Phát triển dứa theo chuỗi liên kết, thận trọng nhưng bền vững

     Mùa dứa ngọt

Từ tháng 4/2024, Công ty Cổ phần Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao (Công ty Đồng Giao) phối hợp một số huyện Vũ Quang, Kỳ Anh, Cẩm Xuyên (cũ), tỉnh Hà Tĩnh thử nghiệm sản xuất cây dứa trên địa bàn.

Sau hơn một năm rưỡi, tổng diện tích dứa toàn tỉnh được mở rộng lên hơn 375 ha, trong đó 320 ha do doanh nghiệp trực tiếp tổ chức sản xuất trên đất của Công ty Cổ phần Chăn nuôi Bình Hà, thuộc các xã Kỳ Hoa, Kỳ Lạc, Kỳ Văn, Cẩm Xuyên, Cẩm Duệ, Cẩm Lạc và hơn 55 ha do các hộ dân tham gia liên kết sản xuất tại xã Kỳ Hoa, Cẩm Xuyên, Cẩm Hưng, Hương Xuân, Vũ Quang, Mai Hoa và Thượng Đức. Các giống dứa chủ lực được sử dụng là Queen và Cayen; ngoài ra có 2ha giống MD2 được trồng theo chương trình dự án của Sở Khoa học và Công nghệ Hà Tĩnh.

Theo ông Trần Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh, qua theo dõi quá trình sinh trưởng, phát triển từ tháng 4/2024 đến nay cho thấy, cây dứa sinh trưởng ổn định, phát triển tốt trên các vùng trồng, thể hiện khả năng thích nghi cao với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của Hà Tĩnh. Đặc biệt, trong năm 2025, mặc dù chịu ảnh hưởng trực tiếp của hai cơn bão số 5 và số 10 gây thiệt hại nặng cho nhiều loại cây trồng khác, nhưng diện tích dứa vẫn duy trì sinh trưởng tốt, ít bị đổ gãy và nhanh chóng phục hồi sau thiên tai. Điều này cho thấy cây dứa là đối tượng cây trồng có khả năng chống chịu tốt, phù hợp với điều kiện thời tiết ngày càng diễn biến phức tạp tại địa phương.

Đối với diện tích xuống giống từ cuối tháng 4 đến tháng 5/2024, sau khoảng 11 tháng cây bắt đầu ra hoa tự nhiên với tỷ lệ 40–60%, thu hoạch vào tháng 7/2025 đạt sản lượng 65 tấn quả tươi. Các diện tích trồng từ tháng 7/2024 đến hết năm 2024 được xử lý ra hoa tập trung, tỷ lệ ra hoa trung bình đạt khoảng 80%, một số nơi thấp hơn (20–30%) chủ yếu do đặc tính giống và điều kiện canh tác. Tổng sản lượng đã thu hoạch đến nay khoảng 130 tấn và phần diện tích còn lại dự kiến thu hoạch trong tháng 2/2026. Các diện tích trồng từ đầu năm 2025 tiếp tục sinh trưởng tốt, dự kiến xử lý ra hoa và thu hoạch rải vụ trong năm 2026.

“Xét về hiệu quả kinh tế, một chu kỳ sản xuất dứa kéo dài từ 18–20 tháng, với chi phí đầu tư dao động từ 140-160 triệu đồng/ha tùy theo hình thức tổ chức sản xuất; thu hoạch đạt năng suất từ 35-40 tấn/ha, tỷ lệ quả loại 1 đạt trên 90%; bán với giá trung bình 6.000 đồng/kg (giá hợp đồng 5.300 đồng/kg) và giá bán chồi giống 1.000 đồng/chồi, tổng doanh thu đạt gần 400 triệu đồng/ha. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận nông dân  thu về trên một chu kỳ sản xuất hơn 200 triệu đồng/ha. Kết quả này khẳng định cây dứa là cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao, có tiềm năng lớn trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng và phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững tại Hà Tĩnh trong thời gian tới”, ông Trần Hùng nhấn mạnh.

