Giữ nước cho vườn cây giữa cao điểm nắng hạn
Mùa khô bước vào cao điểm, việc giữ nước tưới trở thành mối quan tâm lớn của nhiều nhà vườn ở Lâm Đồng. Tại thôn Đông Thanh 2, xã Nam Ban Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, gia đình bà Nguyễn Thị Hợi có diện tích hơn 4ha đất sản xuất với nhiều loại cây như cà phê, sầu riêng, bơ và khoảng 4.000m² dâu tằm. Điều bà quan tâm nhất lúc này là làm sao giữ được nguồn nước tưới ổn định cho cả khu vườn.
Gia đình bà Nguyễn Thị Hợi (thôn Đông Thanh 2, xã Nam Ban Lâm Hà, Lâm Đồng) dẫn nguồn nước từ suối lên đảm bảo tưới cho cây trồng trong mùa khô . Ảnh: Nhật Tiến.
Với người trồng dâu nuôi tằm, nước tưới không chỉ quyết định khả năng sinh trưởng của cây dâu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thức ăn cho tằm. Khi thiếu nước, lá dâu giảm cả về sản lượng lẫn chất lượng, đàn tằm cũng phát triển kém hơn. Chỉ cần nguồn lá dâu không bảo đảm trong một thời gian ngắn, việc nuôi tằm bị xáo trộn, kéo theo thu nhập của cả gia đình bị ảnh hưởng.
Nhiều năm nay, gia đình bà Hợi đã chủ động khoan giếng, lắp máy bơm và dẫn nước từ con suối gần vườn về hệ thống tưới. Nhờ có sự chuẩn bị từ sớm, ngay cả trong những tháng khô hạn kéo dài, vườn cây vẫn giữ được độ ẩm cần thiết để duy trì sinh trưởng. Theo bà, làm nông muốn yên tâm thì phải tính chuyện nước tưới trước. Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào mưa, người dân rất khó chủ động thời điểm chăm sóc cũng như nhịp sản xuất.
Hệ thống ống dẫn nước và tưới tự động được người dân Lâm Hà sử dụng để chủ động tưới cho vườn cây trong mùa khô. Ảnh: Nhật Tiến.
Những cơn mưa xuất hiện trong vài ngày gần đây giúp giảm bớt chi phí điện bơm nước và công tưới. Đất có thêm độ ẩm, nhiều loại cây trồng cũng tạm thời giảm áp lực sau chuỗi ngày nắng kéo dài. Tuy nhiên, với người làm vườn lâu năm, mưa trái mùa chỉ giải quyết phần nào khó khăn trước mắt. Mùa khô ở Lâm Đồng vẫn còn kéo dài nên việc giữ được nước tưới ổn định là yếu tố quyết định để nhà vườn duy trì sản xuất.
Không riêng gia đình bà Hợi, nhiều hộ nông dân tại Lâm Hà cũng chủ động đào giếng, làm hồ trữ nước hoặc lắp máy bơm dẫn nước từ suối về vườn. Có hộ đầu tư hệ thống ống dẫn để tưới tiết kiệm, có hộ chia khu tưới theo từng loại cây để hạn chế thất thoát nước. Chi phí đầu tư ban đầu không nhỏ, nhưng về lâu dài giúp giảm rủi ro trong sản xuất.
Mưa trái mùa khiến người trồng cà phê thêm lo
Tại thôn Hòa Lạc, xã Đinh Văn Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, ông Nguyễn Trọng Ân đang chăm sóc khu vườn gần 1ha của gia đình. Trong diện tích này có khoảng 2.000m² cà phê trồng cạnh nhà mới được hơn một năm tuổi. Dù diện tích không lớn nhưng đây là phần vườn được gia đình theo dõi sát nhất trong mùa khô, bởi giai đoạn này có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng sinh trưởng và ra hoa của cây cà phê.
