Vòng xoáy mới nghề tôm: [Bài 2] Dịch bệnh và cú sốc môi trường

Rủi ro từ tôm giống giá rẻ

Khi những cánh đồng ven biển vùng ĐBSCL bắt đầu đón dòng nước lợ tràn về, các chợ tôm giống bước vào cao điểm mua bán. Dọc các tuyến đường nông thôn, không khó để bắt gặp những cơ sở ương dưỡng, những bể vèo tôm hoạt động liên tục ngày đêm. Tại chợ tôm giống Thứ Bảy (xã Đông Thái, tỉnh An Giang), khi trời còn chưa kịp sáng rõ, những xe tải thùng lạnh từ miền Trung đã đổ về đây, mang theo hàng triệu con tôm giống.

Khi ánh nắng đầu ngày vừa chạm xuống mặt nước, cảnh mua bán trở nên nhộn nhịp. Người mua ít thì chở vài bao bằng xe máy, người mua nhiều thì dùng vỏ máy len lỏi qua các con kênh rạch, mang tôm giống tỏa đi khắp các vùng nuôi U Minh Thượng, nơi mô hình tôm - lúa đang chiếm ưu thế trong cơ cấu sản xuất.

Ông Phan Giới, một hộ nuôi tôm lâu năm sống gần khu chợ, cho biết: “Đây là chợ tôm giống có tiếng ở khu vực, khách hàng đến đây mua tôm giống không chỉ mang về thả nuôi, mà cả ương vèo lại để cung cấp cho người nuôi trong vùng”.

Hiện nay đang là đầu vụ nuôi, độ mặn trong vuông nuôi cao nên nhu cầu tôm sú giống là chính. Tôm sú post 11-12 sản xuất tại ĐBSCL có giá khoảng 40 đồng/con, còn từ miền Trung về thì dưới 30 đồng/con. Tôm thẻ chân trắng post 8-10 chỉ hơn 10 đồng/con, do nhu cầu chưa cao, phải đợi mưa xuống, độ mặn giảm thì người dân mới thả nhiều. Tuy nhiên, giá tôm giống này thấp hơn nhiều so với loại tôm có thương hiệu, được các công ty sản xuất đóng thùng, như một bảo chứng về chất lượng.

Theo ông Giới, thị trường tôm giống hiện nay rất đa dạng, giá “mỗi nơi một kiểu”, từ vài chục đồng đến hàng trăm đồng mỗi con, tùy kích cỡ, nguồn gốc và phương thức vận chuyển. Sự phong phú này vừa tạo điều kiện cho người nuôi dễ lựa chọn, nhưng cũng đặt ra không ít rủi ro.

Phần lớn nông dân khi mua tôm giống vẫn dựa vào kinh nghiệm cá nhân và khả năng tài chính. Với tâm lý “mua rẻ cho được nhiều”, nhiều hộ chọn giống giá thấp, thả mật độ dày để “trừ hao”. Trong khi đó, những hộ có điều kiện hơn thường chọn giống đã qua ương vèo 15-20 ngày, bán theo ký, với giá từ 180-200 đồng/con, tương đương 9.000-10.000 con/kg, kỳ vọng tỷ lệ sống cao hơn.

Tuy nhiên, thực tế không phải lúc nào cũng như mong đợi. Dù được giới thiệu là giống tốt, có nguồn gốc rõ ràng, nhưng sau khi thả nuôi, không ít ao tôm ghi nhận tình trạng tôm yếu, chậm lớn, thậm chí chết rải rác chỉ sau vài tuần. Tỷ lệ hao hụt cao buộc người nuôi phải thả bù, kéo theo chi phí tăng lên đáng kể.

Vụ nuôi tôm nước lợ năm 2026, tỉnh An Giang dự kiến thả nuôi khoảng 138.200 ha, riêng mô hình tôm - lúa chiếm tới 108.000 ha. Với quy mô lớn như vậy, ước tính nhu cầu tôm giống lên tới hàng chục tỷ con. Tuy nhiên, khả năng tự sản xuất trong tỉnh còn hạn chế, phần lớn nguồn giống vẫn phải nhập từ các tỉnh lân cận và khu vực miền Trung.

