31 mỏ vướng thủ tục nhưng trong đó có mỏ đã khai thác hết trữ lượng
Thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh cho thấy, tính đến thời điểm tháng 1/2026, toàn tỉnh có khoảng 34 mỏ đất được cấp giấy phép khai thác khoáng sản nhóm IV (đất san lấp) đang còn hiệu lực. Tuy nhiên hầu hết các mỏ đất này đều chưa hoàn thiện thủ tục đất đai theo quy định với tổng số 31 mỏ đang có vướng mắc. Cũng theo thống kê của sở này, tỉnh Bắc Ninh hiện có 5 mỏ đang tạm dừng khai thác để chờ hoàn thiện hồ sơ; 13 mỏ chưa hoàn thiện thủ tục đất đai nhưng vẫn đang hoạt động; 12 mỏ chưa hoàn thiện thủ tục đất đai nhưng chưa hoạt động; 1 mỏ được cho thuê đất một phần.
Theo quy định của Luật Đất đai (Điều 152 Luật Đất đai 2013, Điều 205 Luật Đất đai 2024) và Điều 31 Luật Khoáng sản 2010, việc khai thác khoáng sản chỉ được thực hiện khi chủ đầu tư được cấp giấy phép khai thác khoáng sản và có quyết định cho thuê đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền (trừ trường hợp việc khai thác không làm ảnh hưởng tới lớp đất mặt). Như vậy, tỉnh Bắc Ninh có tới 19 mỏ đất chưa hoàn thiện thủ tục đất đai nhưng vẫn khai thác, thậm chí có mỏ đã khai thác hết hoặc gần hết trữ lượng.
Mỏ đất khu vực núi Bòng, phường Phượng Sơn hiện tạm dừng khai thác do chủ đầu tư vi phạm pháp luật. Ảnh: Phạm Thiệu.
Khảo sát tại 5 mỏ đất đang tạm dừng khai thác chờ hoàn thiện thủ tục đất đai phóng viên thấy rằng, 3/5 mỏ đang tạm dừng là bởi chủ đầu tư bị khởi tố do vi phạm pháp luật trong hoạt động khai thác khoáng sản chứ không phải để đợi hoàn thiện thủ tục pháp lý. Cụ thể, tại mỏ đất khu vực núi Bòng (thôn Bòng, phường Phượng Sơn), năm 2023, Công an tỉnh Bắc Giang (cũ) đã khởi tố chủ đầu tư là Thái Văn Vĩnh, Giám đốc Công ty TNHH MTV Vĩnh Long do khai thác đất trái phép với trị giá trên 20 tỷ đồng. Dự án bị tạm dừng khai thác cho đến đầu năm 2026 thì bắt đầu hoạt động trở lại dù vẫn vướng mắc về thủ tục.
Tuy nhiên, ông Lê Văn Lũy, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Phượng Sơn cho biết, mỏ đất của Công ty Vĩnh Long vừa hoạt động trở lại thì đã bị đình chỉ vì tiếp tục để xảy ra vi phạm. “Đầu tháng 2/2026, công ty này đã vi phạm khi sử dụng khoáng sản không đúng mục đích quy định trong giấy phép khai thác (mang khoáng sản đi nơi khác tiêu thụ không đúng nội dung ghi trong giấy phép - PV). Vì thế UBND phường Phượng Sơn đã ban hành quyết định xử phạt hành chính Công ty Vĩnh Long 80 triệu đồng và đình chỉ hoạt động đến tháng 6/2026”.
