Sáng 15/5, Trường Đại học Điện lực phối hợp cùng GS.TSKH. Trần Quốc Tuấn (Giáo sư Đại học INSTN, Đại học Paris Saclay, Cộng hòa Pháp; Giám đốc nghiên cứu và Fellow scientist tại CEA; Giáo sư danh dự của nhà trường) cùng các đơn vị liên quan tổ chức Hội thảo khoa học “Công nghệ truyền tải điện một chiều cao áp - HVDC”, nhằm cập nhật xu hướng công nghệ tiên tiến và tăng cường trao đổi học thuật trong lĩnh vực năng lượng.
Hội thảo quy tụ khoảng 200 đại biểu từ các doanh nghiệp điện lực, đơn vị truyền tải, viện nghiên cứu và trường đại học. Ảnh: Hoài Thơ.
Hội thảo quy tụ khoảng 200 đại biểu từ các doanh nghiệp điện lực, đơn vị truyền tải, viện nghiên cứu và trường đại học. Không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật, sự kiện còn cho thấy xu hướng liên kết ngày càng chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp và giới khoa học trong đào tạo kỹ sư năng lượng thế hệ mới.
Hiện nay, hệ thống điện Việt Nam đang chuyển dịch mạnh với tỷ trọng điện mặt trời, điện gió ngày càng lớn, nhu cầu truyền tải công suất cao giữa các vùng miền cũng gia tăng nhanh chóng. Trong đó, HVDC không nên được hiểu là sự thay thế đơn giản cho HVAC. Cách tiếp cận phù hợp hơn là xây dựng một hệ thống truyền tải lai AC/DC, HVAC bảo đảm cấu trúc lưới truyền thống, còn HVDC bổ sung các “hành lang công suất lớn” có khả năng điều khiển cao. Nói cách khác, HVDC là một công cụ chiến lược để nâng năng lực truyền tải, tăng tính linh hoạt và tăng khả năng hấp thụ nguồn điện biến đổi trong hệ thống.
Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Đinh Văn Châu, Hiệu trưởng Trường Đại học Điện lực, cho rằng ngành điện Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển phức tạp hơn rất nhiều so với trước đây. Nếu trước kia, bài toán chủ yếu là bổ sung thêm nguồn điện thì nay thách thức lớn hơn nằm ở khả năng truyền tải, điều khiển và cân bằng hệ thống điện trong điều kiện tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng mạnh.
PGS.TS Đinh Văn Châu, Hiệu trưởng Trường Đại học Điện lực phát biểu khai mạc Hội thảo. Ảnh: Hoài Thơ.
Theo ông Châu, tư duy phát triển lưới điện cần được nâng từ đáp ứng nhu cầu truyền tải sang kiến tạo không gian phát triển nguồn điện và chuyển dịch năng lượng. Trong đó, HVDC không chỉ giúp truyền tải công suất lớn trên khoảng cách xa mà còn đóng vai trò quan trọng trong tích hợp điện gió ngoài khơi, ổn định hệ thống trước biến động của nguồn tái tạo và mở rộng khả năng liên kết lưới điện khu vực ASEAN.
Bên cạnh đó, GS.TSKH. Trần Quốc Tuấn cho biết HVDC đang phát triển mạnh tại Trung Quốc nhờ khả năng kết nối hiệu quả các vùng địa lý xa nhau và tối ưu vận hành hệ thống điện. Với Việt Nam, công nghệ này đặc biệt phù hợp khi một tuyến HVDC có thể truyền tải công suất tương đương khoảng ba đường dây AC 500kV hiện nay, qua đó giảm nhu cầu hành lang tuyến, tiết kiệm quỹ đất và hạn chế tác động tới môi trường.
GS.TSKH. Trần Quốc Tuấn (Giáo sư Đại học INSTN, Đại học Paris Saclay, Cộng hòa Pháp; Giám đốc nghiên cứu và Fellow scientist tại CEA; Giáo sư danh dự của nhà trường) nhấn mạnh về vai trò của HVDC trong hệ thống điện hiện đại và năng lượng tái tạo. Ảnh: Hoài Thơ.
Theo ông, đây là lợi thế đáng chú ý trong bối cảnh phát triển xanh ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc của hạ tầng năng lượng. Việc giảm diện tích chiếm dụng đất, giảm áp lực lên hành lang truyền tải và hạn chế tác động tới cảnh quan giúp HVDC trở thành giải pháp phù hợp hơn với định hướng phát triển bền vững, đặc biệt khi Việt Nam thúc đẩy điện gió ngoài khơi và các nguồn năng lượng tái tạo quy mô lớn.
