Kế hoạch hành động về phân bón được đưa ra trong bối cảnh thị trường phân bón toàn cầu liên tục biến động do tác động của xung đột địa chính trị, khủng hoảng năng lượng và đứt gãy chuỗi cung ứng. Theo Ủy ban châu Âu (EC), những cú sốc gần đây đã làm lộ rõ mức độ dễ tổn thương của EU trước rủi ro bên ngoài liên quan đến nguồn cung phân bón.
Theo đó, Chủ tịch EC Ursula von der Leyen nhấn mạnh châu Âu cần xây dựng một ngành công nghiệp phân bón mạnh hơn, vừa hỗ trợ nông dân vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong các giải pháp bền vững. Bà cho rằng khủng hoảng nhiên liệu hóa thạch hiện nay cho thấy khả năng chống chịu kinh tế và mục tiêu khí hậu có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.
Chủ tịch EC Ursula von der Leyen. Ảnh: CEPS.
Hỗ trợ nông dân vượt áp lực chi phí
Một trong những trọng tâm của kế hoạch hành động về phân bón mới của châu Âu là hỗ trợ trực tiếp cho nông dân đang chịu áp lực vì chi phí đầu vào tăng mạnh. Theo đó, EC dự kiến huy động ngân sách EU để tăng quỹ dự phòng nông nghiệp, qua đó cung cấp gói hỗ trợ tài chính trước mùa sản xuất tiếp theo nhằm giúp nông dân cải thiện dòng tiền và duy trì sản xuất.
Đồng thời, EU sẽ trình gói đề xuất pháp lý cho phép các quốc gia thành viên tận dụng tối đa các cơ chế hỗ trợ sẵn có trong Chính sách Nông nghiệp Chung (CAP). Các biện pháp dự kiến gồm chương trình hỗ trợ thanh khoản, tăng tính linh hoạt trong tạm ứng vốn và khuyến khích áp dụng các mô hình canh tác sử dụng phân bón hiệu quả hơn.
Cũng theo kế hoạch, EC dự định thúc đẩy sử dụng phân bón sinh học, cải thiện quản lý dinh dưỡng trong nông nghiệp và tăng vai trò của các dịch vụ tư vấn nông nghiệp trong khuôn khổ CAP.
Ngoài ra, cơ quan này sẽ đưa ra các biện pháp tạo điều kiện cho việc sử dụng digestate - phụ phẩm từ sản xuất khí sinh học - đi kèm các biện pháp bảo vệ môi trường phù hợp. Sau khi đánh giá Chỉ thị Nitrat, EU cũng dự kiến điều chỉnh một số quy định triển khai để phù hợp hơn với thực tế sản xuất nông nghiệp tại các quốc gia thành viên.
Kế hoạch hành động về phân bón hướng tới mục tiêu dài hạn là củng cố ngành công nghiệp phân bón châu Âu, hạn chế nguy cơ phi công nghiệp hóa và giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ bên ngoài. Ảnh: Exponent.
Tăng cường sản xuất nội khối, thúc đẩy phân bón xanh
Không chỉ tập trung vào hỗ trợ ngắn hạn, kế hoạch còn hướng tới mục tiêu dài hạn là củng cố ngành công nghiệp phân bón châu Âu, hạn chế nguy cơ phi công nghiệp hóa và giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ bên ngoài.
Ủy ban châu Âu cho biết sẽ thúc đẩy sử dụng các giải pháp thay thế có nguồn gốc nội khối như phân bón hữu cơ, phân bón sinh học và các sản phẩm tuần hoàn có hàm lượng carbon thấp. Các hướng đi khác gồm sử dụng sinh khối tảo, chất cải tạo đất, chế phẩm vi sinh và thu hồi nitơ, phốt pho từ bùn thải.
Liên quan tới việc rà soát Hệ thống mua bán phát thải khí nhà kính của EU (ETS), EC cho biết sẽ xem xét các cơ chế linh hoạt hơn cho ngành phân bón, nhưng đi kèm yêu cầu giảm phát thải, mở rộng sản xuất phân bón sinh học và bảo đảm nguồn cung ổn định với giá hợp lý cho nông dân.
EU cũng sẽ nghiên cứu các cơ chế khuyến khích hoạt động canh tác hấp thụ carbon và loại bỏ carbon thông qua sự kết hợp giữa nguồn tài chính công và tư nhân, bao gồm ngân sách quốc gia, CAP, Quỹ Năng lực cạnh tranh châu Âu và nguồn thu từ ETS.
Song song với đó, EC cam kết cắt giảm thủ tục hành chính và rào cản thị trường nhằm thúc đẩy nhu cầu đối với các loại phân bón bền vững sản xuất trong nước. Việc đánh giá Chỉ thị Khung về Chất thải cũng sẽ được sử dụng để đơn giản hóa quy trình quản lý phụ phẩm động vật và các phụ phẩm khác trong nền kinh tế tuần hoàn.
Tăng minh bạch thị trường và khả năng ứng phó
Thị trường phân bón hoạt động hiệu quả cần có cơ chế minh bạch hơn và đối thoại chặt chẽ hơn giữa các bên liên quan. Vì vậy, EU sẽ thành lập “Đối tác chuỗi giá trị phân bón”, quy tụ nhà sản xuất, nông dân và các quốc gia thành viên nhằm xây dựng lộ trình chung để bảo đảm nguồn cung và giá cả hợp lý.
Trong những tháng tới, EU sẽ tổ chức các cuộc đối thoại chính sách với doanh nghiệp và nông dân để tìm giải pháp cho các vấn đề về sản xuất, cung ứng, tiếp thị và sử dụng phân bón.
EC cũng sẽ tăng cường giám sát thị trường và xây dựng cơ chế cảnh báo sớm nhằm bảo đảm dữ liệu về giá cả, tồn kho và nguồn cung phân bón luôn được cập nhật. Một báo cáo riêng sẽ đánh giá mức độ tác động của Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và ETS tới giá phân bón và giá lương thực.
Ngoài ra, EU sẽ xem xét khả năng xây dựng kho dự trữ phân bón chiến lược, bao gồm các mức tồn kho tối thiểu theo mùa hoặc cơ chế mua sắm chung nhằm tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài và hạn chế biến động giá.
Giảm phụ thuộc, củng cố an ninh lương thực
EC nhấn mạnh phân bón là yếu tố thiết yếu đối với năng suất nông nghiệp, khả năng duy trì hoạt động của trang trại và an ninh lương thực. Tuy nhiên, chi phí phân bón tăng mạnh trong thời gian qua đang khiến nhiều nông dân buộc phải cắt giảm lượng sử dụng hoặc thu hẹp diện tích canh tác, đe dọa sản lượng cây trồng và sức chống chịu của ngành nông nghiệp EU.
Trong bối cảnh mùa gieo trồng mới đang đến gần, EU cho rằng việc bảo đảm nguồn cung phân bón ổn định với giá hợp lý là yêu cầu cấp thiết. Đồng thời, khối này cũng muốn xây dựng một ngành công nghiệp phân bón có khả năng cạnh tranh cao hơn, tuần hoàn hơn và ít phụ thuộc hơn vào các nguồn cung bên ngoài.
