Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Giải thưởng Sách Quốc gia được tổ chức thường niên từ năm 2018 và từng bước khẳng định vị thế là giải thưởng cấp quốc gia trong lĩnh vực xuất bản. Sau bảy mùa tổ chức, giải thưởng đã trở thành sự kiện văn hóa uy tín, góp phần phát hiện, tôn vinh những tác phẩm có giá trị nổi bật về tư tưởng, học thuật, khoa học và thẩm mỹ, đồng thời định hướng bạn đọc, lan tỏa văn hóa đọc và thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của ngành xuất bản.
Bước sang lần thứ VIII, giải thưởng tiếp tục được tổ chức với tinh thần đổi mới, hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng. Trọng tâm điều chỉnh tập trung vào cơ cấu giải, tiêu chí xét chọn và phương thức tổ chức, nhằm mở rộng khả năng phát hiện, tôn vinh nhiều hơn các bộ sách, tác phẩm có giá trị thực tiễn và sức ảnh hưởng xã hội.
Họp báo thông tin về Lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII. Ảnh: BTC.
Tinh gọn cơ cấu, đánh giá liên ngành
Điểm thay đổi đáng chú ý nhất ở mùa giải năm nay là việc điều chỉnh cơ cấu giải từ 5 mảng xuống còn 4 mảng. Các mảng có tính tương đồng về nội dung học thuật và định hướng tư tưởng được hợp nhất, trong đó mảng sách chính trị, kinh tế và mảng sách khoa học xã hội, nhân văn được gộp thành mảng sách chính trị, kinh tế, khoa học xã hội và nhân văn.
Việc sắp xếp lại cơ cấu được đánh giá phù hợp với thực tiễn xuất bản hiện nay, đồng thời tạo điều kiện để đánh giá tác phẩm theo hướng liên ngành, toàn diện và thực chất hơn. Song song đó, mảng sách khoa học được mở rộng, bổ sung các nội dung về giáo dục và đổi mới sáng tạo, phản ánh yêu cầu phát triển tri thức trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức.
Cách tiếp cận mới giúp tăng khả năng lựa chọn những bộ sách có giá trị ứng dụng cao, gắn với thực tiễn phát triển đất nước, thay vì chỉ dừng lại ở giá trị học thuật thuần túy.
Hệ thống tiêu chí chấm giải cũng được rà soát, bổ sung và cụ thể hóa theo hướng rõ ràng, minh bạch, thuận lợi cho việc chấm và phản biện. Cơ cấu điểm được điều chỉnh nhằm đề cao giá trị tư tưởng, học thuật và đóng góp thực tiễn của tác phẩm; nhấn mạnh tính phổ cập tri thức mới, đặc biệt ở các mảng giáo dục, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đáng chú ý, tỷ trọng đánh giá về khả năng tiếp cận bạn đọc và mức độ lan tỏa trong xã hội được tăng lên. Với sách dịch, giải thưởng bổ sung tiêu chí riêng để bảo đảm sự công bằng và phù hợp với đặc thù loại hình này.
Việc hoàn thiện tiêu chí không chỉ nâng cao chất lượng xét chọn mà còn mở rộng cơ hội cho nhiều bộ sách có giá trị thực sự, có ảnh hưởng tích cực trong đời sống học thuật và xã hội được tôn vinh xứng đáng.
Mở rộng đề cử, tăng tiếng nói xã hội
Bên cạnh đề cử từ các nhà xuất bản, giải thưởng tiếp tục mở rộng đối tượng tham gia giới thiệu tác phẩm, cho phép bạn đọc và cơ quan báo chí đề cử. Hạng mục “Sách được bạn đọc yêu thích” được duy trì và hoàn thiện quy trình xét chọn, kết hợp chấm chuyên môn và bình chọn công khai.
Cách làm này giúp giải thưởng phản ánh đầy đủ hơn tiếng nói của xã hội, đồng thời phát hiện thêm nhiều tác phẩm có sức sống trong cộng đồng, từ đó tạo thêm cơ hội để những cuốn sách được đông đảo độc giả đón nhận được vinh danh ở cấp quốc gia.
Một điểm mới khác là việc ứng dụng phân tích dữ liệu truyền thông trong quá trình xét chọn. Đối với các tác phẩm được đề nghị trao giải cao, Ban Tổ chức phối hợp đơn vị công nghệ tổng hợp, phân tích dữ liệu dư luận từ báo chí và các nền tảng truyền thông. Dữ liệu khách quan này được sử dụng như kênh tham chiếu, hỗ trợ Hội đồng trong quá trình xem xét, bảo đảm tính thận trọng, đồng thuận xã hội và phản ánh mức độ quan tâm thực tế của công chúng.
Theo Kế hoạch số 3878/KH-BVHTTDL ngày 4/8/2025 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Cục Xuất bản, In và Phát hành phối hợp với Hội Xuất bản Việt Nam tổ chức tiếp nhận sách tham dự từ các nhà xuất bản, công ty liên kết, cơ quan báo chí và bạn đọc.
Giải thưởng lần thứ VIII thu hút 46/52 nhà xuất bản trên cả nước tham gia, với 397 tên sách và bộ sách (512 cuốn). So với mùa giải trước, số lượng tác phẩm tăng thêm 25 tên sách và bộ sách, tương ứng 57 cuốn, cho thấy sự quan tâm và hưởng ứng tích cực của các đơn vị xuất bản.
Riêng hạng mục “Sách được bạn đọc yêu thích” ghi nhận hơn 150 cuốn sách được độc giả đề cử. Qua hai vòng sơ khảo và bình chọn, các tác phẩm tiêu biểu được lựa chọn để trình Hội đồng Chung khảo xem xét.
Hội đồng Sơ khảo, Hội đồng Chung khảo và Hội đồng Giải thưởng quy tụ hơn 70 giáo sư, nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành và nhà quản lý giàu kinh nghiệm. Quy trình chấm giải được thực hiện qua nhiều vòng đánh giá độc lập, phản biện và bỏ phiếu kín, bảo đảm tính khách quan, khoa học và chuyên môn.
Kết quả Ban Tổ chức trình Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét trao giải cho 50 cuốn sách, bộ sách, gồm: 2 Giải A, 17 Giải B, 23 Giải C, 5 Giải Khuyến khích và 5 Giải “Sách được bạn đọc yêu thích”. Trong đó, có 2 cuốn sách đồng thời đoạt hai giải.
Lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII dự kiến tổ chức lúc 20h ngày 8/3/2026 tại Trường quay S1, Đài Truyền hình Việt Nam, và được truyền hình trực tiếp trên kênh VTV1 cùng các cơ quan báo chí Trung ương, địa phương.
Sự kiện dự kiến có sự tham dự của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đại diện các bộ, ngành, tổ chức nghề nghiệp, các tác giả, dịch giả, những người làm sách và đông đảo bạn đọc.
Trong khuôn khổ chương trình, Ban Tổ chức phối hợp với các nhà xuất bản tổ chức trưng bày, giới thiệu những bộ sách giá trị cao đã xuất bản thời gian qua và các tác phẩm đoạt giải qua các kỳ. Hoạt động này nhằm tiếp tục lan tỏa giá trị của sách, tạo không gian kết nối giữa tác giả, nhà xuất bản và độc giả.
