Vì sao đốt rác phát điện là phương án tối ưu?
Theo Sở NN-MT TP Hà Nội, mỗi ngày Thành phố phát sinh khoảng 7.500-8.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt. Con số này sẽ là hơn 11.000 tấn/ngày vào năm 2030. Cùng với đó, chất thải xây dựng hiện đã vượt 2.100 tấn/ngày và có thể tăng lên khoảng 2.800 tấn/ngày trong những năm tới, tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống xử lý hiện có.
Chôn lấp rác thải sinh hoạt tại Khu liên hợp xử lý chất thải Sóc Sơn (bãi rác Nam Sơn). Ảnh: Thái Bình.
Hai điểm tập kết rác thải chủ yếu của Thành phố là bãi rác Xuân Sơn và bãi rác Nam Sơn hiện đã quá tải, không còn khả năng tiếp nhận. Trong đó, Khu liên hợp xử lý chất thải Sóc Sơn (bãi rác Nam Sơn) nằm trên địa bàn 3 xã Nam Sơn, Bắc Sơn, Hồng Kỳ thuộc huyện Sóc Sơn cũ có quy mô hơn 157 ha chia làm 2 giai đoạn. Giai đoạn 1 gồm 10 ô chôn lấp với diện tích trên 83 ha, hiện đã đầy. Giai đoạn 2, diện tích hơn 73 ha gồm 8 ô chôn lấp. Đây là bãi tập kết rác lớn nhất Hà Nội hoạt động từ năm 1999, là địa điểm xử lý chính rác thải của nội đô, mỗi ngày tiếp nhận khoảng 4.000 tấn rác.
Khu liên hợp xử lý chất thải Xuân Sơn tiếp nhận và xử lý rác thải sinh hoạt của các xã, phường thuộc 12 huyện, thị xã trước kia, gồm Ba Vì, Sơn Tây, Chương Mỹ, Đan Phượng, Hoài Đức, Mỹ Đức, Phúc Thọ, Phú Xuyên, Quốc Oai, Thạch Thất, Thanh Oai, Thường Tín, Ứng Hòa. Tổng khối lượng rác thải tiếp nhận 1.500 tấn/ngày đêm; phương thức xử lý chính là chôn lấp (khoảng 1.400 tấn/ngày), đốt rác thải sinh hoạt (khoảng 100 tấn/ngày).
Trong quá khứ, cả 2 bãi rác này đã từng nhiều lần phải dừng hoạt động do người dân nhiều lần ngăn chặn xe chở rác, phản ứng về chính sách đền bù, giải phóng mặt bằng khi có chủ trương mở rộng diện tích bãi rác và các phát sinh ô nhiễm môi trường từ bãi tập kết rác thải.
Hiện tại, bãi rác Xuân Sơn đã dừng tiếp nhận, chôn lấp, thay vào đó là 2 nhà máy điện rác đã được đầu tư xây dựng và đang hoạt động. Chỉ còn bãi rác Nam Sơn vẫn tiếp nhận rác thải sinh hoạt từ nội đô chuyển về, khối lượng khoảng gần 2.000 tấn rác thải/ngày đêm và vẫn đang tiếp tục hình thức chôn lấp truyền thống.
Trong quá khứ, các khu tập kết rác thải của Hà Nội đã nhiều lần phải tạm dừng gây nên sự hỗn loạn khi rác thải sinh hoạt ùn ứ ở nội đô vì người dân chặn đường, không cho xe chở rác lưu thông. Ảnh: Thái Bình.
Tuy nhiên, trong thời gian không xa, phương án chôn lấp này sẽ chấm dứt. Rác thải sinh hoạt sẽ là nguyên liệu đầu vào để biến rác thành điện- phương án tối ưu để bảo vệ môi trường bền vững, hiệu quả.
Với việc vận hành 2 nhà máy điện rác (Nhà máy điện rác Sóc Sơn công suất xử lý 5.000 tấn rác/ngày đêm và Nhà máy điện rác Seraphin công suất xử lý 2.250 tấn rác/ngày đêm), Hà Nội đã xử lý khoảng 90% lượng rác sinh hoạt phát sinh hàng ngày (tương ứng khoảng 7.250 tấn). Đây được xem là xu thế tối ưu, tất yếu, giảm tỷ lệ rác thải phải chôn lấp xuống còn dưới 10%.
