Vị ngọt hạt gạo OCOP Đức Lan và nỗi trăn trở giữ bờ xôi ruộng mật

Quá trình xây dựng thương hiệu gạo Đức Lan

Khu vực Tánh Linh từ lâu đã là vùng trọng điểm lúa của tỉnh Lâm Đồng nhờ dòng phù sa sông La Ngà bồi đắp. Trở lại nơi đây vào một chiều tháng 5, mục đích chính của tôi là tìm hiểu quy trình canh tác nghiêm ngặt đã làm nên thương hiệu gạo OCOP 4 sao và ghi nhận câu chuyện giữ chất lượng hạt gạo của những người nông dân địa phương.

Người tiếp tôi là ông Nguyễn Anh Đức, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ Nông nghiệp Đức Bình tại xã Đồng Kho. Ông Đức cho biết, tháng 10/2017, HTX ra đời với chỉ 10 thành viên, canh tác trên diện tích 7 ha. Từ quy mô ban đầu đó, ông cùng các xã viên đã kiên trì thay đổi tập quán canh tác truyền thống. Đến năm 2023, diện tích sản xuất đã mở rộng lên 60 ha, quy tụ 22 thành viên cùng tham gia.

"Bước ngoặt làm nên thương hiệu của HTX là khi giống lúa đặc sản ST25 được đưa vào bén rễ từ năm 2020. Sản phẩm gạo Đức An liên tục nâng cao chất lượng, đạt chuẩn OCOP 3 sao và chính thức thăng hạng lên OCOP 4 sao từ năm 2024”, ông Nguyễn Anh Đức chia sẻ.

Làm nông nghiệp theo hướng hữu cơ vốn là một hành trình nghiêm ngặt. HTX chọn cách sạ thưa với mật độ chỉ 12 kg/sào. Khi cây lúa đứng thưa, thân mới cứng cáp, lá dày, giúp tự thân cây hạn chế được sâu bệnh mà không cần đến hóa chất hay chất kích thích tăng trưởng.

Để đạt được các tiêu chuẩn khắt khe này, HTX Đức Bình chủ động chọn lối đi bền vững khi sản xuất lúa hoàn toàn bằng phân hữu cơ khoáng, lân gà và chế phẩm vi sinh. Quy trình sinh học nghiêm ngặt giúp hai dòng sản phẩm gạo lứt ST25 và gạo trắng ST25 đạt chất lượng vượt trội, được người tiêu dùng rất ưa chuộng.

Nhờ hướng đi đúng đắn, mỗi sào ruộng luôn cho năng suất lúa ổn định, đạt bình quân 5 tạ. Với giá HTX bao tiêu lúa tươi ổn định cho bà con là 10.000 đồng/kg (cao hơn thị trường từ 20 - 30%), mỗi sào mang lại doanh thu 5 triệu đồng cho người trồng, vượt trội so với mức 3,5 - 4 triệu đồng của phương thức truyền thống. Sau khi chế biến, sản phẩm gạo OCOP thành phẩm được bán với giá 35.000 đồng/kg, mang lại giá trị gia tăng cao cho HTX và mở ra hướng phát triển bền vững cho cộng đồng.

Hiện tại, thương hiệu gạo của HTX đã được phân phối rộng rãi tại nhiều tỉnh thành trên toàn quốc. Do chất lượng vượt trội, sản phẩm làm ra luôn trong tình trạng cung không đủ cầu; hệ thống chế biến và sấy xát của nhà máy liên tục hoạt động hết công suất để kịp cung ứng cho các đơn hàng đã đặt trước.

Khó khăn từ việc thiếu quỹ đất canh tác

Mặc dù hiệu quả kinh tế từ hạt gạo OCOP khá rõ ràng, nhưng thực tế sản xuất hiện tại của HTX lại đang bị thu hẹp. Từ quy mô 60 ha với 22 thành viên, hiện nay HTX Đức Bình chỉ còn lại 12 thành viên với diện tích canh tác giảm còn 20 ha.

Sự sụt giảm này chủ yếu liên quan đến câu chuyện quỹ đất sản xuất. Ông Đức chia sẻ, do diện tích canh tác bị thu hẹp nên một số thành viên lo lắng, không yên tâm gắn bó rồi xin rút lui. Thời gian qua, HTX đã gửi đơn đề nghị lên chính quyền xã với mong muốn được hỗ trợ giao thầu các quỹ đất công ích để có mặt bằng mở rộng sản xuất. Tuy nhiên, các khu đất này sau đó đều được đưa ra đấu thầu công khai chứ chưa có cơ chế ưu tiên riêng cho mô hình hợp tác xã tại địa phương.

Không có quỹ đất tập trung và ổn định, người nông dân khó lòng tính chuyện sản xuất lâu dài, dẫn đến tâm lý lo ngại về tương lai hoạt động của HTX. Thu nhập của xã viên vì thế cũng bị ảnh hưởng trực tiếp. Nếu như mấy năm trước, thu nhập bình quân của các thành viên đều đặn từ 70 - 80 triệu đồng/năm, thì hiện tại diện tích giảm làm nguồn thu bị phân hóa rõ rệt; hộ thâm canh tốt vẫn đạt trên 100 triệu đồng nhưng có hộ chỉ còn thu về khoảng 30 - 50 triệu đồng/năm.

Có thể nói, hạt gạo OCOP 4 sao của HTX Đức Bình hiện đã có vị thế trên thị trường, nhưng để mô hình này duy trì và phát triển lâu dài thì người nông dân vẫn cần những chính sách hỗ trợ cụ thể. Thiết nghĩ, chính quyền địa phương cần có giải pháp thực chất hơn trong việc xem xét hỗ trợ quỹ đất công ích cho các HTX nông nghiệp. Có như vậy, mô hình kinh tế tập thể tại địa phương mới ổn định sản xuất, giúp người nông dân yên tâm đầu tư và phát triển thương hiệu nông sản sạch một cách bền vững.