Hiện nay, nhiều địa phương đã chủ động ứng dụng chuyển đổi số như một giải pháp chiến lược nhằm mở rộng thị trường, đổi mới phương thức bán hàng và nâng cao giá trị sản phẩm truyền thống. Từ Tây Bắc đến vùng Đồng bằng Bắc Bộ, các mô hình “xã thương mại điện tử”, livestream tại làng nghề hay gian hàng trực tuyến của hợp tác xã đang từng bước đưa sản phẩm địa phương gia nhập bản đồ kinh tế sáng tạo.
Xây dựng hệ sinh thái thương mại điện tử từ cơ sở
Tại xã Bình Lư (Lai Châu), chuyển đổi số được triển khai theo mô hình bài bản, có sự phối hợp giữa chính quyền địa phương và doanh nghiệp nền tảng. Chiến dịch “Bình Lư Vươn Mình” được xây dựng với mục tiêu phát triển xã thương mại điện tử, không chỉ hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm mà còn hình thành hệ sinh thái bán hàng bền vững từ cấp cơ sở.
TikTok Shop phối hợp Sở Công Thương Lai Châu khởi động mô hình “Địa phương Vươn Mình” tại xã Bình Lư. Ảnh: Minh Kiên.
Cách làm của Bình Lư đi theo ba bước rõ ràng: Xây dựng kênh TikTok chính thức của địa phương, lựa chọn sản phẩm chủ lực và đào tạo cộng đồng nhà bán hàng nòng cốt. Đội ngũ này được tập huấn kỹ năng vận hành gian hàng, livestream, xây dựng nội dung và quản lý đơn hàng. Chính quyền đóng vai trò định hướng chiến lược, còn người dân là chủ thể triển khai.
Chỉ sau thời gian ngắn, xã đã hình thành cộng đồng 20 doanh nghiệp và tiểu thương tham gia thương mại điện tử. Trong đó, 5 đơn vị tạo ra 20-30 đơn hàng mỗi ngày. Những sản phẩm đặc trưng như hoa xuân Tây Bắc, cây cảnh, miến dong và nông sản địa phương nhanh chóng tiếp cận khách hàng trên toàn quốc.
Đặc biệt, làng nghề miến dong Bình Lư với hơn 45 năm lịch sử, 80 hộ dân tham gia sản xuất và sản lượng khoảng 1.000 tấn mỗi năm trước đây phụ thuộc nhiều vào thương lái. Giá cả bấp bênh, đầu ra thiếu ổn định. Khi 8/12 sản phẩm OCOP của xã được đưa lên nền tảng số, tình hình thay đổi rõ rệt.
Trong mùa mua sắm cuối năm 2025, đầu năm 2026, miến dong Bình Lư trở thành sản phẩm bán chạy, có phiên livestream tiêu thụ hơn 1.200 đơn hàng chỉ trong 4 giờ. Nhiều hộ sản xuất ghi nhận tình trạng “miến ra tới đâu bán hết tới đó”, giảm đáng kể tồn kho.
Câu chuyện của chị Vũ Thị Bích Hồng - chủ thương hiệu miến dong Cô Ba Hồng là minh chứng cụ thể. Từ nền tảng gia đình ba đời làm nghề, chị mạnh dạn ứng dụng thương mại điện tử, bao tiêu sản lượng cho khoảng 20 hộ dân và mở rộng thị trường qua livestream. Hàng trăm tấn miến được tiêu thụ ổn định, giúp người dân chủ động giá bán thay vì phụ thuộc trung gian.
Số hóa làng nghề để nâng tầm giá trị thủ công
Nếu Bình Lư tập trung vào nông sản và sản phẩm OCOP, thì xã Chuyên Mỹ (Hà Nội) lại chú trọng chuyển đổi số trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ.