Đối với 13 mỏ chưa hoàn thiện thủ tục đất đai nhưng vẫn hoạt động, khảo sát của phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường tại thời điểm cuối tháng 3, đầu tháng 4/2026 thấy rằng, nhiều mỏ vẫn đang khai thác bình thường. Tại mỏ đất khu vực Hố Dùng (thôn Tòng Lệnh 3, xã Nghĩa Phương), chủ đầu tư là Công ty TNHH Thương mại dịch vụ vận tải Vũ Quân vẫn khai thác, đặc biệt là vào ban đêm. Bác Nguyễn Danh C., người dân thôn Tòng Lệnh 3 chia sẻ: “Mỏ này có đặc thù là quay mặt ra sông Lục Nam và bến bãi cũng nằm ngay dưới chân mỏ nên hoạt động khá kín đáo. Thời gian gần đây, không hiểu sao họ toàn hoạt động về đêm. Có những hôm chúng tôi đi thể dục bên này núi mà các xe bên kia chạy cứ rầm rập. Họ làm tới khuya, tiếng máy xúc, xe tải ầm ầm khiến nhiều nhà ở gần không ngủ nổi”.
Mỏ đất khu vực Dốc Cửa Khuôn đang có vướng mắc đất đai nhưng vẫn khai thác bình thường. Ảnh: Phạm Thiệu.
Ghi nhận tại mỏ đất khu vực Dốc Cửa Khuôn (thôn Quỷnh Cả, xã Nghĩa Phương) của Công ty TNHH Vận tải Hoàng Cơ, tình trạng cũng tương tự như vậy. Tại thời điểm giữa tháng 4/2026, khai trường luôn có 2 máy xúc cỡ lớn hoạt động liên tục, vây xung quanh là 10 chiếc xe rơ móc ben (một loại xe vận tải cỡ lớn, thường có trọng tải khoảng 30 tấn, dung tích thùng xe tiêu chuẩn là 24 m3 – PV) đang chầu chực chờ lấy đất. Bên ngoài, những chiếc xe rơ móc ben khác nối đuôi nhau chạy rầm rập trên Đường tỉnh 293 để chở đất về các nơi tập kết.
Thậm chí có mỏ đất chủ đầu tư đã khai thác hết trữ lượng nhưng hiện nay vẫn chưa hoàn thiện xong thủ tục đất đai. Điển hình là mỏ đất khu vực núi Quán Giếng (thôn Ngạc Lâu, xã Nghĩa Phương) do Công ty TNHH Thương mại Minh Khôi là chủ đầu tư. Theo hồ sơ, mỏ đất này được UBND tỉnh Bắc Giang (cũ) cấp phép khai thác vào tháng 4/2020, thời gian khai thác trong 6 năm, trữ lượng khoáng sản gần 700.000 m3, công suất khai thác là 116.000 m3/năm. Đến cuối tháng 4/2026, mỏ đất này vẫn chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho thuê đất và chủ đầu tư vẫn chưa nộp tiền tương đương với tiền thuê đất của năm 2025, 2026 nhưng đã khai thác hết trữ lượng.
Ông Hoàng Đình Giang, Phó chủ tịch UBND xã Nghĩa Phương cũng xác nhận với phóng viên rằng: “Mỏ đất thôn Ngạc Lâu hiện đã khai thác xong và đã tạm dừng hoạt động. Hiện phía xã chưa nhận được bất cứ thông tin gì về việc doanh nghiệp đang lập hồ sơ xin đóng cửa mỏ theo quy định”.
Mỏ đất khu vực núi Quán Giếng hiện đã khai thác hết trữ lượng dù chưa hoàn thiện thủ tục đất đai. Ảnh: Phạm Thiệu.
Dài cổ chờ hoàn thiện pháp lý
Tính đến cuối tháng 4/2026, tỉnh Bắc Ninh có 12 mỏ đất chưa tiến hành hoạt động khai thác do đang phải hoàn thiện thủ tục đất đai theo quy định. Tất cả những mỏ đất này đều được cấp phép trong khoảng thời gian từ tháng 6/2025 đến nay nhưng để đưa mỏ vào khai thác thì chủ đầu tư còn cả một chặng đường gian nan phía trước.
Bởi lẽ theo quy định, sau khi được cấp phép khai thác khoáng sản, chủ đầu tư phải hoàn thiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất và thuê đất hoạt động khoáng sản theo quy định của pháp luật. Muốn như vậy, chủ đầu tư phải tự thỏa thuận nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất từ các hộ dân có đất trong phạm vi dự án. Đây được coi là nút thắt khó khăn nhất và nan giải nhất mà chủ mỏ nào cũng phải đối mặt.