Không chỉ mang ý nghĩa về truyền tải điện, HVDC còn được đánh giá là công nghệ giúp hệ thống điện vận hành linh hoạt và thông minh hơn. Khả năng điều khiển dòng công suất chính xác, phản ứng nhanh với biến động phụ tải và hỗ trợ ổn định điện áp giúp công nghệ này phù hợp với xu thế phát triển lưới điện hiện đại, nơi nguồn điện tái tạo biến thiên ngày càng chiếm tỷ trọng lớn.
Tuy vậy, đi cùng tiềm năng là không ít thách thức. HVDC đòi hỏi suất đầu tư lớn, tiêu chuẩn kỹ thuật cao và đặc biệt là đội ngũ nhân lực chuyên sâu trong các lĩnh vực điện tử công suất, điều khiển, bảo vệ rơle, thiết bị cao áp, mô phỏng số, an ninh mạng công nghiệp, kinh tế năng lượng và quản trị dự án hạ tầng lớn.
Theo GS.TSKH. Trần Quốc Tuấn, hiện các cơ sở đào tạo trong nước vẫn chưa có chương trình đầy đủ về công nghệ này. Vì vậy, Việt Nam cần thúc đẩy hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp điện lực, viện nghiên cứu và trường đại học nhằm xây dựng năng lực nghiên cứu, thiết kế, vận hành và bảo trì, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào nhà thầu nước ngoài trong các công nghệ lõi.
Trong xu thế đó, các cơ sở đào tạo kỹ thuật được kỳ vọng đóng vai trò trung tâm trong chuẩn bị nguồn nhân lực cho lưới điện thế hệ mới. Cụ thể: chương trình đào tạo phải cập nhật nhanh hơn; phòng thí nghiệm phải gắn với mô phỏng và dữ liệu vận hành thực tế hơn; nghiên cứu khoa học phải hướng nhiều hơn tới các bài toán của hệ thống điện Việt Nam; và hợp tác với doanh nghiệp phải đi vào các chủ đề cụ thể như mô hình hóa trạm chuyển đổi, điều khiển VSC, bảo vệ lưới DC, đánh giá ổn định hệ thống lai AC/DC, tối ưu truyền tải liên vùng và đào tạo nhân lực vận hành.
Hiệu trưởng Trường Đại học Điện lực cho rằng cần hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh về HVDC và lưới điện hiện đại; xây dựng các bộ mô hình chuẩn phục vụ quy hoạch và điều độ; tổ chức các chương trình đào tạo ngắn hạn cho kỹ sư đang làm việc trong ngành; đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc tế để tiếp cận kinh nghiệm từ các hệ thống điện đã triển khai HVDC quy mô lớn.
Hiệu trưởng Trường Đại học Điện lực nhấn mạnh rằng công nghệ HVDC không thể phát triển bền vững nếu thiếu nền tảng nhân lực chất lượng cao. Ảnh: Hoài Thơ.
Việc kết nối trực tiếp với các doanh nghiệp điện lực, đơn vị truyền tải và chuyên gia quốc tế không chỉ giúp giảng viên, sinh viên tiếp cận bài toán thực tiễn mà còn góp phần chuyển nhận thức về HVDC từ công nghệ tương lai thành năng lực cần chuẩn bị ngay.
Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện doanh nghiệp đã cùng nhau thảo luận nhiều nội dung chuyên sâu xoay quanh định hướng phát triển công nghệ HVDC tại Việt Nam, từ khả năng triển khai các dự án truyền tải điện một chiều cao áp trong hệ thống điện quốc gia, các công nghệ HVDC và bài toán ổn định hệ thống điện, đến ứng dụng HVDC cho các trang trại điện gió ngoài khơi.
Nhiều tham luận cũng tập trung phân tích hiện tượng dao động dưới đồng bộ trong hệ thống có kết nối HVDC, các tiêu chuẩn kỹ thuật cho lưới điện một chiều cao áp, mô phỏng thời gian thực cho hệ thống HVDC cũng như các chiến lược điều khiển trong ứng dụng điện tử công suất.
Những trao đổi tại hội thảo cho thấy HVDC không còn là câu chuyện công nghệ của riêng tương lai. Với áp lực chuyển dịch năng lượng, phát triển xanh và nhu cầu truyền tải ngày càng lớn, Việt Nam cần phải chuẩn bị ngay từ bây giờ cả hạ tầng kỹ thuật lẫn đội ngũ nhân lực để sẵn sàng cho một hệ thống điện linh hoạt, thông minh và bền vững hơn.