Được cấp giấy phép xây dựng từ tháng 3/2022, Nhà máy điện rác Seraphin bắt đầu tiếp nhận rác từ ngày 1/5/2025, tức chỉ hơn 3 năm xây dựng. Dự án này được đánh giá là một “kỳ tích” về thời gian được phê duyệt, xây dựng cho tới khi vận hành. Seraphin có công suất xử lý rác 2.250 tấn/ngày, gấp 4-6 lần đa số các nhà máy điện rác hiện có tại Việt Nam.
Đại diện Nhà máy điện rác Seraphin cho biết, quy trình đốt rác thành điện được triển khai theo hướng: rác thải sinh hoạt đầu vào sau khi thu gom theo quy hoạch được vận chuyển bằng xe chở rác chuyên dụng về nhà máy. Mỗi ngày, nhà máy tiếp nhận và xử lý 2.250 tấn rác thải sinh hoạt. Khi đến Nhà máy, xe chở rác được cân tải trọng tại trạm cân điện tử trước khi đưa vào khu tiếp nhận.
Xe rác đi vào khu đổ rác kín có áp suất âm, cửa đổ rác tự động mở để rác được đổ xuống bể chứa rác. Ngay sau khi xe rời đi, cửa đổ rác tự động đóng lại đồng thời áp suất âm trong bể đảm bảo mùi hôi không phát tán ra môi trường bên ngoài.
Quy trình xử lý tiếp theo, đó là lưu chứa, đảo trộn và ủ: rác được lưu giữ trong bể chứa có dung tích lớn thiết kế khép kín, chống thấm và chống rò rỉ. Tại đây, rác được đảo trộn liên tục trong khoảng 5–7 ngày nhằm giảm độ ẩm, lên men làm tăng nhiệt trị của rác trước khi đưa vào lò đốt.
Bể chứa rác luôn được duy trì trạng thái áp suất âm. Không khí và mùi phát sinh trong bể được hút đưa vào buồng đốt, vừa phục vụ quá trình đốt, vừa khử mùi ngay tại nguồn. Nước rỉ rác phát sinh được thu gom về hệ thống xử lý riêng.
Sau giai đoạn ủ, rác được thiết bị cẩu trục và gầu ngoạm gắp đưa vào phễu tiếp nhận rác. Từ phễu tiếp nhận, rác được cấp vào lò bằng máy đẩy liệu, cấp rác lên ghi lò để bắt đầu quá trình đốt.
Công đoạn tiếp theo là đốt rác trên ghi lò. Lò đốt được thiết kế với hệ thống ghi lò chuyển động, cho phép rác lần lượt trải qua các giai đoạn sấy khô, cháy và cháy kiệt. Trong suốt quá trình này, rác được di chuyển liên tục nhờ hệ ghi đẩy ngược, tiếp xúc đầy đủ với oxy và cháy ở nhiệt độ cao, nhờ đó rác được đốt cháy hoàn toàn.
Quy trình biến rác thành điện tại Nhà máy điện rác Seraphin do Tập đoàn Amaccao làm chủ đầu tư. Ảnh: Thái Bình.
Đầu ra của rác thải sinh hoạt sau khi trải qua các công đoạn nói trên, đó là điện năng. Điện năng sinh ra ở đầu cực máy phát có điện áp 10,5kV, sau đó được tăng áp lên 110kV hòa vào lưới điện quốc gia với công suất 37 MW/giờ, phục vụ nhu cầu sinh hoạt và sản xuất.
Điều quan trọng, đó là khâu xử lý tro xỉ sau khi đốt rác thành điện. Đại diện Seraphin cho biết, sau quá trình đốt, khối lượng rác thải ban đầu được giảm đáng kể. Thực tế, khoảng 98% lượng rác đầu vào được xử lý và tận dụng, chỉ còn lại khoảng 2% là tro bay. Tro xỉ đáy lò chiếm tỷ lệ 16-18% lớn được thu gom và tận dụng làm vật liệu xây dựng thay thế cát, đá tự nhiên, góp phần giảm khai thác tài nguyên thiên nhiên và hạn chế chôn lấp. Tro bay chiếm khoảng 2% khối lượng rác đầu vào, được thu gom riêng, hóa rắn và lưu trữ hoặc chôn lấp hợp vệ sinh theo đúng quy định về môi trường.
