Quy định của Liên minh châu Âu về sản phẩm không gây phá rừng (EUDR) dự kiến có hiệu lực từ ngày 30/12/2025, sau một năm trì hoãn. Đây được coi là công cụ lập pháp quan trọng nhằm giảm tác động của châu Âu tới nạn phá rừng toàn cầu. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo EUDR có thể tạo ra nhiều “hệ quả ngoài ý muốn” nếu không được điều chỉnh kịp thời.
Tại Ghana, nông dân nhỏ lẻ rải hạt ca cao để phơi khô. Ảnh: Rainforest Alliance.
Một trong những rủi ro lớn là tình trạng “rò rỉ thị trường”. Thay vì chấm dứt sản xuất gắn với phá rừng, hàng hóa có thể được chuyển hướng sang các thị trường ít kiểm soát hơn ngoài Liên minh châu Âu (EU), khiến hiệu quả toàn cầu giảm sút. Bên cạnh đó, một nguy cơ khác cũng đang gây băn khoăn khi hoạt động sản xuất có thể gây tổn hại tới những hệ sinh thái khác dễ tổn thương mà EUDR chưa bao phủ, điển hình là thảo nguyên Cerrado tại Brazil.
Ngoài ra, quy định cũng có thể dẫn đến “loại trừ tiểu nông”. Nông hộ nhỏ sản xuất ca cao, cà phê, cao su… có nguy cơ bị gạt khỏi chuỗi cung ứng EU do khó đáp ứng yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc bằng tọa độ GPS và giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất. Điều này đặc biệt đáng lo ngại khi hàng triệu hộ nông dân ở các nước đang phát triển phụ thuộc vào xuất khẩu sang châu Âu.
Trước những thách thức đó, nhiều tổ chức quốc tế như Rainforest Alliance, The Nature Conservancy và Solidaridad kêu gọi EU mở rộng phạm vi EUDR sang các hệ sinh thái khác, đồng thời tăng cường bảo vệ trực tiếp rừng và hỗ trợ nông hộ. Các biện pháp được đề xuất bao gồm xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia, tập huấn kỹ thuật và hỗ trợ tài chính để giúp tiểu nông đáp ứng tiêu chuẩn.
Một số nghiên cứu cũng nhấn mạnh, để đạt hiệu quả thực chất, EU cần kết hợp cơ chế EUDR với hợp tác quốc tế và chính sách tại nguồn để tránh rò rỉ và gia tăng biến đổi mục đích sử dụng đất.