Theo nhiều hộ nuôi lâu năm, con giống vẫn là yếu tố quyết định thành bại của cả vụ nuôi. Nhưng trong bối cảnh thị trường còn thiếu sự kiểm soát đồng bộ, việc lựa chọn giống chất lượng vẫn là bài toán khó. Không ít trường hợp, sau khi thả nuôi mới phát hiện tôm mang mầm bệnh hoặc sức đề kháng yếu, khiến cả vụ nuôi rơi vào thế bị động.

Thời tiết bất lợi, nguy cơ dịch bệnh gia tăng

Không chỉ đối diện với bài toán con giống, người nuôi tôm còn phải thích ứng với những biến động ngày càng khó lường của thời tiết. Những năm gần đây, tại nhiều vùng nuôi, nắng nóng kéo dài xen kẽ với các đợt mưa trái mùa khiến môi trường ao nuôi liên tục thay đổi.

Trong bối cảnh đó, người nuôi phải thường xuyên theo dõi các chỉ tiêu môi trường, điều chỉnh độ mặn, pH, kiềm, quản lý thức ăn và sử dụng chế phẩm sinh học hợp lý. Việc áp dụng các quy trình nuôi an toàn sinh học cũng trở thành yêu cầu bắt buộc để hạn chế rủi ro. Tuy nhiên, không phải hộ nuôi nào cũng đủ điều kiện đầu tư bài bản. Chi phí cho một vụ nuôi ngày càng tăng, từ cải tạo ao, mua giống, thức ăn đến thuốc xử lý môi trường. Với những hộ nuôi nhỏ lẻ, việc theo đuổi các quy trình kỹ thuật cao vẫn còn nhiều trở ngại.

Nhiều hộ nuôi cho biết, có những vụ tôm đang phát triển tốt nhưng chỉ sau một trận mưa lớn, môi trường nước biến động mạnh, tôm bỏ ăn, nổi đầu rồi chết hàng loạt. Không ít trường hợp phải thu hoạch sớm để vớt vát, chấp nhận thua lỗ.

Ông Nguyễn Đình Xuyên, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y An Giang lưu ý: “Người nuôi cần thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh ngay từ đầu vụ, lựa chọn con giống có chất lượng, theo dõi chặt chẽ các yếu tố môi trường và xử lý kịp thời khi có dấu hiệu bất thường”, ông Xuyên nhấn mạnh.

Ngành chuyên môn cũng cảnh báo, trong năm 2026, nguy cơ dịch bệnh trên tôm có xu hướng gia tăng do thời tiết biến động bất thường. Nắng nóng xen kẽ mưa trái mùa làm môi trường ao nuôi thay đổi đột ngột, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe vật nuôi.

Các bệnh nguy hiểm trên tôm nuôi như đốm trắng, hoại tử gan tụy cấp và vi bào tử trùng được nhận định có khả năng bùng phát nếu không kiểm soát tốt điều kiện nuôi. Do đó, công tác quan trắc, cảnh báo môi trường đang được tăng cường tại các vùng nuôi trọng điểm, nhằm kịp thời cung cấp thông tin cho người dân điều chỉnh kỹ thuật.

Song song đó, việc kiểm soát điều kiện sản xuất, ương dưỡng tôm giống cũng được siết chặt, nhằm đảm bảo chất lượng con giống trước khi đưa ra thị trường. Đối với người nuôi, cần chủ động quản lý môi trường, duy trì các chỉ tiêu ổn định, bổ sung dinh dưỡng và nâng cao sức đề kháng cho tôm là những yếu tố then chốt giúp giảm thiểu rủi ro. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, người nuôi cần kịp thời báo cho cơ quan chức năng, không giấu dịch, không xả thải chưa qua xử lý ra môi trường, tránh làm lây lan mầm bệnh.

Sự biến động đột ngột về nhiệt độ, độ mặn và pH khiến tôm dễ bị sốc, giảm ăn và suy giảm sức đề kháng. Trong điều kiện môi trường không ổn định, các loại vi khuẩn và mầm bệnh có cơ hội phát triển mạnh, làm gia tăng nguy cơ dịch bệnh. Khi dịch bệnh bùng phát, tốc độ lây lan rất nhanh, có thể khiến cả ao tôm thiệt hại chỉ trong thời gian ngắn.