Ông Nguyễn Trọng Ân, xã Nam Ban Lâm Hà (Lâm Đồng) cho biết giữa mùa khô, mỗi lượt tưới đúng lúc đều là cách giữ nhịp sinh trưởng cho vườn cà phê. Ảnh: Nhật Tiến.
Với người trồng cà phê, mùa khô là thời điểm phải tính toán kỹ nước tưới vì cây chuẩn bị bước vào giai đoạn ra hoa - yếu tố quyết định đến năng suất cả vụ. Khi nguồn nước tưới được bảo đảm, chu kỳ tưới thường khoảng 15 ngày một lần để cây đủ điều kiện phân hóa mầm hoa và ra bông đồng loạt. Trong trường hợp nguồn nước hạn chế, người dân phải giãn chu kỳ tưới lên 20 - 25 ngày để tiết kiệm, đồng thời chấp nhận rủi ro lớn hơn cho vườn cây.
Việc canh đúng thời điểm tưới được người trồng cà phê tính toán rất kỹ. Nếu được tưới đúng nhịp sau một thời gian khô hạn, cây thường ra hoa tập trung, thuận lợi cho chăm sóc, đậu quả và thu hoạch về sau. Ngược lại, nếu xuất hiện mưa trái mùa vào đúng giai đoạn cây đang ra bông có thể bị xáo trộn, khiến hoa nở rải rác, không đồng đều. Đây là điều nhiều nhà vườn lo ngại, bởi khi thời điểm ra hoa không tập trung, việc chăm sóc ở các giai đoạn tiếp theo sẽ khó khăn hơn và nguy cơ ảnh hưởng đến năng suất là rất rõ.
Cà phê ở Lâm Hà đang vào kỳ ra hoa, thời điểm đặc biệt nhạy cảm với những biến động thời tiết và nước tưới. Ảnh: Nhật Tiến.
Theo ông Ân, những cơn mưa trong vài ngày gần đây giúp đất giữ ẩm tốt hơn, người dân cũng giảm được phần nào chi phí điện bơm nước tưới. Thế nhưng mưa đến không đúng lúc lại khiến nhiều hộ trồng cà phê thấp thỏm. Với cây cà phê, chỉ một biến động nhỏ về thời tiết trong giai đoạn làm bông cũng có thể tác động đến cả vụ sản xuất phía sau.
Trước diễn biến thời tiết còn nhiều biến động, ngành nông nghiệp tỉnh khuyến cáo người dân bám sát nông lịch, sử dụng nước tiết kiệm ngay từ đầu vụ, chủ động trữ nước bằng các hình thức phù hợp với điều kiện thực tế, đồng thời tổ chức sản xuất trong phạm vi bảo đảm nguồn nước của từng vùng trong mùa khô.
Lâm Hà là một trong những vùng sản xuất nông nghiệp quan trọng của tỉnh Lâm Đồng với các cây trồng chủ lực như cà phê, dâu tằm, rau và nhiều loại cây ăn trái. Trong điều kiện thời tiết ngày càng biến động, câu chuyện nước tưới đã trở thành bài toán chung của sản xuất nông nghiệp địa phương. Từ việc khoan giếng, dẫn nước từ suối, đầu tư máy bơm đến tính toán chu kỳ tưới hợp lý, nông dân Lâm Đồng đang từng bước thích ứng với mùa khô.
Lâm Đồng hiện có 966 công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp, gồm 536 hồ chứa, 255 đập dâng, 13 cống dâng, 51 trạm bơm, 91 đập tạm, 20 kênh tiêu và khoảng 3.632km kênh mương (trong đó đã kiên cố hóa khoảng 1.940km, đạt 53%). Toàn tỉnh cũng đang khai thác 624 công trình cấp nước tập trung nông thôn, cung cấp nước sạch cho 186.504 hộ dân. Dự kiến đến hết năm 2026, diện tích canh tác được tưới đạt trên 73,45% diện tích cần tưới với khoảng 150.128ha được tưới từ công trình thủy lợi tập trung và 97.202ha áp dụng tưới tiên tiến, tiết kiệm nước.
