Được tiền nếu phân loại rác thải từ đầu nguồn
Việc phân loại rác thải sinh hoạt đầu nguồn không phải câu chuyện mới trên địa bàn Hà Nội. Vài năm trước, Thủ đô đã thí điểm phân loại rác tại nguồn ở một số phường trung tâm nội đô. Người dân được khuyến khích “đổi rác lấy quà” khi tự giác phân loại rác thải sinh hoạt của gia đình. Sáng kiến này được áp dụng thí điểm tại 23 phường thuộc 5 quận của thành phố Hà Nội từ khi còn chưa triển khai chính quyền địa phương 2 cấp.
Hà Nội 'đổi rác lấy quà' để khuyến khích người dân phân loại rác thải tại nguồn. Ảnh: Thanh Thủy.
Theo đó, từ ngày 1/6/2024, 23 phường thuộc 5 quận bao gồm Hai Bà Trưng (thí điểm tại phường Phạm Đình Hổ), Ba Đình (thí điểm tại phường Nguyễn Trung Trực), Nam Từ Liêm áp dụng tại hai phường Phú Đô, Cầu Diễn), Đống Đa (tại phường Nam Đồng) đều đồng loạt có các điểm quy tập rác. Riêng quận Hoàn Kiếm, 18 phường đồng loạt triển khai.
Công ty Môi trường đô thị Hà Nội (Urenco) - đơn vị có thâm niên lâu năm thu gom rác thải trên địa bàn các quận nội đô cho biết, đối với rác thải sinh hoạt có khả năng tái chế, tái sử dụng như rác thải nhựa, kim loại… có khả năng tái chế, người dân nhận được tiền do đơn vị thu gom rác thải chi trả.
Trong giai đoạn đầu thực hiện phân cấp, phân quyền của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Urenco tiếp tục là nhà thầu thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt tại 10 xã, phường trên địa bàn Thủ đô, gồm: phường Cửa Nam, Giảng Võ, Kim Liên, Láng, Ô Chợ Dừa, Từ Liêm, Tây Mỗ, Đại Mỗ và 2 xã Hồng Sơn, Phúc Sơn. Trong số này, nhiều phường nội đô thuộc địa bàn quận Hoàn Kiếm trước đây với những đặc thù riêng và Urenco là đơn vị thu gom truyền thống lâu năm ở khu vực này.
Theo Urenco, phương án quản lý, phân loại, thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn thực hiện thí điểm trên địa bàn quận lõi trung tâm (Hoàn Kiếm cũ) được căn cứ theo những đặc điểm đặc thù. Theo đó, quận Hoàn Kiếm trước đây có diện tích 5,34 km2 với tổng dân số khoảng 141.028 người; tổng số hộ dân khoảng 38.638 hộ; tổng số hộ kinh doanh khoảng 15.000-18.000 hộ. Ngoài ra, lượt khách vãng lai, khách du lịch khoảng 2-2,2 triệu người/năm.
Công nhân môi trường đô thị thu gom rác thải trên địa bàn phường Cầu Giấy. Ảnh: Kiên Trung.
Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (Chi nhánh Hoàn Kiếm) thống kê cho thấy, thành phần rác thải khu vực nội đô khá đa dạng và phức tạp. Chất thải sinh hoạt phát sinh hàng ngày gồm các loại như rác thực phẩm; gỗ vụn, phế thải; giấy; nhựa và các loại khác như: kim loại, thủy tinh, sành sứ…); lượng rác phát sinh hàng năm tăng dần, tập trung chủ yếu ở các khu vực đông dân cư (khu vực phố cổ, khu vực 2 phường ngoài đê) và những nơi tập trung nhiều cơ sở kinh doanh buôn bán.
Năm 2022, lượng rác thải phát sinh trên địa bàn quận Hoàn Kiếm là 68.980 tấn (tương đương 188,98 tấn/ngày), trong đó lượng rác thải được thu gom, vận chuyển về Khu xử lý chất thải Nam Sơn sau khi tổ chức phân loại là 68.197 tấn (tương đương 186,843 tấn/ngày), phần còn lại là rác tái chế được Urenco Hoàn Kiếm thu gom chuyển đến Kho tái chế tại Lâm Du.
Năm 2023, lượng rác thải phát sinh trên địa bàn quận là 76.409 tấn (tương đương 209,34 tấn/ngày), trong đó lượng rác thải được thu gom, vận chuyển về Khu xử lý chất thải Nam Sơn sau khi tổ chức phân loại là 75.347 tấn (tương đương 206,430 tấn/ngày). Còn lại là rác tái chế được Urenco Hoàn Kiếm thu gom chuyển đến Kho tái chế tại Lâm Du.
Giai đoạn 2020-2023, quận Hoàn Kiếm tổ chức phân loại rác thành 2 loại là rác tái chế và rác còn lại. Với sự vào cuộc tích cực của cả hệ thống chính trị từ quận đến phường nên bước đầu đã hình thành ý thức của người dân trong việc phân loại rác thải. Kết quả phân loại và thu gom rác tái chế có nhiều chuyển biến tốt (Năm 2022 đạt 783,9 tấn, trung bình 2,1 tấn/ngày, đạt tỷ lệ khoảng 1,1% trên tổng khối lượng rác trung bình; năm 2023: đạt 1.062,92 tấn, trung bình 2,9 tấn/ngày, đạt tỷ lệ khoảng 1,4% trên tổng khối lượng rác trung bình tại địa bàn Quận Hoàn Kiếm).
