Liên kết sản xuất: [Bài cuối] Nông dân học để chuẩn hóa kỹ thuật

Không còn cảnh mỗi nhà tự mày mò, mạnh ai nấy làm như trước, nhiều nông dân ở phường Tây Nam, TP.HCM đang bước vào một chặng mới với cây sầu riêng. Sự thay đổi ấy không bắt đầu từ những hội trường lớn hay những khẩu hiệu kêu gọi, mà từ chính những buổi học diễn ra ngay giữa vườn cây - nơi người trồng được nhìn tận mắt, hỏi tận chỗ và sửa cách làm ngay trên mảnh vườn của mình.

Dưới những tán sầu riêng đang vào giai đoạn chăm trái, câu chuyện của bà con giờ không chỉ xoay quanh phân, thuốc hay chuyện được mùa mất giá. Nhiều người đã bắt đầu nói đến quy trình canh tác, sức khỏe cây trồng, chất lượng sản phẩm và quan trọng hơn là chuyện liên kết với nhau để làm ăn lâu dài. Khi cách nghĩ thay đổi, cách làm cũng dần đổi theo.

Ông Huỳnh Văn Long, một nông dân ở phường Tây Nam cho biết, trước đây ông chăm vườn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm. Cây có biểu hiện gì thì xử lý theo thói quen, thấy người khác làm sao thì học theo vậy. Nhưng càng ngày, ông càng thấy kiểu sản xuất ấy vừa tốn chi phí, vừa khó ổn định hiệu quả.

“Trước kia mình thường chăm cây theo cảm tính. Thấy cây không ổn thì xử lý ngay, nhưng không phải lúc nào cũng đúng. Từ khi được tham gia những buổi học ngay ngoài vườn, mình mới thấy muốn canh tác bền thì phải hiểu cây, hiểu đất, hiểu từng giai đoạn phát triển của nó”, ông Long nói.

Theo ông Long, điều thay đổi lớn nhất không nằm ở một kỹ thuật riêng lẻ mà ở cách nhìn lại cả khu vườn. Việc tưới nước, bón phân, theo dõi sâu bệnh hay giữ cỏ trong vườn đều được cân nhắc kỹ hơn. Hệ thống tưới cũng được điều chỉnh để tiết kiệm công, tiết kiệm nước và giúp cây hấp thu tốt hơn. Khi người trồng hiểu vì sao phải làm như vậy, họ bớt phụ thuộc vào may rủi và đỡ lúng túng mỗi khi vườn phát sinh vấn đề.

"Nhà nông mà biết rõ mình đang làm gì thì đỡ lo hơn nhiều. Mình không còn cuống lên rồi xử lý đủ thứ như trước. Cây có vấn đề thì mình nhìn lại nguyên nhân, chứ không xử lý theo kiểu đoán mò nữa”, ông nói thêm.

Cũng ở phường Tây Nam, ông Huỳnh Văn Thắng, nông dân có 10 năm kinh nghiệm trồng sầu riêng cho rằng, những thay đổi trong cách chăm sầu riêng đang giúp người trồng nhìn xa hơn một vụ mùa trước mắt. Theo ông, trước đây nhiều người chỉ quan tâm làm sao giữ được trái, có thu hoạch là mừng. Nhưng sau quá trình học hỏi và quan sát thực tế, ông nhận ra muốn cây cho năng suất ổn định thì phải chăm từ gốc, giữ đất khỏe, giữ hệ sinh thái trong vườn cân bằng, thay vì chỉ tập trung xử lý phần ngọn.

“Giờ tôi nghĩ khác rồi. Muốn cây phát triển bền vững thì đất phải khỏe, gốc phải khỏe. Nếu chỉ lo một vụ mà lạm dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hoặc khai thác cây quá mức, thì sau đó chính người trồng phải gánh chi phí phục hồi đất, giảm năng suất, thậm chí mất vườn. Cây suy, đất yếu thì những vụ sau rất khó cứu”, ông Thắng chia sẻ. Học ngay tại vườn giúp bà con thay đổi cách tiếp cận, tăng cường trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm. Những cách làm mới như quản lý dịch hại, giữ cỏ, dùng phân hữu cơ dần trở nên quen thuộc. Vườn nào làm hiệu quả, bà con đến xem và học theo.

Cũng theo ông Long, nếu nông dân vẫn tiếp tục cảnh tác theo kiểu riêng lẻ, ai biết gì làm nấy, thì sản phẩm rất khó đi xa. “Một người làm tốt thì cũng chỉ là một người. Muốn trái sầu riêng của địa phương có giá trị hơn thì bà con phải cùng nhau giữ chất lượng. Có liên kết thì mới thành vùng trồng, mới có tiếng nói chung”, ông nói.

Ông Thắng cũng đồng tình rằng liên kết không phải điều gì quá xa vời. Theo ông, nó bắt đầu từ những việc rất cụ thể như cùng chia sẻ kinh nghiệm, cùng áp dụng quy trình chung, cùng giữ uy tín cho sản phẩm và cùng nghĩ đến đầu ra thay vì chỉ lo xong việc trong vườn nhà mình. Khi người trồng nhìn về cùng một hướng, rủi ro sẽ giảm đi và việc tổ chức sản xuất cũng dễ hơn.

Bà Phạm Đỗ Bích Quyên, Phó Chi cục Trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP.HCM cho rằng, để nâng giá trị sầu riêng, cần tổ chức sản xuất đồng bộ thay vì làm riêng lẻ. Khi nông dân cùng áp dụng quy trình chung và ổn định chất lượng, việc liên kết thị trường và xây dựng đầu ra bền vững sẽ thuận lợi hơn. “Muốn nâng giá trị sầu riêng thì nông dân không thể sản xuất riêng lẻ, mà cần liên kết, làm đồng bộ và cùng giữ chất lượng vùng trồng”, bà Quyên nhấn mạnh.

Về phía địa phương, bà Nguyễn Ngọc Phương Liên, Chủ tịch UBND phường Tây Nam cho biết, địa phương sẽ tập trung hỗ trợ nông dân về kỹ thuật, kết nối nguồn vốn, vận động bà con tham gia liên kết sản xuất và giới thiệu doanh nghiệp thu mua để từng bước ổn định đầu ra. Theo bà, khi nông dân cùng làm theo quy trình chung, có sự đồng hành của chính quyền, ngành chuyên môn và doanh nghiệp, vùng trồng sầu riêng mới phát triển bền vững và nâng được giá trị sản phẩm.

Từ thực tế ở phường Tây Nam đến câu chuyện liên kết sản xuất theo chuỗi tại xã Phú Giáo, có thể thấy những địa phương chuyên phát triển kinh tế nông nghiệp từng thuộc tỉnh Bình Dương (cũ) đang cùng gặp nhau ở một hướng đi chung: Nông dân muốn đi xa hơn thì không thể tiếp tục sản xuất riêng lẻ, mà phải liên kết với nhau, cùng làm theo quy trình, cùng giữ chất lượng và cùng kết nối thị trường.

Khi những địa phương này nay đã trở thành một phần của TP.HCM sau sáp nhập, yêu cầu ấy càng trở nên rõ hơn, bởi liên kết không chỉ để giải bài toán đầu ra trước mắt mà còn là nền tảng để mở rộng quy mô sản xuất, nâng giá trị nông sản và từng bước hình thành những vùng sản xuất bền vững hơn trong không gian phát triển mới.