia Giảm nghèo bền vững. Trên cơ sở kết quả rà soát hộ nghèo, cận nghèo năm 2024 và 2025, chính quyền địa phương xác định rõ: muốn giảm nghèo thực chất thì chính sách phải phù hợp cho từng hoàn cảnh, không thể áp dụng chung một mô hình cho tất cả.

Theo báo cáo rà soát năm 2025, toàn xã Tiên Lục có 78 hộ nghèo (chiếm 0,51%) và 379 hộ cận nghèo (chiếm 2,48%), giảm mạnh so với năm trước. Phía sau những con số ấy là hàng chục câu chuyện đời mưu sinh khác nhau, trong đó có những hộ nghèo vì thiếu tư liệu sản xuất, nhưng cũng có những hộ nghèo do tai nạn, ốm đau bệnh tật kéo dài.

Từ thực tế đó, trong kế hoạch năm 2025, xã Tiên Lục lựa chọn đa dạng sinh kế làm trụ cột, đồng thời lồng ghép các chính sách an sinh khác như hỗ trợ nhà ở, bảo hiểm y tế, việc làm… tạo thành chuỗi hỗ trợ liên hoàn, giúp người dân không bị “đứt gãy” trong hành trình thoát nghèo.

Tiếp sức cho những hoàn cảnh kém may mắn

Ngôi nhà nhỏ của gia đình anh Cao Xuân Trường nằm nép mình bên con đường làng yên ả. Ít ai biết rằng, hơn 20 năm trước, anh Trường từng là quân nhân xuất ngũ, khỏe mạnh, là trụ cột của cả gia đình. Một vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời anh. Sau cú va chạm, anh rơi vào trạng thái sống thực vật trong thời gian dài, sự sống mong manh như "đèn treo trước gió".

Những năm tháng đó, gánh nặng kinh tế dồn cả lên vai mẹ anh - bà Hoàng Thị Đông, khi ấy đã ngoài 50 tuổi. Từ một người từng làm nghề giáo ở tỉnh Bắc Ninh cũ, bà Đông phải nghỉ việc chăm sóc con trai liệt giường, vừa lo nuôi cháu nhỏ. Gia đình lâm vào cảnh túng thiếu triền miên, nhiều năm liền thuộc diện hộ nghèo.

“Có lúc tôi chỉ mong con còn thở là mừng rồi, chẳng dám nghĩ đến chuyện làm ăn”, bà Đông nhớ lại. Sau thời gian dài điều trị, anh Trường dần hồi phục, nhưng di chứng tai nạn khiến tay trái của anh bị tật, chân yếu, không thể lao động nặng. Cuộc sống của cả gia đình phụ thuộc chủ yếu vào vài sào ruộng và đồng lương công nhân ít ỏi từ việc làm thuê của vợ anh Trường.

Năm 2024, gia đình anh Trường được Nhà nước hỗ trợ xóa nhà tạm. Ngôi nhà mới tuy không lớn nhưng kiên cố, ấm áp. Với gia đình anh, đó không chỉ là chỗ ở, mà là bước ngoặt tinh thần sau nhiều năm sống trong lo lắng, bất an.

Sang năm 2025, gia đình anh Trường tiếp tục được thụ hưởng mô hình sinh kế từ Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững, với việc nhận hỗ trợ bò sinh sản. Con bò được đưa về vào đúng thời điểm gia đình đã có chỗ ở ổn định, sức khỏe anh Trường tuy yếu nhưng có thể làm những việc nhẹ như chăm sóc vật nuôi.

“Nhận con bò, cả nhà tôi mừng lắm. Không phải vì giá trị bao nhiêu, mà vì từ nay có cái để làm, để nuôi hy vọng”, anh Trường chia sẻ. Dù tay không còn khỏe, anh vẫn cố gắng cùng mẹ già cắt cỏ, dọn chuồng. Những buổi tập huấn kỹ thuật chăn nuôi do xã tổ chức giúp gia đình anh yên tâm hơn trong quá trình chăm sóc bò.

Niềm vui hiện rõ trên gương mặt người mẹ già. “Nhà có con bò, tôi thấy như có thêm người bạn. Mỗi ngày trôi qua chậm rãi nhưng có hy vọng”, bà Đông nói, ánh mắt ánh lên sự lạc quan hiếm thấy sau nhiều năm nhọc nhằn.

Niềm vui lan tỏa từ những sinh kế nhỏ

Không riêng gia đình anh Trường, nhiều hộ nghèo, cận nghèo khác ở Tiên Lục cũng chung cảm xúc phấn khởi khi được tiếp cận các mô hình sinh kế phù hợp. Anh Nguyễn Duy Luyện, một hộ cận nghèo của xã, cho biết trước đây gia đình chủ yếu sống nhờ ít đồng tiền làm thuê theo ngày, thu nhập bấp bênh. Khi được hỗ trợ sinh kế và tham gia các buổi tuyên truyền, tập huấn, anh hiểu rằng thoát nghèo không thể chỉ trông chờ vào trợ cấp của Nhà nước mà phải tự vươn lên tìm hướng thoát nghèo.

“Có sinh kế trong tay, mình tự tin hơn. Mỗi sáng thức dậy biết mình phải làm gì, nuôi cái gì, không còn cảm giác bấp bênh như trước”, anh Luyện nói. Với anh, chính sách giảm nghèo không chỉ mang lại con giống hay phương tiện sản xuất, mà quan trọng hơn là tạo cho người dân tâm thế chủ động.

Theo ông Trần Văn Nghiêm, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Tiên Lục, điểm mấu chốt trong triển khai Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững năm 2025 là gắn hỗ trợ với trách nhiệm người thụ hưởng. Các hộ được hỗ trợ đều phải tham gia tập huấn, cam kết chăm sóc, sử dụng sinh kế đúng mục đích và chịu sự giám sát của cộng đồng.

Thực tế tại Tiên Lục cho thấy, những mô hình sinh kế tuy giá trị kinh tế chưa lớn trong ngắn hạn, nhưng lại có ý nghĩa lâu dài. Từ căn nhà mới năm 2024 đến con bò sinh kế năm 2025, gia đình anh Trường không còn cảm giác bị bỏ lại phía sau. Niềm tin dần trở lại, không chỉ với gia đình anh mà còn lan tỏa trong cộng đồng.

Với cách làm thận trọng, nhân văn và sát thực tế, hiệu quả của Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững không nằm ở những báo cáo hay, mà hiện hữu trong ánh mắt phấn khởi của người dân khi được tiếp sức đúng lúc, đúng cách. Tiên Lục đang từng bước viết tiếp hành trình thoát nghèo bền vững - chậm rãi, nhưng chắc chắn.