Trước thực trạng ô nhiễm không khí gia tăng tại Hà Nội, nhất là trong mùa xây dựng và thu hoạch, các chuyên gia của Cục Viễn thám quốc gia đã triển khai loạt giải pháp công nghệ nhằm giám sát, cảnh báo sớm và hỗ trợ phản ứng nhanh với các nguồn phát thải trên địa bàn Hà Nội.
Khu vực đốt phụ phẩm nông nghiệp. Ảnh: NRSD.
Hai công nghệ song hành
Ông Vũ Hữu Liêm, Giám đốc Trung tâm Giám sát nông nghiệp, tài nguyên và môi trường (Cục Viễn thám quốc gia) cho biết, 2 nhóm công nghệ chủ lực đang được vận hành song song, đó là Ứng dụng ảnh vệ tinh độ phân giải cao và siêu cao và thiết bị bay không người lái Matrice 300 RTK giám sát chi tiết.
Cụ thể, ứng dụng ảnh vệ tinh độ phân giải cao và siêu cao, cho phép bao quát toàn bộ thành phố, theo dõi các khu vực xây dựng, làng nghề và phát hiện những dấu hiệu phát thải như ống khói hay điểm đốt mở.
Trong khi đó, thiết bị bay không người lái (Drone) Matrice 300 RTK được sử dụng để giám sát chi tiết và xử lý các tình huống phát sinh theo thời gian thực. Drone giúp ghi nhận hình ảnh cận cảnh tại các “điểm nóng” như đốt rác, đốt rơm rạ hay phát thải cục bộ, cung cấp dữ liệu trực tiếp phục vụ công tác kiểm tra, xử lý.
Khu vực đốt rơm rạ chụp từ UAV. Ảnh: NRSD.
Đặc biệt, việc kết hợp đồng bộ UAV gắn camera quang học/hồng ngoại với ảnh viễn thám độ phân giải cao cho phép giám sát cả vùng ngoại thành, phát hiện biến động tại công trường xây dựng lớn, làng nghề có hoạt động đốt và định vị chính xác các nguồn phát thải, hỗ trợ xử lý kịp thời.
Lập bản đồ số về ô nhiễm không khí thời gian thực
Hiện đã xác định được khoảng 110 khu vực nguy cơ bụi cao (đốt mở, bụi công trường) cần theo dõi ở Hà Nội. Trong đó có 68 công trường xây dựng lớn và 14 làng nghề tái chế (nhựa, sắt thép) được đánh dấu làm điểm giám sát trọng điểm.
Theo ông Liêm, qua 2 tháng triển khai thử nghiệm, kết quả bước đầu cho thấy những con số ấn tượng: Ảnh vệ tinh mới phủ kín 100% diện tích Hà Nội, giúp kiểm kê toàn thành phố.
Thiết bị bay đã thu thập 229 km² hình ảnh hiện trường từ trên không, bổ sung dữ liệu chi tiết cho khu vực ngoại thành và công trường. Tình trạng đốt rơm rạ sau mùa gặt báo giảm, nhờ giám sát đã được xử lý kịp thời.
Nhờ vậy, các cơ quan chức năng đã lập được một bản đồ số về ô nhiễm không khí, định vị cụ thể các điểm phát thải lớn và chạy giám sát chủ động thay vì bị động.
Đặc biệt, theo ông Liêm, việc tích hợp dữ liệu vệ tinh, drone với hệ thống camera giao thông hiện có để hình thành bản đồ ô nhiễm thời gian thực, giúp cơ quan quản lý chuyển từ phản ứng bị động sang chủ động phòng ngừa. Tức là chính quyền thành phố và các phường xã sẽ nhận được cảnh báo sớm về mức độ bụi mịn (PM2.5), khi đó có thể ra lệnh xử lý ngay, như yêu cầu che phủ bạt công trình, phun sương giảm bụi hoặc đình chỉ thi công khi cần thiết.
Nghiên cứu số hóa quy trình cấp phép và hiệp đồng bay
Việc ứng dụng đồng bộ drone và viễn thám đã tạo ra đột phá trong quản lý không khí đô thị. Thông tin giám sát được cập nhật liên tục, tích hợp trên cơ sở dữ liệu GIS, giúp các đơn vị chức năng và chính quyền địa phương dễ dàng xem xét xử lý ngay cả các vi phạm nhỏ.
Giải pháp này cũng giảm thiểu khối lượng công việc thủ công trước đây phải cử đoàn kiểm tra tuần tra từng ngày và tiết kiệm chi phí ngân sách cho xử lý ô nhiễm. Nhiều ý kiến chuyên gia đánh giá đây là bước tiến quan trọng khi Hà Nội “chủ động phòng ngừa” ô nhiễm thay vì chờ cảnh báo từ các trạm đo, từ đó góp phần nâng cao ý thức của người dân và doanh nghiệp.
Khu vực đốt phụ phẩm dấu hiệu gốc rạ bị cháy và tro còn sót lại hình ảnh từ UAV. Ảnh: NRSD.
Từ thực tiễn triển khai, ông Trần Tuấn Ngọc, Cục trưởng Cục Viễn thám quốc gia cho rằng, mô hình kết hợp viễn thám và Drone là hướng đi phù hợp với yêu cầu quản lý đô thị hiện đại. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện.
Trong đó, cần nghiên cứu số hóa quy trình cấp phép và hiệp đồng bay nhằm rút ngắn thời gian xử lý; thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu trực tuyến giữa đơn vị giám sát và UBND thành phố để bảo đảm thông tin được chuyển giao kịp thời; đồng thời duy trì giám sát định kỳ vào mùa thu hoạch và cao điểm xây dựng.
“Nếu được đầu tư đồng bộ và mở rộng phạm vi, hệ thống giám sát bằng vệ tinh và Drone có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho thành phố trong kiểm soát nguồn phát thải, không chỉ với đốt rơm rạ mà còn với bãi thải, khai thác tài nguyên và các hoạt động xây dựng quy mô lớn”, Cục trưởng Trần Tuấn Ngọc khẳng định.
