Luật Thủ đô - Những chính sách đặc thù, vượt trội: [Bài 4] Cơ chế đặc thù phát triển 'tam nông'

Đặc điểm của nông nghiệp, nông thôn Thủ đô

Ngành nông nghiệp Thủ đô trong giai đoạn vừa qua đã có những chuyển biến rõ rệt và đạt được nhiều kết quả quan trọng, đóng góp tích cực vào kết quả phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội, mặc dù tỷ trọng nông nghiệp trong cơ cấu ngành kinh tế của Thành phố không cao, chiếm xấp xỉ 2%, nhưng quy mô sản xuất ngành nông nghiệp Hà Nội luôn đứng trong tốp đầu của cả nước.

Sản xuất nông nghiệp của Thủ đô đang chuyển dịch theo hướng tích cực: phát triển mở rộng diện tích sản xuất rau, hoa và cây ăn quả trở thành địa phương có diện tích gieo trồng rau lớn nhất vùng đồng bằng sông Hồng.

Về chăn nuôi, Hà Nội đứng trong tốp đầu cả nước, trong đó chăn nuôi gia cầm đứng đầu cả nước, chăn nuôi lợn đứng thứ 2 cả nước (chỉ sau tỉnh Đồng Nai). Về nuôi trồng thủy sản, Hà Nội đứng trong tốp đầu của các tỉnh không có biển. Hà Nội còn là trung tâm sản xuất giống đứng trong top đầu cả nước, cung cấp giống cho hầu hết các tỉnh thành trong cả nước.

Chất lượng cung ứng nông sản của Thủ đô Hà Nội không ngừng được nâng cao, công tác xúc tiến thương mại, kết nối thị trường tiêu thụ sản phẩm ngày càng phát triển, có nhiều khởi sắc.

Thủ đô Hà Nội hiện có 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 327 làng nghề. Tinh thần lao động, sức sáng tạo của người Hà Nội đã tạo ra muôn vàn các giá trị lịch sử - văn hóa trong nông nghiệp, nông thôn. Những giá trị này rất cần được các thế hệ người Hà Nội bảo tồn và phát triển.

Hệ thống hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp của Thủ đô ngày càng được hoàn thiện. Có thể nói, Hà Nội hội tụ đầy đủ những tiềm năng và lợi thế để phát triển nông nghiệp sinh thái, phát triển nông nghiệp đô thị gắn kết giữa 3 thành tố: kinh tế - môi trường - xã hội.

Hành lang pháp lý phát triển bền vững nguồn lực nông nghiệp, nông thôn

Nghị quyết số 15-NQ/TW, ngày 5/5/2022, của Bộ Chính trị về “Phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” nhấn mạnh: “Phát triển kinh tế Thủ đô nhanh và bền vững trên cơ sở tiếp tục đẩy mạnh cơ cấu lạikinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, huy động và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực, đối với nông nghiệp tập trung cơ cấu lại, nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, phát triển nông nghiệp sinh thái, công nghệ cao; phấn đấu trở thành địa phương đi đầu trong phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh, gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử truyền thống dân tộc. Ưu tiên xây dựng vành đai xanh, bảo đảm môi trường sống. Chú trọng phát triển công nghệ giống,công nghệ bảo quản, chế biến sau thu hoạch, gắn với phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm”.

Những quy định về phát triển nông nghiệp, nông thôn trong Luật Thủ đô năm 2024 đã tạo được hành lang pháp lý vững chãi, tạo động lực mới để Hà Nội hiện thực hóa các mục tiêu phát triển trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn mới.

Định hướng phát triển của nông nghiệp Thủ đô trong thời gian tới được quy định tại khoản 1, Điều 32 Luật Thủ đô năm 2024: “Phát triển nông nghiệp Thủ đô theo hướng nông nghiệp sinh thái, bền vững; chú trọng đến sự tương tác giữa các yếu tố môi trường, kinh tế - xã hội nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa trong nông nghiệp, nông thôn; phòng, chống thiên tai, bảo vệ môi trường, hệ sinh thái, tạo ra các sản phẩm chất lượng, an toàn thực phẩm, hiệu quả kinh tế cao”.

Phát triển bền vững các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung. Trong vùng sản xuất nông nghiệp tập trung được sử dụng đất kết hợp đa mục đích, được bố trí đấtnông nghiệp sử dụng vào việc xây dựng công trình phục vụ trực tiếp cho sản xuất nông nghiệp, chế biến, bảo quản, trưng bày, giới thiệu sản phẩm, giáo dục trải nghiệm, du lịch sinh thái”.