Chuyên Mỹ từ lâu nổi tiếng với các nghề khảm trai, sơn mài, mộc mỹ nghệ, da giày. Tuy nhiên, phương thức tiêu thụ truyền thống chủ yếu dựa vào cửa hàng, hội chợ và mối buôn. Trong bối cảnh khách hàng ngày càng tìm kiếm sản phẩm qua nền tảng số, các hợp tác xã và hộ sản xuất đã chủ động thay đổi.
Nhiều cơ sở xây dựng fanpage, website, tham gia sàn thương mại điện tử và tổ chức livestream giới thiệu sản phẩm. Không chỉ đăng tải hình ảnh thành phẩm, họ còn ghi lại quá trình chế tác, chia sẻ câu chuyện về nghệ nhân và lịch sử làng nghề. Cách làm này giúp tăng tính minh bạch và nâng cao giá trị cảm xúc của sản phẩm.
Xã Chuyên Mỹ giới thiệu sản phẩm làng nghề khảm trai - sơn mài giới thiệu với du khách quốc tế. Ảnh: Minh Lộc.
Làng nghề da giày Phú Yên (thuộc Chuyên Mỹ), với lịch sử gần một thế kỷ, đã ứng dụng công nghệ số trong quản lý đơn hàng và quảng bá sản phẩm. Nhờ đó, nhiều cơ sở mở rộng thị trường ra ngoài địa phương, từng bước tiếp cận khách hàng quốc tế.
Đáng chú ý, nghề khảm trai - sơn mài của địa phương được công nhận danh hiệu “Làng thủ công thế giới”, tạo cơ hội quảng bá toàn cầu. Các hợp tác xã tích cực chuẩn hóa sản phẩm theo chương trình OCOP, đăng ký nhãn hiệu, xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm lên nền tảng trực tuyến.
Khác với Bình Lư, nơi thương mại điện tử giải quyết bài toán đầu ra, tại Chuyên Mỹ chuyển đổi số còn giúp nâng tầm giá trị sản phẩm thủ công, định vị lại thương hiệu trong phân khúc sáng tạo và nghệ thuật.
Định vị sản phẩm làng nghề trên không gian số
Từ hai địa phương với đặc thù khác nhau, có thể thấy chuyển đổi số không chỉ đơn thuần là “đưa sản phẩm lên mạng”. Đó là quá trình thay đổi tư duy sản xuất, quản trị và xây dựng thương hiệu.
Ở Bình Lư, thương mại điện tử giúp người dân chủ động đầu ra, ổn định thu nhập và giảm phụ thuộc trung gian. Ở Chuyên Mỹ, nền tảng số trở thành công cụ quảng bá câu chuyện văn hóa, nâng cao giá trị sáng tạo và mở rộng thị trường quốc tế.
Điểm chung của hai mô hình là vai trò dẫn dắt của chính quyền địa phương, sự tham gia chủ động của người dân và việc hình thành lực lượng nòng cốt am hiểu công nghệ. Khi hệ sinh thái được xây dựng từ cơ sở: từ đào tạo kỹ năng, chuẩn hóa sản phẩm đến kết nối nền tảng, chuyển đổi số mới tạo ra hiệu quả bền vững.
Tuy nhiên, thách thức vẫn còn: Kỹ năng công nghệ của nhiều nghệ nhân lớn tuổi còn hạn chế; hạ tầng số và nguồn lực đầu tư chưa đồng đều; việc xây dựng thương hiệu dài hạn cần thêm thời gian. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng làng nghề.
Dẫu vậy, thực tiễn cho thấy, khi phương thức bán hàng được đổi mới và sản phẩm được kể câu chuyện trên môi trường số, làng nghề không chỉ mở rộng thị trường mà còn từng bước gia nhập hệ sinh thái kinh tế sáng tạo.
Công nghệ không thay thế giá trị thủ công, mà trở thành chiếc cầu nối đưa bản sắc văn hóa tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Chuyển đổi số vì thế không chỉ là xu hướng, mà là con đường tất yếu để sản phẩm làng nghề vươn xa, khẳng định vị thế trong xã hội hiện đại.
