Bài học quá khứ
Tây Ninh đang bước vào giai đoạn cao điểm của mùa khô 2025-2026. Dù những con số quan trắc hiện tại chưa đạt mức báo động như hai đợt hạn mặn lịch sử 2015-2016 và 2019-2020, nhưng bài học đắt giá từ quá khứ trong công tác ứng phó vẫn còn nguyên giá trị đối với người dân vùng hạ lưu sông Vàm Cỏ.
Trong ký ức của những người nông dân tại Cần Đước, Tân Trụ hay Bến Lức, năm 2016, một đợt hạn mặn "trăm năm có một" đã quét qua toàn vùng. Ranh mặn 4g/l - ngưỡng gây chết lúa đã lấn sâu vào nội đồng trên sông Vàm Cỏ Tây đến 90 km, và trên 100 km đối với sông Vàm Cỏ Đông. Hàng nghìn hecta lúa đông xuân cháy rụi, đất nứt nẻ, và người dân phải mua từng mét khối nước ngọt với giá đắt đỏ.
So sánh với cao điểm hạn mặn năm 2020, độ mặn xâm nhập năm nay thấp hơn khoảng 40 km. Ảnh: Trần Trung.
Đến mùa khô 2019-2020, hạn mặn đến sớm hơn một tháng và đẩy ranh giới mặn 4g/l đi sâu kỷ lục tới 110 km. Đây là thời điểm đánh dấu sự thay đổi hoàn toàn về tư duy ứng phó: không còn là "chống mặn" mà là "thích ứng". Nhờ hệ thống cống ngăn mặn được vận hành quyết liệt, thiệt hại nông nghiệp giảm đáng kể so với năm 2016, nhưng áp lực nước sinh hoạt cho hàng chục nghìn hộ dân vùng hạ lại căng thẳng hơn bao giờ hết.
Tính đến nửa cuối tháng 1 năm 2026, các số liệu quan trắc của Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Tây Ninh cho thấy tình hình xâm nhập mặn trên hệ thống sông Vàm Cỏ đang có những diễn biến đáng chú ý, dù vẫn thấp hơn nhiều so với các đợt lịch sử.
Theo số liệu mới nhất, ranh giới mặn 4g/l hiện đã xâm nhập sâu vào nội đồng khoảng 30 km trên sông Vàm Cỏ, ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực huyện Cần Đước. Trong khi đó, ranh mặn 1g/l lấn sâu tới 35 km, tác động trực tiếp đến các xã Vàm Cỏ và Thuận Mỹ. Đây là ngưỡng mặn có thể gây ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp nếu kéo dài.
Cán bộ Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Tây Ninh quan trắc, dự báo khí tượng thủy văn. Ảnh: Trần Trung.
So sánh với cùng kỳ năm 2020, độ mặn xâm nhập năm nay thấp hơn khoảng 40 km. Điều này mang lại sự an tâm nhất định cho sản xuất nông nghiệp trong ngắn hạn. Tuy nhiên, các chuyên gia khí tượng thủy văn cảnh báo rằng đỉnh điểm của mùa khô năm nay sẽ rơi vào tháng 3 và tháng 4. Với sự thiếu hụt nước từ thượng nguồn và triều cường dâng cao, độ mặn tại các trạm hạ lưu như Cầu Nổi (Cần Đước) có thể tăng.
Mặn chưa đạt đỉnh nhưng không thể chủ quan
Theo Chi cục Thuỷ lợi tỉnh Tây Ninh, tỉnh đã đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống thủy lợi. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn đó, chính quyền địa phương đang rốt ráo chủ động các giải pháp ứng phó tùy theo diễn biến tình hình hạn mặn.
Tây Ninh đã đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống thủy lợi ứng phó hạn mặn. Ảnh: Trần Trung.
Ngành thủy lợi tỉnh Tây Ninh khuyến cáo các địa phương, đơn vị quản lý công trình chủ động vận hành cống ngăn mặn, trữ ngọt, điều tiết linh hoạt theo diễn biến thực tế, hạn chế tối đa việc lấy nước khi độ mặn vượt ngưỡng cho phép.
Đối với người dân và các tổ chức sản xuất nông nghiệp, cần chủ động tích trữ nước ngọt, điều chỉnh lịch thời vụ phù hợp, ưu tiên các biện pháp tưới tiết kiệm, thường xuyên cập nhật thông tin dự báo khí tượng thủy văn và cảnh báo xâm nhập mặn từ cơ quan chức năng. Chủ động từ sớm, từ xa được xác định là giải pháp then chốt để giảm thiểu tác động của hạn mặn, bảo vệ an toàn sản xuất và sinh kế bền vững cho nông dân Tây Ninh trong mùa khô năm 2026.
Bước vào cao điểm mùa khô 2025-2026, khi xâm nhập mặn trên sông Vàm Cỏ chưa chạm ngưỡng nguy hiểm, Tây Ninh càng phải hành động sớm thay vì chờ “nước đến chân mới nhảy”.
