Tiết kiệm điện: Giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng

Đó là nội dung được các đại biểu chia sẻ tại Tọa đàm với chủ đề “Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức ngày 22/6, tại Hà Nội.

Áp lực đối với hệ thống điện quốc gia

Những kỷ lục mới về tiêu thụ điện được thiết lập từ cuối tháng 5 cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống điện quốc gia trước tác động của biến đổi khí hậu và nhu cầu phát triển kinh tế. Nguy cơ El Nino trong những tháng tới không chỉ làm tăng nhu cầu sử dụng điện mà còn ảnh hưởng đến nguồn cung, nhất là thủy điện.

Bên cạnh đó, những biến động của tình hình thế giới tiếp tục tác động đến chuỗi cung ứng nhiên liệu cho sản xuất điện, khiến nhiệm vụ bảo đảm điện cho tăng trưởng kinh tế, đời sống người dân và phát triển bền vững trở nên cấp thiết hơn.

Các chuyên gia cho rằng, tiết kiệm điện không còn là giải pháp tình thế mà đã trở thành yêu cầu mang tính chiến lược, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện mục tiêu tăng trưởng bền vững.

Ông Đặng Hải Dũng, Phó cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công thương) cho biết, công suất cực đại của hệ thống điện thời gian gần đây đã vượt 58.000MW, trong khi sản lượng điện có những ngày đạt trên 1 tỷ kWh. Đây là mức tiêu thụ rất lớn, phản ánh rõ tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế.

Nhu cầu năng lượng nói chung và điện năng nói riêng dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong thời gian tới khi hàng loạt dự án đầu tư được triển khai trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, công tác bảo đảm cung ứng điện đang phải đối mặt với nhiều thách thức.

Trước hết là những biến động địa chính trị trên thế giới tác động trực tiếp tới chuỗi cung ứng năng lượng. Những biến động về giá than, dầu và khí có thể làm chi phí năng lượng tăng từ 15 - 20%, thậm chí cao hơn khi nguồn cung bị gián đoạn.

Bên cạnh đó, các yêu cầu mới về giảm phát thải carbon, thuế xanh, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay Thỏa thuận xanh châu Âu (Green Deal) đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với hệ thống điện Việt Nam. Điều này buộc ngành năng lượng phải gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn điện.

Trong khi đó, khi tỷ trọng điện gió, điện mặt trời tăng lên, công tác dự báo và vận hành hệ thống điện cũng trở nên phức tạp hơn do phụ thuộc vào điều kiện thời tiết. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến khó lường, đây là thách thức lớn đối với công tác điều độ và bảo đảm cung ứng điện.

Ngoài ra, việc đẩy nhanh đầu tư các dự án nguồn và lưới điện để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng cũng đang gặp nhiều khó khăn liên quan đến thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và tiến độ triển khai.

Liên quan đến nguồn nhiên liệu cho phát điện, ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, những biến động của thị trường thế giới thời gian qua đã ảnh hưởng trực tiếp đến giá nhiên liệu đầu vào cũng như công tác cung ứng.

Hiện các nhà máy điện của EVN sử dụng nguồn than trong nước, than nhập khẩu và LNG. Ngay từ tháng 3/2026, EVN đã chỉ đạo các đơn vị phát điện phối hợp với các nhà cung cấp để điều chỉnh kế hoạch cung ứng nhiên liệu, bảo đảm đáp ứng nhu cầu phát điện trong mùa cao điểm.

"Với sự phối hợp đồng bộ của các đơn vị trong toàn hệ thống điện, việc cung ứng nhiên liệu và điện năng cơ bản vẫn được bảo đảm trong năm 2026", ông Hải chia sẻ.

Tiết kiệm điện cần được xem là nguồn năng lượng đầu tiên

Trước áp lực gia tăng của nhu cầu điện, nhiều quốc gia coi tiết kiệm điện là nguồn năng lượng đầu tiên bởi chi phí thấp hơn rất nhiều so với đầu tư nguồn điện mới. Tại Việt Nam, quan điểm này đang dần trở thành định hướng xuyên suốt trong các chính sách phát triển năng lượng.

Ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và khuyến công cho biết, từ năm 2010, Việt Nam đã ban hành Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Đến năm 2025, Quốc hội tiếp tục thông qua Luật sửa đổi, bổ sung nhằm tăng cường hiệu quả quản lý và thực thi.

Đặc biệt, Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, coi đây là giải pháp quan trọng để giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới.

Nếu như giai đoạn đầu các quy định chủ yếu mang tính khuyến khích thì hiện nay các chính sách đã chuyển sang yêu cầu trách nhiệm cụ thể hơn đối với các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp.

Chính phủ yêu cầu các cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp xây dựng kế hoạch tiết kiệm năng lượng, đặt các chỉ tiêu cụ thể về sử dụng năng lượng hiệu quả và định mức tiêu hao năng lượng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Cùng với đó, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về hiệu suất năng lượng sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng ngày càng chặt chẽ hơn nhằm đáp ứng các yêu cầu của thị trường quốc tế và các cam kết giảm phát thải.

Một trong những giải pháp được Bộ Công Thương đẩy mạnh là quản lý nhu cầu điện nhằm tối ưu hóa vận hành hệ thống, khai thác hiệu quả nguồn điện mặt trời và các nguồn năng lượng tái tạo.

Cơ quan quản lý cũng đang tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp thông qua hoạt động kiểm toán năng lượng, nhận diện tiềm năng tiết kiệm điện, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và kết nối với các đơn vị cung cấp giải pháp tiết kiệm năng lượng.

Rào cản từ người dân

Trao đổi tại toạ đàm, ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh cho rằng, sau hơn một thập kỷ triển khai Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp về tiết kiệm điện đã có nhiều chuyển biến tích cực.

Phần lớn doanh nghiệp hiện nay đã nhận thức rõ rằng tiết kiệm điện đồng nghĩa với giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng sức cạnh tranh.

Tuy nhiên, đối với khu vực hộ gia đình, nhóm tiêu thụ khoảng 30% tổng sản lượng điện, nhận thức về tiết kiệm điện vẫn còn nhiều hạn chế. Một bộ phận người dân vẫn chưa thấy hết tác động của việc sử dụng điện lãng phí đối với chi phí của toàn xã hội cũng như áp lực đầu tư cho hệ thống điện quốc gia.

Bên cạnh đó, việc ưu tiên lựa chọn các thiết bị giá rẻ thay vì thiết bị hiệu suất cao, cùng với thói quen chưa thường xuyên theo dõi mức tiêu thụ điện năng cũng là những rào cản đối với mục tiêu tiết kiệm điện.

Từ góc độ ngành điện, ông Ngô Sơn Hải, Phó tổng giám đốc EVN cho biết, mỗi năm hệ thống điện quốc gia cần bổ sung khoảng 4.000 - 5.000MW công suất mới để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng. Trong khi đó, nếu tiết kiệm được khoảng 2% phụ tải điện thì tương đương giảm nhu cầu đầu tư khoảng 1.000MW nguồn điện mới.

"Tiết kiệm điện không chỉ giúp giảm chi phí tiền điện mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững", ông Hải nhấn mạnh.

Đối với người dân, EVN khuyến nghị cài đặt điều hòa ở mức khoảng 26 độ C, thường xuyên vệ sinh bảo dưỡng thiết bị, đóng kín cửa khi sử dụng điều hòa và hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn trong khung giờ cao điểm từ 18h - 22h hoặc 23h.