Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) năm 2026, bà Gita Gopinath - Giáo sư Kinh tế Đại học Harvard, cựu Chuyên gia Kinh tế trưởng Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) - cho rằng ô nhiễm không khí tại Ấn Độ hiện là rào cản lớn nhất đối với tốc độ tăng trưởng kinh tế của quốc gia này.
Theo bà, tình trạng không khí ô nhiễm đang làm suy giảm đáng kể khả năng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của nền kinh tế lớn nhất Nam Á.
“Ô nhiễm là một thách thức nghiêm trọng ở Ấn Độ, và tác động của nó đối với nền kinh tế lớn hơn nhiều so với bất kỳ ảnh hưởng nào từ các mức thuế đã được áp đặt cho đến nay”, bà Gopinath nhấn mạnh.
Ô nhiễm không khí đang cản trở sự phát triển y tế, kinh tế và xã hội nói chung ở khu vực Nam Á. Ảnh minh họa: Eurasia.
Bà chỉ rõ, ô nhiễm không khí làm giảm năng suất lao động, gia tăng chi phí y tế và kìm hãm hoạt động kinh tế nói chung, trở thành một lực cản âm thầm nhưng đặc biệt nguy hiểm đối với tăng trưởng. Theo đó, trong khi các cuộc tranh luận về phát triển kinh tế thường tập trung vào thuế quan, thì những yếu tố môi trường mới thực sự là vấn đề cấp thiết cần được ưu tiên giải quyết.
“Ấn Độ đã đạt nhiều tiến bộ trong mở rộng quy mô nền kinh tế và cải thiện cơ sở hạ tầng, nhưng ô nhiễm vẫn là thách thức dai dẳng, đặc biệt tại các đô thị lớn. Dưới góc nhìn của các nhà đầu tư quốc tế, khi cân nhắc việc thiết lập hoạt động và sinh sống lâu dài tại Ấn Độ, môi trường là yếu tố có ý nghĩa quyết định”, bà nói.
Trích dẫn nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (WB) công bố năm 2022, bà Gopinath cho biết ô nhiễm không khí gây ra gần 1,7 triệu ca tử vong mỗi năm tại Ấn Độ, tương đương khoảng 18% tổng số ca tử vong trên cả nước.
“Giải quyết ô nhiễm phải trở thành ưu tiên quốc gia hàng đầu. Đây cần được xem là một sứ mệnh của Ấn Độ”, bà nhấn mạnh.
Vấn đề của toàn Nam Á
Thực tế, câu chuyện của Ấn Độ chỉ là một phần trong bức tranh rộng lớn, bởi ô nhiễm không khí đang đe dọa toàn bộ khu vực Nam Á. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới mang tên “Hướng tới bầu không khí sạch - Ô nhiễm không khí và sức khỏe cộng đồng tại Nam Á” xác định khu vực này là một “điểm nóng ô nhiễm không khí toàn cầu”, với 37 thành phố nằm trong danh sách ô nhiễm nhất thế giới.
Ô nhiễm không khí tại Nam Á gây ra khoảng 2 triệu ca tử vong sớm mỗi năm, đồng thời kéo theo những tổn thất kinh tế nghiêm trọng. Các nghiên cứu cho thấy, trung bình mỗi người hít thở khoảng 38.000 lần mỗi ngày, song tại nhiều khu vực Nam Á, người dân không hít thở không khí trong lành mà là không khí cực kỳ độc hại, đặc biệt tại các vùng đông dân và nghèo.
Nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới cho thấy nồng độ bụi mịn PM2.5 tại một số khu vực đông dân và nghèo nhất Nam Á cao gấp 20 lần ngưỡng an toàn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vốn chỉ là 5 microgam/m³. Việc tiếp xúc kéo dài với mức ô nhiễm này gây chậm phát triển thể chất, suy giảm nhận thức ở trẻ em, đồng thời làm gia tăng các bệnh hô hấp và bệnh mãn tính ở người trưởng thành.
Do đó, khoảng 60% dân số Nam Á hiện sinh sống tại các khu vực ô nhiễm nghiêm trọng, nơi nồng độ bụi vượt quá tiêu chuẩn ít nghiêm ngặt nhất của WHO. Các hạt bụi có thể di chuyển hàng trăm kilômét, khiến ô nhiễm trở thành vấn đề xuyên biên giới. Chẳng hạn, khoảng 30% ô nhiễm không khí tại bang Punjab của Ấn Độ có nguồn gốc từ Pakistan, trong khi khoảng 30% ô nhiễm tại các thành phố lớn của Bangladesh xuất phát từ Ấn Độ.
Cách tiếp cận theo từng thành phố là không đủ
Dù ô nhiễm không khí đã trở thành vấn đề vô cùng cấp bách, song đến nay, các biện pháp kiểm soát ô nhiễm tại Nam Á nhìn chung còn rời rạc, thiếu tính phối hợp và kém hiệu quả. Trong khi đó, ô nhiễm không khí dễ dàng vượt qua ranh giới hành chính và quốc gia, khiến cách tiếp cận phối hợp, đa ngành và liên vùng trở thành yêu cầu cấp thiết.
Theo báo cáo của WB, ngay cả khi Delhi - thủ đô ô nhiễm nhất thế giới - triển khai đầy đủ các biện pháp kiểm soát ô nhiễm khả thi về mặt kỹ thuật vào năm 2030, thành phố này vẫn khó đạt được chỉ số như trong hướng dẫn chất lượng không khí của WHO, do lượng ô nhiễm lớn liên tục từ các khu vực xung quanh tràn vào.
Cụ thể, hơn 50% lượng bụi mịn tại Delhi đến từ các bang lân cận và các quốc gia láng giềng. Do đó,chỉ khi có sự hợp tác ở cấp tỉnh, bang, khu vực và xuyên quốc gia, Ấn Độ nói riêng và khu vực Nam Á nói chung mới có thể kiểm soát hiệu quả ô nhiễm không khí.
Báo cáo nhấn mạnh, nếu áp dụng cách tiếp cận toàn diện và đúng đắn, hơn 750.000 sinh mạng có thể được cứu mỗi năm, tiết kiệm khoảng chi phí lên tới 7.600 USD/người. Đồng thời, các giải pháp này không chỉ khả thi về mặt kinh tế mà còn mang lại lợi ích kép cho cả cải thiện chất lượng không khí và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Bên cạnh đó, Các quốc gia Nam Á có thể hợp tác lắp đặt hệ thống quan trắc chất lượng không khí tại những điểm trọng yếu trong các “vùng không khí” để tạo ra dữ liệu khoa học đáng tin cậy, tương tự như các mô hình đã được triển khai tại ASEAN, Trung Quốc, châu Âu và Mỹ. Báo cáo cũng kêu gọi áp dụng cơ chế mua bán phát thải và thị trường carbon, coi đây là công cụ kinh tế hiệu quả để giảm ô nhiễm, đồng thời tạo nguồn tài chính cho các biện pháp giảm phát thải.
