Ngày 15/5, UBND xã Trà Leng phối hợp với Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng tổ chức hội thảo “Hành trình quế Trà My: Từ giá trị lịch sử tới phát triển bền vững”, nhằm giới thiệu, định vị và mở rộng hướng phát triển cho sản phẩm quế Trà My - sản vật đặc trưng của vùng núi phía tây Đà Nẵng.
Tiềm năng lớn từ di sản bản địa
Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Thế Phước, Bí thư Đảng ủy xã Trà Leng cho biết, nhắc đến quế Trà My nói chung và quế Trà Leng nói riêng là nhắc đến một vùng di sản đặc biệt của miền Trung - Tây Nguyên. Không chỉ có giá trị dược liệu và tinh dầu cao, cây quế còn tạo ra nhiều sản phẩm phục vụ ngành thực phẩm, mỹ phẩm, chăm sóc sức khỏe, thủ công mỹ nghệ và du lịch. Đặc biệt, từ năm 2011, sản phẩm vỏ quế Trà My được cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển thương hiệu và bảo hộ nguồn gốc sản phẩm.
Ông Nguyễn Thế Phước, Bí thư Đảng ủy xã Trà Leng cho biết, giá trị của quế Trà My không chỉ nằm ở phương diện kinh tế mà còn mang đậm giá trị di sản văn hóa và tri thức bản địa. Ảnh: Lan Anh.
Trải qua hàng trăm năm, cây quế không chỉ là lâm sản quý mà còn trở thành một phần trong đời sống văn hóa, tinh thần và lịch sử của đồng bào các dân tộc nơi đây. Từ việc chọn giống, trồng, chăm sóc đến khai thác, chế biến quế đều gắn liền với tập quán, kinh nghiệm dân gian của đồng bào Ca Dong, Xê Đăng cùng các dân tộc anh em trên địa bàn. Trong đời sống cộng đồng, cây quế hiện diện trong các lễ hội truyền thống, phong tục cưới hỏi, các bài thuốc dân gian và những câu chuyện truyền đời của người dân miền núi.
“Quế Trà My hôm nay không còn đơn thuần là một sản phẩm nông nghiệp mà đã mang trong mình giá trị của di sản sinh thái, di sản văn hóa và di sản tri thức cộng đồng. Đây cũng là nền tảng để định hướng phát triển quế Trà Leng theo hướng bền vững, gắn với bảo tồn văn hóa bản địa, phát triển du lịch trải nghiệm và nâng cao giá trị kinh tế cho người dân”, ông Phước nhấn mạnh.
Quế Trà My mang trong mình giá trị của di sản sinh thái, di sản văn hóa và di sản tri thức cộng đồng phía Tây Đà Nẵng. Ảnh: Lan Anh.
Trong những năm qua, vùng quế Trà Leng từng bước được phục hồi, mở rộng diện tích, nâng cao chất lượng và tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, việc phát triển cây quế vẫn còn nhiều khó khăn như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, liên kết chuỗi giá trị chưa bền vững, công nghệ chế biến còn hạn chế, sản phẩm chưa đa dạng và việc quảng bá, định vị thương hiệu “Quế Trà Leng” chưa tương xứng với tiềm năng vốn có.
Theo ông Nguyễn Thế Phước, địa phương xác định phát triển cây quế không chỉ là nhiệm vụ kinh tế mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng gắn với mục tiêu giảm nghèo bền vững, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, bảo vệ môi trường sinh thái và xây dựng nông thôn mới. Vì vậy, xã Trà Leng sẽ tiếp tục huy động nguồn lực, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân để từng bước xây dựng hệ sinh thái giá trị cho sản phẩm quế Trà Leng vươn tầm quốc tế.
Liên kết "3 nhà" hình thành không gian kinh tế quế
PGS. TS. Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng cho rằng, các giá trị của quế Trà My hiện vẫn còn rời rạc. Quế chủ yếu được bán dưới dạng nguyên liệu thô; tri thức bản địa chưa được hệ thống hóa; khoa học công nghệ chưa đi vào chiều sâu; trong khi người dân - chủ thể của tài nguyên vẫn chưa thực sự được hưởng trọn giá trị mà cây quế mang lại.
Quế Trà My nổi bật với vỏ dày, hàm lượng tinh dầu cao cùng hương thơm cay nồng, ngọt hậu đặc trưng. Ảnh: Lan Anh.
