Một nghiên cứu mới của tổ chức phi lợi nhuận Greenpeace cho thấy mặc dù chính phủ Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva đã đẩy mạnh chiến dịch truy quét trong những năm gần đây, nhưng hoạt động khai thác vàng bất hợp pháp tại rừng Amazon của Brazil vẫn diễn ra trên quy mô lớn.
Con đường “Road to Chaos” chạy xuyên qua lãnh thổ của người Yanomami trong rừng Amazon. Ảnh: Valentina Ricardo.
Khi nhậm chức năm 2023, ông Lula cam kết chấm dứt tình trạng khai thác vàng trái phép tại các khu bảo tồn và vùng đất của người bản địa, nơi từng chứng kiến hoạt động khai thác mở rộng dưới thời cựu Tổng thống Jair Bolsonaro. Năm ngoái, Cảnh sát Liên bang Brazil đã thu giữ kỷ lục 447 kg vàng khai thác bất hợp pháp.
Tuy nhiên, theo Greenpeace, các nhóm khai thác trái phép đang thay đổi cách thức hoạt động để đối phó với sự kiểm soát của chính quyền. Trong bối cảnh giá vàng tăng mạnh do bất ổn địa chính trị, nhiều đối tượng sử dụng các “giấy phép ma” để hợp thức hóa nguồn gốc vàng khai thác trái phép.
Tổ chức này đã phân tích 187 khu vực được Cơ quan Khai khoáng quốc gia Brazil (ANM) cấp phép khai thác vàng gần các khu bảo tồn và vùng đất của người bản địa tại Amazon. Kết quả cho thấy 98 khu vực không có dấu hiệu khai thác thực tế. Tuy nhiên, các giấy phép tại đây vẫn được sử dụng để hợp thức hóa việc bán khoảng 26,8 tấn vàng, trị giá ước tính 3,88 tỷ USD trong giai đoạn từ năm 2018 đến tháng 3/2026.
Reuters cũng ghi nhận tình trạng tương tự khi khảo sát thực địa bằng trực thăng tại hai khu vực có giấy phép khai thác nhưng không phát hiện hoạt động nào. Trong khi đó, chỉ cách đó vài phút bay, phóng viên phát hiện một điểm khai thác vàng trái phép quy mô lớn bên trong khu vực được bảo vệ.
Theo các nhà nghiên cứu, phần lớn số vàng được hợp thức hóa bằng “giấy phép ma” có thể bắt nguồn từ các khu bảo tồn hoặc vùng đất của người bản địa, trong đó có lãnh thổ của người Kayapo tại bang Para.
Tù trưởng Kayapo Megaron Txucarramae lo ngại trước tình trạng khai thác trái phép kéo dài. Ông cho rằng hoạt động này không chỉ phá hủy đất đai mà còn gây ô nhiễm sông ngòi, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của cộng đồng bản địa.
ANM cho biết đang giám sát các giấy phép do Greenpeace nêu tên để kiểm tra dấu hiệu sai phạm. Tuy nhiên, cơ quan này cũng thừa nhận việc quản lý hoạt động khai thác tại Amazon gặp nhiều khó khăn do khu vực quá rộng lớn và phức tạp về địa hình.
Ông Danicley Aguiar, phát ngôn viên Greenpeace Brazil cho rằng chừng nào vàng khai thác trái phép vẫn có thể được hợp thức hóa thông qua các giấy phép khai thác, tình trạng khai thác lậu tại Amazon sẽ còn tiếp diễn.
