Giá gạo bán lẻ tăng cao do thiếu hụt nguồn cung nội địa, dẫn tới xu hướng gia tăng nhập khẩu gạo của Nhật Bản.
Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết, mới đây, Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản (MAFF) thông báo sẽ tìm cách nhập khẩu 1.395 tấn gạo thông qua phiên đấu thầu Mua - bán đồng thời (SBS) theo Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Phiên đấu thầu dự kiến diễn ra ngày 10/3/2026 từ 11:00 đến 12:00 (giờ Nhật Bản).
Đưa gạo xuất khẩu lên tàu ở cảng Sài Gòn. Ảnh: Thanh Sơn.
Đây là phiên SBS CPTPP thứ sáu trong năm tài khóa 2025/26 (tháng 4/2025 - tháng 3/2026). Phiên đấu thầu được thực hiện theo CPTPP, hiệp định thương mại kết nối các nền kinh tế thành viên gồm Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam.
Bộ Tài chính Nhật Bản cho biết, trong năm 2025, nhập khẩu gạo khu vực tư nhân của Nhật Bản là 95.834 tấn, tăng gấp 95 lần so với năm 2024. Hoa Kỳ, Đài Loan và Việt Nam là 3 nguồn cung cấp lớn nhất cho nhập khẩu khu vực tư nhân. Trong đó, nhập khẩu từ Việt Nam là 4.567 tấn.
Nhập khẩu gạo khu vực tư nhân của Nhật Bản tiếp tục tăng mạnh trong tháng 1/2026 khi giá gạo nội địa cao thúc đẩy người mua tìm đến nguồn cung nước ngoài rẻ hơn.
Dữ liệu của Bộ Tài chính Nhật Bản cho thấy nhập khẩu gạo khu vực tư nhân trong tháng 1 tăng vọt lên hơn 4.900 tấn, gần gấp 12 lần so với cùng kỳ năm trước với phần lớn nguồn cung từ Hoa Kỳ, tiếp theo là Thái Lan và Việt Nam.
Ngay cả khi chịu mức thuế cao 341 yên/kg (với gạo do tư nhân nhập khẩu), gạo nhập khẩu vẫn rẻ hơn gạo sản xuất trong nước ở Nhật Bản. Điều này cho thấy mức độ lạm phát giá nội địa đáng kể. Diễn biến này cho thấy các nhà giao dịch và bán lẻ Nhật Bản ngày càng sẵn sàng trả thuế để đảm bảo nguồn cung giá phải chăng, hàm ý khối lượng nhập khẩu có thể tiếp tục tăng nếu giá nội địa duy trì ở mức cao.
Theo Kyodo News, Chính phủ Nhật Bản thông báo MAFF sẽ xả khoảng 100.000 tấn gạo từ kho dự trữ công mỗi tháng trong suốt mùa hè nhằm bình ổn giá bán lẻ tăng mạnh và giảm tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong nước. Động thái này diễn ra trong bối cảnh giá gạo ở mức cao kỷ lục, tăng hơn gấp đôi so với một năm trước do mất mùa, nhu cầu tăng và tồn kho suy giảm, gây áp lực cho người tiêu dùng và doanh nghiệp.
Bằng cách đưa gạo dự trữ ra lưu thông và tăng tổng nguồn cung, giới chức Nhật Bản kỳ vọng sẽ hạ nhiệt đà tăng giá và cải thiện khả năng tiếp cận, dù quy mô và thời điểm xả kho phản ánh những thách thức dai dẳng của thị trường gạo Nhật Bản.
Thu hoạch lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: Thanh Sơn.
Dù Nhật Bản chưa phải là thị trường quan trọng, nhưng các thương nhân ngành lúa gạo Việt Nam cũng đang dành sự quan tâm tới thị trường này.
Ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam - cho biết, trong thời gian qua, các doanh nghiệp Việt Nam đang xuất khẩu gạo thơm sang Nhật Bản.
Dù phải chịu mức thuế nhập khẩu rất cao, tới 400%, nhưng gạo Việt Nam bán ở Nhật Bản vẫn rẻ hơn đáng kể so với gạo nội địa. Vì vậy, cứ mỗi lần có lô hàng gạo Việt Nam tới Nhật Bản và được bán ở các hệ thống phân phối, thì chỉ trong vài ngày là được tiêu thụ hết.
Hiện có khoảng 600 nghìn người Việt Nam đang sinh sống và làm việc ở Nhật Bản, con số này có thể lên tới 1 triệu người do xu hướng các doanh nghiệp Nhật Bản đang đẩy mạnh tuyển dụng lao động Việt Nam. Do đó, nhu cầu tiêu thụ gạo Việt Nam ở Nhật Bản đang tăng lên và Nhật Bản hoàn toàn có thể trở thành một thị trường đáng chú ý trong hoạt động xuất khẩu gạo Việt Nam.
Theo ông Đỗ Hà Nam, gần đây, trợ lý Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản đã sang Việt Nam gặp và làm việc với VFA.
Thông tin từ vị trợ lý này cho thấy, nông dân Nhật Bản đang có xu hướng giảm sản xuất lúa vì hiệu quả thấp và không phù hợp với sức khỏe (làm nông nghiệp ở Nhật Bản hiện phần lớn là người lớn tuổi). Do đó, sản lượng gạo nội địa ở Nhật Bản đã giảm tới 1 triệu tấn, khiến cho Chính phủ Nhật Bản đang phải đẩy mạnh bù đắp từ các nguồn cung khác.
Với lúa gạo Việt Nam, Nhật Bản đang rất quan tâm tới Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở Đồng bằng sông Cửu Long và Chiến lược phát triển gạo thơm đến 2030.