Giám đốc một công ty đang bị vướng mắc về thủ tục đất đai trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh (đề nghị giấu tên) chia sẻ rằng: “Khâu giải phóng mặt bằng luôn là khó khăn, phức tạp nhất. Theo quy định, chúng tôi phải tự thỏa thuận nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất từ người dân, sau đó mới làm hồ sơ đề nghị chính quyền chuyển mục đích sử dụng, thu hồi và cho thuê đất. Tuy nhiên vì tự thỏa thuận nên nhiều hộ dân không đồng ý chuyển nhượng hoặc nếu đồng ý thì họ hét giá trên trời để ép ngược lại doanh nghiệp. Thành ra nhiều mỏ được cấp phép 3-4 năm rồi nhưng vẫn chưa được khai thác vì chưa xong giải phóng mặt bằng nên chưa thể hoàn thiện thủ tục đất đai”.
Chủ mỏ đất khu vực đồi Năm Hoàng mới được thuê 3,51 ha nhưng đã khai thác vượt mốc giới 0,8 ha. Ảnh: Phạm Thiệu.
Tìm hiểu của phóng viên thấy rằng, có những mỏ đất dù đã được cấp phép gần 1 năm nay nhưng công tác giải phóng mặt bằng mới đạt 1/3 tổng diện tích dự án. Hiện nhiều chủ đầu tư “lách” bằng cách đề nghị cơ quan chức năng cho phép chuyển mục đích sử dụng và cho thuê đất một phần. Tài liệu mà phóng viên thu thập được cho thấy, tỉnh Bắc Ninh có 3 mỏ đất đã được cho thuê đất một phần gồm: Mỏ đất khu vực đồi Hố Mốc (thôn Hưởng 8, xã Kép) của Công ty TNHH khai thác đất Tân Hưng (được cho thuê 2,89ha/7ha); mỏ đất khu vực Hang Chiềng (thôn Dốc Lỉnh, xã Nghĩa Phương) của Công ty cổ phần Đầu tư xây dựng 68 Trường Sinh (được cho thuê 8ha/10ha); mỏ đất khu vực đồi Năm Hoàng (thôn Bãi Cả, xã Lục Sơn) của Công ty TNHH BĐS Thành Nam (được cho thuê 3,51ha/10 ha).
Đáng nói ở chỗ, trong các quyết định cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng và cho thuê đất này, phạm vi và mốc giới của phần cho thuê cũng chưa được xác định rõ ràng, chính xác. Nhiệm vụ này sau đó được giao cho Phòng kinh tế cấp xã làm đầu mối rà soát, xử lý. Đây được coi là kẽ hở vì một số chủ đầu tư sẽ lợi dụng danh nghĩa đã được cho thuê đất một phần để khai thác vượt mốc giới, vượt trữ lượng.
Lo ngại này thực tế đã xảy ra tại mỏ đất khu vực đồi Năm Hoàng (thôn Bãi Cả, xã Lục Sơn). Ngày 10/4/2026, Cơ quan An ninh điều tra, Công an tỉnh Bắc Ninh đã ra quyết định khởi tố vụ án “Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên” xảy ra tại xã Lục Sơn. Theo cơ quan công an, chủ đầu tư mỏ đất khu vực đồi Năm Hoàng là Công ty TNHH bất động sản Thành Nam mới được cơ quan chức năng cho thuê 3,51ha/10ha đất, phần diện tích còn lại chưa hoàn thiện thủ tục pháp lý về đất đai nên chưa được phép khai thác. Tuy nhiên lợi dụng việc được cho thuê đất một phần, công ty này đã làm vượt mốc giới 0.8 ha để khai thác trái phép khoảng 30.000 m3 đất. Hiện cơ quan công an đã khởi tố vụ án và mở rộng điều tra theo quy định.