Nước rỉ rác phát sinh trong quá trình lưu chứa và xử lý rác được thu gom về hệ thống xử lý nước rỉ rác riêng biệt. Nước sau xử lý được tái sử dụng trong nhà máy, không phát thải ra ngoài môi trường. Khí thải phát sinh trong quá trình đốt được xử lý triệt bởi nhiệt độ cao, thời gian lưu đủ dài và hệ thống xử lý khí thải, đảm bảo đạt các quy chuẩn môi trường hiện hành ( tiêu chuẩn EU75) trước khi phát thải ra môi trường.
Hà Nội sẽ có thêm nhiều nhà máy điện rác trong tương lai
Ngày 26/12/2025, Thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 372 về triển khai thực hiện các giải pháp khắc phục điểm nghẽn về ô nhiễm môi trường trên địa bàn Thành phố. Theo Kế hoạch, sẽ tập trung huy động tổng lực các nguồn lực, triển khai đồng bộ các nhóm nhiệm vụ, giải pháp trước mắt và lâu dài nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường, cải thiện chất lượng sống của người dân Thủ đô.
Hà Nội kêu gọi thêm nhiều dự án nhà máy điện rác trong tương lai. Ảnh: Thái Bình.
Điểm nhấn của Kế hoạch 372, đó là Hà Nội giao 126 xã phường chủ động thực hiện mở thầu các gói thầu duy trì vệ sinh môi trường trên địa bàn; bổ sung công suất xử lý khoảng trên 5.000 tấn/ngày với việc xây dựng 3 nhà máy đốt rác.
Thành phố kêu gọi đầu tư 2 nhà máy xử lý chất thải theo quy hoạch, gồm: Nhà máy xử lý rác Châu Can (xã Chuyên Mỹ) với công suất đến năm 2050 khoảng 1.000 tấn/ngày; Nhà máy xử lý rác thải Núi Thoong, Chương Mỹ (dự kiến điều chỉnh công suất lên 2.000 tấn/ngày). Đẩy nhanh thủ tục mở mới 3 khu xử lý chất thải rắn xây dựng (ngoài 4 khu đã có) với công suất xử lý khoảng 2.180 tấn/ngày.
Đẩy nhanh 2 dự án có cấu phần tích hợp xử lý bùn thải là Nhà máy xử lý rác và phát điện AMACCAO - Thành Công và dự án Cải tạo môi trường và đốt rác phát điện Hà Nội (trong khu liên hợp Nam Sơn).
Đốt hay chôn lấp rác thải sinh hoạt sẽ không còn là phương án được lựa chọn trong xử lý rác thải sinh hoạt để bảo vệ môi trường, biến rác thải thành tài nguyên. Ảnh: Thái Bình.
Tiếp tục đầu tư hạ tầng kỹ thuật, cơ sở vật chất, lắp đặt camera giám sát, tích hợp chuyển đổi số, trang thiết bị hiện đại đưa vào công tác thu gom, vận chuyển, duy trì vệ sinh môi trường nâng cao chất lượng môi trường Thủ đô. Tăng cường sử dụng hệ thống theo dõi, giải pháp công nghệ và năng lực kỹ thuật giám sát từ xa (vệ tinh, viễn thám, camera giao thông, máy bay không người lái, ứng dụng di động như iHanoi, mạng xã hội…).
Các giải pháp này đang tạo sự chuyển biến tích cực trong “cuộc cách mạng xử lý rác thải” của Thủ đô, trong đó việc đầu tư mở rộng các nhà máy xử lý rác, nhất là các dự án đốt rác phát điện là xu thế tất yếu vừa giảm ô nhiễm vừa tận dụng được nguồn năng lượng tái tạo.
Tại Lễ khánh thành Nhà máy điện rác Sóc Sơn (tháng 10/2025), Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội thời điểm đó - ông Trần Sỹ Thanh nhấn mạnh: Hà Nội sẽ xem xét xử lý lại hàng triệu tấn rác đã chôn lấp; chấm dứt phương thức chôn lấp rác thải, thay thế bằng các công nghệ đốt rác phát điện, tái chế, tái sử dụng, kết hợp phân loại rác tại nguồn và phát triển hệ thống thu gom - xử lý đồng bộ, hiện đại.
