Nông dân học cách 'bắt bệnh' cho cây na

Nhiều năm nay, na đã trở thành cây trồng chủ lực, mang lại thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân tại phường An Sinh, tỉnh Quảng Ninh. Tuy nhiên, cùng với quá trình thâm canh, người trồng na cũng đối mặt với không ít thách thức từ sâu bệnh hại, suy thoái đất và yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Việc triển khai các lớp đào tạo quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) đang mở ra hướng tiếp cận mới, giúp nhà vườn nâng cao kiến thức, thay đổi phương thức sản xuất theo hướng bền vững.

Gắn bó với cây na hơn 25 năm, ông Nguyễn Văn Khoa, khu Tân Thành 1, phường An Sinh là hộ sản xuất tiêu biểu của địa phương. Trên diện tích khoảng 5.000m², gia đình ông hiện duy trì sản xuất giống na dai bản địa và từng bước phát triển giống na lai chất lượng cao.

Theo ông Khoa, na là cây ăn quả có giá trị kinh tế nhưng cũng khá “khó tính”. Nếu không theo dõi thường xuyên và áp dụng đúng biện pháp kỹ thuật, sâu bệnh rất dễ phát sinh, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng quả.

“Trên cây na thường xuất hiện các đối tượng dịch hại như bọ trĩ, nhện đỏ và rệp sáp. Đây là những nhóm sâu bệnh gây hại phổ biến, tác động đến quá trình sinh trưởng, phát triển cũng như chất lượng sản phẩm nếu không được kiểm soát kịp thời”, ông Khoa cho biết.

Trước đây, phần lớn người dân sản xuất theo kinh nghiệm truyền thống, chủ yếu học hỏi lẫn nhau. Việc phát hiện sâu bệnh chưa đúng thời điểm, sử dụng phân bón chưa cân đối khiến hiệu quả sản xuất chưa cao. Sau nhiều năm canh tác liên tục, đất đai có dấu hiệu chai cứng, suy giảm độ phì nhiêu, làm gia tăng nguy cơ phát sinh dịch hại.

Ông Khoa chia sẻ, thị trường hiện nay không chỉ yêu cầu quả na đẹp mã, thơm ngon mà còn đặc biệt quan tâm đến yếu tố an toàn thực phẩm. Đây là áp lực nhưng cũng là động lực để người trồng na thay đổi phương thức sản xuất theo hướng khoa học và bền vững hơn.

Những yêu cầu thực tiễn đó đã giúp lớp học IPHM tại An Sinh nhận được sự hưởng ứng tích cực của người dân. Khác với các lớp IPM (quản lý dịch hại tổng hợp) trước đây chủ yếu tập trung vào phòng trừ sâu bệnh, IPHM tiếp cận toàn diện hơn, từ quản lý sức khỏe đất, dinh dưỡng cây trồng đến giám sát dịch hại và bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng.

“Người dân chúng tôi rất phấn khởi khi được tham gia lớp học. Những kiến thức mới giúp bà con hiểu rõ hơn nhu cầu dinh dưỡng của cây theo từng giai đoạn, biết cách theo dõi sâu bệnh để xử lý đúng thời điểm, hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi chưa thực sự cần thiết”, ông Khoa nói.

IPHM đang là hướng tiếp cận được Bộ NN-MT khuyến khích triển khai rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp. Mô hình này không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào mà còn góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng nông sản, đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

Những năm gần đây, Quảng Ninh đã đẩy mạnh áp dụng các quy trình sản xuất nông nghiệp an toàn, VietGAP, hữu cơ và quản lý dịch hại tổng hợp trên nhiều cây trồng chủ lực. Trong đó, cây na tại khu vực Đông Triều và An Sinh được xác định là một trong những sản phẩm đặc sản có tiềm năng phát triển theo hướng hàng hóa chất lượng cao.

Không chỉ dừng lại ở việc nâng cao kiến thức cho từng hộ dân, các lớp IPHM còn hướng tới mục tiêu xây dựng cộng đồng sản xuất cùng học tập, cùng áp dụng tiến bộ kỹ thuật. Sau khi tham gia khóa học, nhiều nông dân cam kết chia sẻ kinh nghiệm và kết quả thực tế cho các hộ xung quanh.

“Trước mắt chúng tôi sẽ áp dụng toàn bộ kiến thức đã học vào vườn nhà. Khi thấy hiệu quả rõ ràng, chúng tôi sẽ phổ biến lại cho các hộ trồng na trong khu vực để cùng thực hiện”, ông Khoa cho biết.

Theo Chi cục Trồng trọt và BVTV Quảng Ninh, trong năm 2026, ngành nông nghiệp tỉnh tiếp tục tổ chức các lớp IPHM trên nhiều nhóm cây trồng chủ lực. Cụ thể, các lớp học sẽ được triển khai đối với cây lúa tại xã Quảng Tân, phường Liên Hòa và phường Đông Triều; cây ăn quả tại phường An Sinh; cây rau tại phường Hiệp Hòa. Mỗi lớp có khoảng 30 học viên tham gia.

Việc mở rộng các lớp đào tạo IPHM cho thấy quyết tâm của ngành nông nghiệp Quảng Ninh trong việc nâng cao trình độ canh tác cho nông dân, từng bước chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Khi người dân được trang bị đầy đủ kiến thức về quản lý sức khỏe cây trồng, sản xuất nông nghiệp sẽ không chỉ đạt năng suất cao hơn mà còn bảo đảm tính bền vững, tạo ra những sản phẩm an toàn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.