Đồng thời, tại Điều 32 Luật Thủ đô đã quy định cụ thể về các cơ chế, chính sách đặc thù thuộc thẩm quyền quyết định của HĐND, UBND thành phố Hà Nội nhằm thúc đẩy nông nghiệp, nông thôn Hà Nội theo định hướng mới, tích hợp phương án phát triểnnông nghiệp vào Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo hướng xây dựng mô hình phát triển nông nghiệp đô thị nhằm tạo không gian xanh, tạo cảnh quan môi trường sinh thái, phát triển hạ tầng dịch vụ khai thác kinh tế rừng, phát triển không gian cây xanh tập trung về đô thị và khu vực dân cư nông thôn; phát triển bền vững các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung.

Trong vùng sản xuất nông nghiệp tập trung, Hà Nội được bố trí đất nông nghiệp sử dụng vào việc xây dựng công trình phục vụ trực tiếp cho sản xuất nông nghiệp, chế biến, bảo quản, trưng bày, giới thiệu sản phẩm, giáo dục trải nghiệm, du lịch sinh thái, thậm chí kết hợp các ngành kinhtế khác để phát triển các loại hình dịch vụ cần có sinh cảnh và tài nguyên nông nghiệp..., đồng thời sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao gắn với phát triển các chuỗi cung ứng hàng hóa, phát triển dịch vụ, bảo quản, chế biến nông sản.

Các quy định về hình thức sử dụng, khai thác quỹ đất nông nghiệp tại bãi sông, bãi nổi ở tuyến sông có đê khi được thành phố ban hành sẽ là tiền đề để phát huy được tiềm năng của trên 30.000ha đất đai màu mỡ vùng bãi. Đây là cơ sở quan trọng để sản xuất nông nghiệp, sản xuất nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp kết hợp du lịch, giáo dục trải nghiệm,... phát triển đúng hướng, bảo đảm nguyên tắc: xây dựng trên đất nôngnghiệp tại bãi sông, bãi nổi ở tuyến sông có đê phải phù hợp với quy hoạch phòng, chống lũ của tuyến sông có đê, quy hoạch đê điều, quy hoạch xây dựng, quy hoạch khác có liên quan...

Phát triển các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung phù hợp với điều kiện tự nhiên, sinh thái và gắn với nhu cầu thị trường là đòi hỏi cấp thiết đối với Hà Nội để từng bước loại bỏ phương thức sản xuất ở quy mô nhỏ lẻ, manh mún, phân tán hiện nay.

Điều 32 Luật Thủ đô năm 2024 quy định: Hội đồng nhân dân thành phố quy định điều kiện, trình tự, thủ tục cấp phép xây dựng, loại công trình và tỷ lệ diện tích đất nông nghiệp được sử dụng để xây dựng công trình trên đất nông nghiệp phục vụ trực tiếp cho sản xuất nông nghiệp, chế biến, bảo quản, trưng bày, giới thiệu sản phẩm, cảnh quan du lịch, giáo dục trải nghiệm tại các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung.

Đồng thời, Hội đồng nhân dânt hành phố quy định về phạm vi, đối tượng, nội dung, mức hỗ trợ cao hơn mức quy định hoặc chưa được quy định trong văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên trong các lĩnh vực: giống, chuyển giao công nghệ trong sản xuất giống; công nghệ bảo quản, chế biến sản phẩm nông nghiệp; ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp; phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp kết hợp du lịch, giáo dục trải nghiệm, nông nghiệp kết hợp với các hoạt động thương mại, dịch vụ; hoạt động bảo vệ môi trường trong sảnxuất, sơ chế, chế biến nông sản; phát triển các chuỗi liên kết, chuỗi giá trị, thị trường tiêuthụ sản phẩm; phát triển kinh tế tập thể, làng nghề, làng có nghề; đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao; doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tronglĩnh vực nông nghiệp, nông thôn.

Đây được xem là nội dung có tính đột phá để thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp hiện đại của Thủ đô, tạo động lực thu hút các nguồn lực như: vốn đầu tư, công nghệ và nhân lực của các tổ chức, cá nhân tham gia phát triển lĩnh vực này trong những năm tới.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, ngành nông nghiệp Hà Nội đứng trước nhiều cơ hội, nâng cao chất lượng, hiệu quả sản xuất và nâng cao đời sống của người dân. Các quy định của Luật Thủ đô năm 2024 là hành lang pháp lý vững chắc để Hà Nội hiện thực hóa các mục tiêu phát triển lĩnh vực nông nghiệp - nông thôn trong giai đoạn tới; phát triển nông nghiệp - nông thôn Hà Nội bền vững dựa trên tiềm năng và lợi thế của thành phố. Nông nghiệp, nông thôn Thủ đô phát triển vừa mang bản sắc riêng, vừa theo xu thế bền vững, hiện đại của thế giới.