Phạt tới 2 tỷ đồng đối với vi phạm hành chính về năng lượng nguyên tử

Năng lượng nguyên tử đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực của đời sống, từ y tế, công nghiệp, nông nghiệp đến bảo vệ môi trường. Để tăng cường kỷ cương pháp luật và bảo đảm an toàn bức xạ, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 71/2026/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong hành lang pháp lý, với nhiều quy định mới theo hướng tăng mạnh tính răn đe và siết chặt quản lý.

Nhiều vi phạm có thể bị xử lý hình sự

Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/5/2026, thay thế các quy định trước đây, đồng thời điều chỉnh tăng mức xử phạt từ 1,5 đến 2,5 lần đối với phần lớn hành vi vi phạm.

Đáng chú ý, các hành vi liên quan đến sử dụng thiết bị bức xạ, nguồn phóng xạ không có giấy phép hoặc giấy phép đã hết hạn sẽ bị xử lý nghiêm khắc hơn.

Điểm mới nổi bật là việc phân định rõ ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm. Những hành vi có dấu hiệu cấu thành tội phạm sẽ bị chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để xử lý hình sự, thay vì chỉ dừng ở xử phạt hành chính như trước đây. Đặc biệt, các vi phạm liên quan đến sử dụng, vận chuyển hoặc lưu giữ nguồn phóng xạ không phép có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự ngay từ đầu.

Bên cạnh việc siết chặt chế tài, Nghị định cũng mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung nhiều hành vi vi phạm mới liên quan đến an ninh nguồn phóng xạ, quản lý vòng đời nhà máy điện hạt nhân, cũng như các nội dung về dữ liệu và chuyển đổi số trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.

Mức phạt tới 2 tỷ đồng với vi phạm đặc biệt nghiêm trọng

Đáng chú ý, mức phạt cao nhất lên tới 2 tỷ đồng được áp dụng đối với một số vi phạm đặc biệt nghiêm trọng trong vận hành và an toàn nhà máy điện hạt nhân.

Cụ thể, hành vi không thực hiện các biện pháp ngăn ngừa theo quy định để xảy ra sự cố tại nhà máy điện hạt nhân, nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, có thể bị phạt từ 1 đến 2 tỷ đồng.

Mức phạt này cũng áp dụng đối với các hành vi như vận hành thử tổ máy hoặc vận hành nhà máy điện hạt nhân khi không có giấy phép, giấy phép hết hạn; hay tháo dỡ nhà máy khi chưa được cấp phép. Đây được xem là mức chế tài mạnh, phản ánh yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt đối với lĩnh vực có rủi ro cao.

Ngoài ra, Nghị định cũng quy định chi tiết nhiều nhóm hành vi vi phạm khác. Trong lĩnh vực khai báo và cấp phép, việc không khai báo hoặc khai báo không đầy đủ vật liệu, thiết bị hạt nhân có thể bị phạt từ 30-60 triệu đồng. Các hành vi tiến hành công việc bức xạ không có giấy phép bị phạt từ 10-20 triệu đồng, trong khi vi phạm liên quan đến nhập khẩu, xuất khẩu vật liệu hạt nhân có thể bị xử phạt tới 200 triệu đồng.

Các quy định về an toàn bức xạ cũng được siết chặt, với các hành vi như để liều chiếu xạ vượt ngưỡng, không trang bị liều kế hoặc không khắc phục khi phát hiện vi phạm có thể bị xử phạt, mức phạt có thể lên tới 120 triệu đồng nếu xảy ra tại cơ sở hạt nhân.

Trong hoạt động vận chuyển, việc để rơi vãi vật liệu phóng xạ có thể bị phạt từ 50-100 triệu đồng, đồng thời buộc phải khắc phục hậu quả như thu hồi vật liệu và tẩy xạ môi trường. Đối với quản lý chất thải phóng xạ, vi phạm có thể bị xử phạt tới 150 triệu đồng.

Tăng áp lực tuân thủ trong bối cảnh phát triển điện hạt nhân

Việc ban hành Nghị định diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước chuẩn bị cho chương trình điện hạt nhân. Sau khi Quốc hội thông qua chủ trương tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, Chính phủ đang đẩy mạnh hoàn thiện thể chế, kiện toàn bộ máy quản lý và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai chương trình này.

Trong bối cảnh đó, Nghị định 71 không chỉ là công cụ xử phạt mà còn là “hàng rào kỹ thuật” quan trọng nhằm bảo đảm an toàn, an ninh trong toàn bộ chuỗi hoạt động năng lượng nguyên tử. Đồng thời, đặt ra yêu cầu tuân thủ ngày càng cao đối với các tổ chức, cá nhân, từ khâu cấp phép, vận hành đến quản lý rủi ro.

Với những thay đổi mạnh mẽ về chế tài và phạm vi điều chỉnh, Nghị định được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, xây dựng văn hóa an toàn trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử và tạo nền tảng cho phát triển bền vững trong giai đoạn tới.