Đổi rác lấy quà: khuyến khích người dân tự phân loại rác
Trên cơ sở phân loại rác, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội - Chi nhánh Hoàn Kiếm đã tổ chức thu gom, vận chuyển rác theo thời gian biểu cụ thể. Đối với rác tái chế, đơn vị tổ chức thu gom hàng ngày và thứ 7 hàng tuần, trong đó áp dụng chính sách “đổi rác lấy quà” tạo sự hiếu kỳ và khuyến khích người dân.
Việc tổ chức triển khai “đổi rác lấy quà” được áp dụng vào sáng thứ 7 hàng tuần tại 5 điểm: số 8 Phan Huy Chú, 27 Lý Thái Tổ, hè phố Phùng Hưng - Cửa Đông; số 8 Lê Thái Tổ; số 69 Vọng Hà.
Điểm thu gom rác thải tại địa bàn phường Ngã Tư Sở dán pano yêu cầu người dân phân loại rác thải.
Tuy nhiên, rác thải sinh hoạt trên đường đến phương tiện thu gom, vận chuyển vẫn hòa vào làm một. Ảnh: Kiên Trung.
Ngoài ra, đơn vị thu gom tổ chức thu mua rác thải sinh hoạt tái chế với người dân, người thu rác tự do tại 8 điểm tập trung: cạnh Bệnh viện K, điểm cẩu rác Phùng Hưng (cạnh Vườn hoa Phùng Hưng), điểm cẩu rác Chợ Gạo, điểm cẩu rác ở phố Cao Thắng, Điểm cẩu rác ngã tư Chương Dương (hè con đường gốm sứ), hè nhà vệ sinh công cộng (đối diện Kem Thủy Tạ), điểm cẩu rác Hàng Bồ và 52 Hàng Bài (đối diện Công an phường Hàng Bài).
Đối với rác thải còn lại, đơn vị tổ chức thu gom hàng ngày thông qua việc công nhân vệ sinh môi trường thu gom bằng xe đẩy tay về các điểm tập kết; tại các điểm tập kết, rác được để trên xe đẩy tay; sau đó, xe chuyên dụng của Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội - Chi nhánh Hoàn Kiếm đến thu gom, vận chuyển về khu xử lý rác thải của Thành phố.
Triển khai thực hiện phương án này, Urenco đã bố trí 510 thiết bị thu chứa, 19 xe ô tô chuyên dụng. Công tác phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải trên địa bàn quận Hoàn Kiếm (cũ) theo đánh giá cơ bản được thu gom, vận chuyển kịp thời, không để tồn đọng rác trên địa bàn; tình trạng rác thải vứt không đúng nơi, không đúng giờ quy định phần nào được hạn chế; việc phân loại rác tái chế bước đầu thu hút và nhận được sự đồng thuận của nhân dân, của xã hội bằng việc giao rác thông qua đổi quà, mua bán...
Tuy nhiên, toàn địa bàn quận nội đô vẫn còn nhiều điểm tập kết, thu gom rác thải (92 điểm) trong khu dân cư. Tại các điểm tập kết, thu gom này, rác thải được để trên xe đẩy tay trước khi xe chuyên dụng của Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội - Chi nhánh Hoàn Kiếm đến thu gom, vận chuyển đi xử lý gây mất mỹ quan đô thị, vệ sinh môi trường trong khu dân cư.
Trong giai đoạn đầu của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Urenco tiếp tục là đơn vị trúng các gói thầu thu gom, vận chuyển rác thải trên địa bàn truyền thống (gồm 10 xã phường trong đó chủ yếu là các phường nội đô). Urenco cũng vẫn tiếp tục triển khai phương án thu mua rác thải tái chế; “đổi rác lấy quà” với các hộ dân thực hiện phân loại rác thải tại nguồn mặc dù Quyết định 87 của Thành phố Hà Nội có hiệu lực từ ngày 8/1/2026 với quy định bắt buộc người dân Thủ đô phải thực hiện phân loại rác thải từ nhà.
Người dân có thể bị từ chối thu gom nếu không phân loại rác
Bên cạnh việc thu mua, tặng quà để khuyến khích người dân phân loại rác đầu nguồn, Quyết định số 87 cho phép đơn vị cung ứng dịch vụ thu gom, vận chuyển rác sinh hoạt được quyền từ chối thu gom đối với tổ chức, hộ gia đình, cá nhân không thực hiện phân loại rác hoặc không sử dụng bao bì đúng quy định. Các trường hợp này sẽ được thông báo cho UBND cấp xã để kiểm tra, xử lý theo quy định pháp luật.
Quy định cũng áp dụng, các cơ quan, tổ chức, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, chủ đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp có phát sinh chất thải từ hoạt động sinh hoạt, văn phòng với tổng khối lượng dưới 300 kg/ngày được lựa chọn hình thức quản lý chất thải rắn sinh hoạt như hộ gia đình, cá nhân.