“Muốn nâng tầm quế Trà My, chúng ta không thể chỉ trồng quế và bán quế, mà phải kiến tạo một hệ sinh thái phát triển mới. Trong đó, cộng đồng địa phương là người giữ rừng, giữ giống, giữ văn hóa; doanh nghiệp là lực lượng đầu tư, chế biến và kết nối thị trường; chính quyền là chủ thể kiến tạo chính sách và bảo vệ không gian sinh thái; còn trường đại học và giới khoa học là nơi tạo ra tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng cho cây quế”, TS Minh nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, bà Vũ Thị Bích Hậu, Phó Giám đốc Sở NN-MT TP. Đà Nẵng cho rằng, quế Trà My cần được phát triển theo không gian kinh tế quế, thay vì chỉ tập trung vào vùng nguyên liệu hay khai thác sản phẩm đơn lẻ. Cây quế cần được định hướng trở thành hệ sinh thái đa giá trị gắn với giống, vùng nguyên liệu, chế biến, thương hiệu, văn hóa, du lịch và sinh kế cộng đồng.
Đại diện "3 nhà": chính quyền, doanh nghiệp, nhà trường ký kết hợp tác chiến lược đối với sản phẩm quế Trà My. Ảnh: Lan Anh.
Trong bối cảnh không gian phát triển của Đà Nẵng được mở rộng, khu vực miền núi phía tây nam giữ vai trò quan trọng nhờ có tài nguyên rừng phong phú, đa dạng sinh học cao và giàu tri thức bản địa. Đây là nền tảng để phát triển lâm nghiệp, dược liệu và hương liệu theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Trong không gian đó, quế Trà My mang tính biểu tượng cả về kinh tế, văn hóa lẫn sinh thái.
Để phát triển bền vững, vùng lõi Trà Leng được xác định cần đảm nhận nhiều chức năng trọng tâm như bảo tồn nguồn gen bản địa, phát triển vùng giống chất lượng, xây dựng mô hình sản xuất hữu cơ và hình thành không gian văn hóa - du lịch quế gắn với hệ sinh thái rừng và sinh kế người dân.
“Phát triển cây quế không thể chỉ dựa vào cơ quan quản lý mà cần sự tham gia của người dân, doanh nghiệp và đặc biệt là các doanh nghiệp có khả năng đưa sản phẩm ra thị trường. Cùng với đó, cần quy hoạch không gian phát triển quế, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng chuỗi giá trị, thương hiệu và sinh kế cộng đồng để nâng cao giá trị cho sản phẩm quế Trà My”, bà Vũ Thị Bích Hậu đề xuất.
Đại biểu dự hội thảo tham quan gian hàng sản phẩm quế Trà My. Ảnh: Lan Anh.
Theo bà Vũ Thị Bích Hậu, tương lai của quế Trà My không chỉ nằm ở việc mở rộng diện tích mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa một di sản bản địa thành mô hình phát triển bền vững, nơi cây quế vừa tạo sinh kế cho người dân, vừa góp phần giữ rừng, bảo tồn văn hóa và nâng cao giá trị kinh tế vùng miền.
Tại hội thảo đã diễn ra lễ ký kết hợp tác chiến lược giữa resort Furama (phường Ngũ Hành Sơn, TP. Đà Nẵng) với UBND xã Trà Leng và Trường ĐH Sư phạm. Mô hình liên kết "3 nhà" gồm chính quyền địa phương, cơ sở đào tạo - nghiên cứu và doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo động lực phát triển sản phẩm quế Trà My theo hướng bền vững.
Theo nội dung ký kết, các bên sẽ phối hợp xây dựng vùng nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật canh tác và chế biến, phát triển bộ nhận diện thương hiệu, đào tạo nhân lực địa phương, đồng thời mở rộng kênh tiêu thụ và quảng bá sản phẩm tới du khách trong và ngoài nước.
Quế Trà My là đặc sản nổi tiếng của tỉnh Quảng Nam cũ, được trồng chủ yếu tại khu vực Bắc Trà My và Nam Trà My. Được mệnh danh là "cao sơn ngọc quế", loại quế này nổi bật với vỏ dày, hàm lượng tinh dầu cao cùng hương thơm cay nồng, ngọt hậu đặc trưng. Khoảng 30 năm trước, Quế Trà My từng được xuất khẩu sang thị trường Hồng Kông, Trung Quốc với sản lượng lớn, mang lại giá trị kinh tế cao cho người dân địa phương.
