Giá năng lượng mất nhiều thời gian để phục hồi
Giá năng lượng có thể phải mất ''nhiều tháng'' mới ổn định trở lại mức trước chiến tranh dù đã có một lệnh ngừng bắn mong manh giữa Iran với Mỹ và Israel theo các chuyên gia nhận định.
Đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, Iran đã siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí đốt xuất khẩu toàn cầu từ Trung Đông, chủ yếu sang châu Á và một phần tới châu Âu.
Iran cũng đã tấn công hạ tầng năng lượng tại một số quốc gia vùng Vịnh, khiến giá không chỉ năng lượng mà cả các sản phẩm phụ như heli tăng vọt. Đây là nguyên liệu thiết yếu cho nhiều lĩnh vực, từ vật liệu xây dựng như gạch men đến thiết bị bán dẫn. Các loại phân bón phụ thuộc vào những đầu vào này cũng bị ảnh hưởng, tác động tiêu cực tới mùa vụ gieo trồng.
Hệ quả là người tiêu dùng trên toàn thế giới, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển ở châu Á và châu Phi, phải gánh chịu tình trạng khan hiếm và giá cả leo thang. Câu hỏi lớn được đặt ra là: khi lệnh ngừng bắn đã có hiệu lực, bao lâu nữa thị trường mới có thể bình ổn trở lại?
“Bất kỳ ai nói rằng họ biết câu trả lời cho câu hỏi đó là không trung thực”, ông Rockford Weitz, giảng viên tại Trường Fletcher thuộc Đại học Tufts, nhận định. “Còn quá sớm để biết khi nào mọi thứ sẽ trở lại bình thường".
Theo các chuyên gia, điều kiện tiên quyết để thị trường ổn định là dòng vận chuyển hàng hóa qua eo biển phải trở nên ổn định và có thể dự đoán được.
“Những gì chúng ta đang chứng kiến là sự gián đoạn lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu”, ông Weitz nói.
Trước xung đột, mỗi ngày có khoảng 120-140 tàu đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đến ngày 8/4 chỉ có 5 tàu vượt qua khu vực này, và ngày 9/4 là 7 tàu.
Điều đó cho thấy việc “trở lại trạng thái bình thường sẽ mất nhiều thời gian,” ông Weitz nói với Al Jazeera. “Tình hình quá phức tạp để có thể dự đoán ở thời điểm này, bởi nó đòi hỏi sự phối hợp của các cường quốc như Mỹ, Trung Quốc và Nga, cũng như các quốc gia khu vực như Các tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất (UAE), Ả Rập Xê Út, Ấn Độ và Pakistan. Rất khó nói khi nào mọi chuyện sẽ kết thúc vì có quá nhiều bên có thể khiến tiến trình này bị trì hoãn”.
Ngoài ra, còn có lo ngại rằng những yếu tố như việc Iran thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz và chi phí bảo hiểm tăng mạnh sẽ tiếp tục giữ giá dầu ở mức cao.
“Có thông tin cho rằng Iran đang thu phí các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Điều đó không nên xảy ra, và nếu có thì họ cần chấm dứt ngay.” - Tổng thống Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social hôm thứ 9/4. Ảnh: Truth Social
Tuy nhiên, các chuyên gia đồng thuận rằng mức phí được đồn đoán khoảng 2 triệu USD mỗi tàu không phải yếu tố quyết định làm biến động giá dầu.
“Nguyên nhân khiến giá dầu tăng không phải là bảo hiểm hay phí qua lại, mà là khả năng đưa tàu chở dầu đi qua khu vực. Các khoản phí không phải là yếu tố chi phối chi phí”, ông Weitz nhấn mạnh.
“Dấu hiệu căng thẳng”
Một phần thực tế đó đã bộc lộ ngay khi eo biển được mở lại, với “những dấu hiệu căng thẳng chỉ vài giờ sau khi lệnh ngừng bắn được công bố”, theo bà Usha Haley, Giáo sư ngành kinh doanh quốc tế tại Đại học Bang Wichita.
Làm trầm trọng thêm tình hình là việc một số quốc gia, trong đó có Iraq, đã phải đóng cửa hoạt động sản xuất do hạn chế về khả năng lưu trữ, khiến nguồn cung dầu tiếp tục bị gián đoạn.
“Việc khôi phục lại sẽ mất nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng,” bà Haley cho biết.
“Đây sẽ là quá trình mở cửa lại đầy tranh chấp… Khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) sẽ mất nhiều tháng để cân bằng trở lại do hạ tầng bị ảnh hưởng, và có thể cần từ ba đến sáu tháng để trở lại bình thường nếu mọi yếu tố khác giữ ổn định. Nhưng thực tế thì không phải vậy.”
