Sáng 7/4, tại Hà Nội, Thứ trưởng Hoàng Trung chủ trì cuộc họp nghe báo cáo dự thảo Nghị định về khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Đây là văn bản được kỳ vọng tạo cú hích cho phát triển nông nghiệp hiện đại trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế xanh.
Tạo nền tảng pháp lý phát triển nông nghiệp công nghệ cao
Ông Nguyễn Như Cường, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ - đại diện cơ quan soạn thảo cho biết, dự thảo Nghị định được xây dựng nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho phát triển khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, qua đó thúc đẩy nông nghiệp hiện đại, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế xanh.
Thứ trưởng Hoàng Trung chủ trì cuộc họp nghe báo cáo dự thảo Nghị định về khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Dự thảo quy định tương đối toàn diện về nguyên tắc tổ chức, thành lập, quản lý và vận hành các khu nông nghiệp công nghệ cao. Trọng tâm là hình thành các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, trình diễn và chuyển giao công nghệ tiên tiến, góp phần tái cơ cấu ngành theo hướng hiệu quả, bền vững. Theo đó, các khu được xác định là không gian tập trung cho hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ mới, sản xuất quy mô lớn, đào tạo nguồn nhân lực và hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực nông nghiệp.
Để bảo đảm tính khả thi, dự thảo đưa ra các tiêu chí cụ thể về quy hoạch, quy mô diện tích, định hướng công nghệ, hạ tầng kỹ thuật và phương án quản lý vận hành khi thành lập khu. Đồng thời, quy định rõ thẩm quyền quyết định, mô hình tổ chức quản lý cũng như cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương trong quản lý nhà nước, qua đó bảo đảm sự thống nhất trong triển khai. Vai trò của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và hợp tác xã cũng được xác định rõ trong toàn bộ chuỗi từ nghiên cứu, sản xuất đến thương mại hóa sản phẩm công nghệ cao.
Đáng chú ý, dự thảo đề xuất hệ thống chính sách ưu đãi đồng bộ về đất đai, đầu tư hạ tầng, thuế, tín dụng, khoa học công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực nhằm thu hút doanh nghiệp tham gia. Nhà nước ưu tiên phát triển hạ tầng kỹ thuật, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, ứng dụng chuyển đổi số và phát triển nông nghiệp thông minh.
Bên cạnh đó, cơ chế giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động của các khu cũng được bổ sung, cùng với quy định về trách nhiệm quản lý, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, nhằm bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai và đầu tư công, nâng cao hiệu quả hoạt động của các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên phạm vi cả nước.
Tháo “nút thắt” thể chế, mở lối đầu tư
Tại cuộc họp, nhiều ý kiến thống nhất cho rằng, vấn đề nổi bật hiện nay là tính khả thi của chính sách, trong đó khả năng thu hút đầu tư vẫn là “nút thắt” lớn cần được tháo gỡ.
Đại diện địa phương, trong đó có Hà Nội, cho rằng thực tế triển khai thời gian qua cho thấy nhiều khu nông nghiệp công nghệ cao đã được quy hoạch, thậm chí thành lập từ sớm, nhưng tiến độ phát triển còn chậm. Nguyên nhân chủ yếu không nằm ở định hướng hay mục tiêu, mà ở việc cơ chế chưa đủ hấp dẫn để huy động nguồn lực xã hội, nhất là trong đầu tư hạ tầng.
Hoàn thiện cơ chế, chính sách được xem là ‘chìa khóa’ tháo gỡ rào cản, thu hút đầu tư và nâng cao hiệu quả hoạt động của các khu nông nghiệp công nghệ cao. Ảnh: Vneconomy.
Một trong những điểm nghẽn cốt lõi là chính sách đất đai thiếu tính đột phá. So với khu công nghệ cao - nơi có thể áp dụng những cơ chế linh hoạt như giao đất không qua đấu giá trong một số trường hợp thì khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao vẫn chưa có công cụ tương tự để giảm chi phí và rủi ro cho nhà đầu tư. Điều này khiến các ưu đãi khác như thuế hay tín dụng chưa phát huy hết hiệu quả.
Bên cạnh đó, các đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu đa dạng hóa nguồn lực đầu tư, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách nhà nước. Những mô hình hợp tác công - tư (PPP), BOT hay các hình thức xã hội hóa đầu tư hạ tầng cần được bổ sung trong dự thảo Nghị định, nhằm tạo cơ chế linh hoạt và tăng sức hút đối với doanh nghiệp.
Không chỉ dừng ở bài toán vốn, vấn đề hiệu quả vận hành và khả năng lan tỏa công nghệ cũng được đặt ra. Nhiều ý kiến cho rằng nếu khu nông nghiệp công nghệ cao chỉ tập trung vào nghiên cứu, trình diễn mà thiếu cơ chế kết nối với vùng sản xuất bên ngoài, thì giá trị mang lại sẽ hạn chế. Do đó, cần có chính sách thúc đẩy liên kết vùng, bảo đảm công nghệ được chuyển giao và nhân rộng trong thực tiễn.
Ở góc độ quản lý, đại diện các Bộ: Khoa học và Công nghệ, Nội vụ đề xuất Ban soạn thảo cần làm rõ mô hình Ban quản lý, đặc biệt với những khu có quy mô lớn, liên địa bàn. Một cơ chế điều hành thiếu linh hoạt sẽ trở thành rào cản trực tiếp đối với tiến độ và hiệu quả đầu tư.
Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Hoàng Trung nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện dự thảo Nghị định theo hướng rõ ràng, khả thi và có tính đột phá về cơ chế, nhất là các chính sách liên quan đến đất đai, đầu tư và tổ chức thực hiện.
Theo Thứ trưởng, chỉ khi giải quyết được bài toán nguồn lực và giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư, các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao mới có thể phát huy đúng vai trò là trung tâm đổi mới sáng tạo, dẫn dắt phát triển nông nghiệp hiện đại.
Thứ trưởng cũng lưu ý cần làm rõ bản chất của khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ, tránh trùng lặp với mô hình khu công nghệ cao. Việc phân định rõ chức năng không chỉ giúp thống nhất chính sách mà còn nâng cao hiệu quả triển khai trong thực tiễn.
“Dự thảo Nghị định đã định hình khá đầy đủ khung chính sách. Nhưng để đi vào cuộc sống, điều quan trọng hơn là chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, trong đó Nhà nước đóng vai trò thiết kế thể chế đủ mạnh để thu hút đầu tư, kích hoạt đổi mới sáng tạo và tạo động lực cho nông nghiệp Việt Nam chuyển mình theo hướng hiện đại, xanh và bền vững”, Thứ trưởng Hoàng Trung nhấn mạnh.
