Với 50 phiếu thuận và 48 phiếu chống, Thượng viện Mỹ đã thông qua nghị quyết về quyền lực chiến tranh, được Hạ viện thông qua vào đầu tháng này, phản ánh mối quan tâm ngày càng tăng ngay cả trong đảng Cộng hòa của ông Trump về cuộc xung đột không được lòng dân nổ ra vào ngày 28/2.
Đây là lần đầu tiên cả lưỡng viện của Quốc hội Mỹ thông qua một nghị quyết yêu cầu một tổng thống ngừng hoạt động quân sự kể từ khi Nghị quyết Quyền lực Chiến tranh, thường được gọi là Đạo luật Quyền lực Chiến tranh, được ban hành vào năm 1973.
Mặc dù nghị quyết này có thể chỉ mang tính biểu tượng, nhưng cuộc bỏ phiếu là một đòn giáng vào Tổng thống Trump. Nghị quyết được đưa ra trong bối cảnh chính quyền dự kiến sẽ yêu cầu Quốc hội thông qua ngân sách hàng chục tỷ USD để chi trả cho cuộc chiến.
Đảng Cộng hòa của ông Trump chiếm đa số ở cả Thượng viện và Hạ viện, nhưng một số ít thành viên đảng đã phản đối Tổng thống về một số vấn đề trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, điều này sẽ quyết định liệu đảng này có còn giữ quyền kiểm soát Quốc hội nữa hay không.
Lãnh đạo phe thiểu số tại Thượng viện Chuck Schumer chứng minh chiến dịch quân sự của Tổng thống Donald Trump ở Iran là một 'sai lầm lịch sử' tại Thượng viện Mỹ hôm 23/6. Ảnh: Getty.
Một số thành viên đảng Cộng hòa gần đây đã tỏ ra do dự trước quỹ "Phi vũ khí hóa" trị giá 1,8 tỷ USD của ông Trump để bồi thường cho các đồng minh chính trị mà ông cho là đã bị chính quyền liên bang nhắm vào và cản trở khoản chi 70 tỷ USD cho chiến dịch trấn áp nhập cư của ông.
Kết quả thăm dò của Reuters/Ipsos được công bố hôm 23/6 cho thấy chỉ 1/4 người Mỹ tin rằng cuộc chiến với Iran xứng đáng với chi phí bỏ ra, và đa số lo ngại rằng một thỏa thuận ngừng bắn với Tehran khó có thể kéo dài.
Chính quyền của ông Trump đang nỗ lực đàm phán một thỏa thuận hòa bình với Iran. Sự ủng hộ đối với nghị quyết tại Quốc hội có thể gây áp lực lên tổng thống khi không tiếp tục chiến sự, điều mà ông đã gợi ý rằng ông có thể làm nếu các cuộc đàm phán bị đình trệ.
Theo Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973, nghị quyết - được cả Hạ viện và Thượng viện đồng thời thông qua - không được chuyển đến Nhà Trắng để ông Trump ký. Trong đạo luật năm 1973, Quốc hội coi các nghị quyết như vậy như một cơ chế nhằm chấm dứt các hoạt động quân sự.
Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý cho rằng vấn đề vẫn chưa được giải quyết. Không có nghị quyết nào về quyền lực chiến tranh trước đây được cả lưỡng viện Quốc hội thông qua và một phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ năm 1983 cho rằng một biện pháp như vậy phải được được tổng thống ký ban hành mới hiệu lực pháp lý.
Nhà Trắng đã khẳng định Đạo luật Quyền lực Chiến tranh không hợp hiến và do đó không có nghĩa vụ ràng buộc.
Một quan chức Nhà Trắng cho biết cuộc bỏ phiếu của Thượng viện không có ý nghĩa gì vì các nghị quyết không được trình lên Tổng thống và không có hiệu lực pháp lý, trong khi nghị quyết được thông qua chỉ vì 2 thành viên đảng Cộng hòa vắng mặt.
Quan chức này cũng cho biết nghị quyết yêu cầu ông Trump rút quân đội Mỹ khỏi chiến sự, điều mà Nhà Trắng cho biết đã thực hiện với lệnh ngừng bắn vào ngày 7/4.
Giới chuyên gia cho rằng tính hợp hiến của Đạo luật Quyền lực Chiến tranh có thể sẽ được giải quyết tại tòa án.
"Cơ quan hành pháp có thể sẽ phớt lờ nghị quyết trên cơ sở hiến pháp, và không rõ ai có thể có tư cách khởi kiện để nghị quyết có thể được thực thi", Scott Anderson, một thành viên cấp cao tại Viện Brookings và biên tập viên cấp cao của trang tin pháp lý Lawfare, cho biết.
Hạ nghị sĩ Gregory Meeks của New York, người bảo trợ nghị quyết tại Hạ viện, cho biết ông coi nghị quyết có tính ràng buộc và sẽ theo đuổi mọi biện pháp pháp lý để buộc chính quyền tuân thủ.
Phe Dân chủ cũng nhấn mạnh rằng Hiến pháp Mỹ thuộc về Quốc hội, chứ không phải tổng thống, quyền đưa đất nước vào một cuộc chiến. "Quốc hội phải nắm giữ trách nhiệm này", Thượng nghị sĩ Dân chủ Tim Kaine của Virginia nói trong một bài phát biểu kêu gọi ủng hộ điều này.