Dứa cần nước nhưng không thể "uống" nước

Ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Tổng giám đốc Công ty Đồng Giao khẳng định, cây dứa hoàn toàn phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của Hà Tĩnh. Tuy nhiên, quan điểm của doanh nghiệp là phát triển sản xuất theo hướng bền vững, không làm theo phong trào nên việc quy hoạch diện tích trồng dứa yêu cầu đầu tiên là khả năng thoát nước để tránh thối nõn, thối rễ. Do đó, công tác quy hoạch vùng trồng cần đặc biệt chú trọng đến địa hình và hệ thống thoát nước.

“Dứa cần nước nhưng không thể “uống” nước nên đất trồng lý tưởng phải có độ dốc từ 5–10 độ, nếu trồng trên đất bằng cần đào mương, hào để đảm bảo thoát nước nhanh sau mưa. Quá trình làm đất phải cày sâu, bừa kỹ, tuyệt đối không làm đất khi đất còn ướt hoặc trong điều kiện mưa, tránh hiện tượng “ép đất”, gây bất lợi cho cây sinh trưởng”, ông Tùng khuyến cáo.

Nhấn mạnh về giải pháp mở rộng diện tích, đại diện Công ty Đồng Giao đề nghị chính quyền địa phương đồng hành để tránh tình trạng người dân phá vỡ hợp đồng khi giá thu mua dứa trên thị trường biến động. Dự kiến năm 2026 đơn vị sẽ cung cấp giống cho bà con với giá 1.400 đồng/chồi đối với giống Cayen, 1.000 đồng/chồi đối với giống Queen; đồng thời cam kết giá thu mua tối thiểu với dứa loại 1 là 6.500 đồng/kg cho giống Cayen và 6.000 đồng/kg đối với dứa Queen.

Về phía cơ sở, ông Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch xã Thượng Đức và ông Phan Thanh Nghi, Phó Chủ tịch xã Cẩm Xuyên cho rằng, việc lựa chọn vùng trồng dứa những năm tới nên ưu tiên đất đồi dốc, không nên trồng đất bằng, đất thịt pha cát. Ngoài ra, cần bàn đến việc đảm bảo chuỗi cung ứng giống liên tục; cung ứng máy làm đất và vật tư phân bón.

“Phân bón theo quy trình doanh nghiệp hướng dẫn rất tốt nhưng ở Hà Tĩnh chủ yếu phân tổng hợp NPK, loại phân đơn như Đồng Giao hướng dẫn rất hiếm. Ngoài ra, việc tìm nhân công phun thuốc BVTV cũng đang gặp nhiều khó khăn, vì vậy khi trồng dứa diện rộng cần tính đến lao động trồng, chăm sóc dứa”, ông Nghi nói.

Đồng quan điểm, hộ dân Trần Văn Cường, xã Kỳ Hoa cho hay, bây giờ khó khăn nhất là lao động có chuyên môn trồng dứa đang thiếu; cơ giới làm đất chưa chủ động nên đề nghị chính quyền các cấp có chính sách hỗ trợ các nội dung này.

Mở rộng có kiểm soát

Tại Hội thảo đánh giá kết quả sản xuất dứa năm 2025, kế hoạch mở rộng năm 2026, ông Hồ Huy Thành Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh nhấn mạnh: Sau thời gian trồng thí điểm, bước đầu có thể khẳng định cây dứa đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân, có tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn đó không ít tồn tại cần khắc phục.

Việc mở rộng vùng nguyên liệu sắp tới cần triển khai theo hướng thận trọng, bài bản, có kiểm soát, gắn sản xuất với liên kết tiêu thụ, không phát triển tự phát, chạy theo phong trào và phải lấy hiệu quả kinh tế, tính bền vững và kỷ luật liên kết chuỗi làm tiêu chí xuyên suốt. Bởi, trong liên kết, yếu tố quan trọng nhất là giữ chữ “tín” với nhau.

Yêu cầu Sở NN&MT phối hợp các xã và Công ty Đồng Giao nghiên cứu chuyển đổi một số diện tích cây trồng có giá trị kinh tế thấp nhưng có tiềm năng, lợi thế sang trồng dứa. Tất cả đều phải làm đồng nhất một quy trình kỹ thuật trên toàn tỉnh; đồng thời tiếp tục tập huấn kỹ thuật chuyên sâu cho cán bộ cơ sở và người dân. Phía tỉnh sẽ giao ngành chuyên môn tham mưu chính sách phát triển sản xuất dứa vào chính sách nông nghiệp nông thôn giai đoạn 2026 – 2030.