Khung chính sách mở đường cho giao thông xanh
Ông Nguyễn Hữu Tiến - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, Quyết định số 876 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí carbon và khí mê tan của ngành giao thông vận tải đã xác lập lộ trình dài hạn cho chuyển đổi giao thông xanh, với các mốc cụ thể đến năm 2025, 2030, 2040 và tầm nhìn đến năm 2050.
Theo ông Nguyễn Hữu Tiến, Quyết định số 876 của Thủ tướng Chính phủ đã xác lập lộ trình dài hạn cho chuyển đổi giao thông xanh. Ảnh: Thu Hoài.
Khái niệm “phương tiện giao thông xanh, thân thiện với môi trường” lần đầu tiên được định nghĩa chính thức trong Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ và các văn bản hướng dẫn liên quan. Đây là bước tiến đáng kể về thể chế, tạo nền tảng pháp lý rõ ràng cho việc xây dựng và thực thi các chính sách khuyến khích phương tiện sạch, hạn chế phương tiện phát thải cao trong thực tiễn.
Đây là văn bản đầu tiên ở tầm Chính phủ tiếp cận một cách toàn diện và có hệ thống mục tiêu phát triển phương tiện giao thông xanh, bền vững. Không chỉ dừng ở định hướng chiến lược, chương trình còn đưa ra hệ thống giải pháp đồng bộ về cơ chế, chính sách, đồng thời phân định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương trong quá trình triển khai.
Đáng chú ý, Quyết định 876 cũng đóng vai trò như một “cú hích” để các địa phương chủ động xây dựng kế hoạch phù hợp với điều kiện riêng. Thực tế cho thấy, Hà Nội và TP.HCM đã sớm ban hành các lộ trình chuyển đổi giao thông xanh, thậm chí có những bước đi nhanh hơn so với kế hoạch chung của quốc gia. Điều này thể hiện quyết tâm chính trị rõ ràng trong việc cải thiện môi trường đô thị và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Khi đó, thúc đẩy giao thông xanh không chỉ nhằm giảm phát thải và thực hiện các cam kết về biến đổi khí hậu, mà còn mở ra không gian phát triển mới cho kinh tế đô thị. Một hệ thống giao thông hiện đại, thân thiện môi trường sẽ góp phần nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí xã hội và tạo dựng hình ảnh đô thị văn minh, hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư và du khách.
Ngưỡng chuyển đổi mang tính "quyết định" của Hà Nội
Xu thế hiện nay, vận tải công cộng giữ vai trò đặc biệt quan trọng, không chỉ là phương thức di chuyển mà còn là công cụ chỉnh trang đô thị, tổ chức lại không gian sống và nâng cao ý thức cộng đồng. Được ví như “mạch máu lớn” của thành phố, hệ thống giao thông công cộng vận hành hiệu quả sẽ giúp giảm ùn tắc, hạn chế ô nhiễm và hướng tới một đô thị xanh, khỏe mạnh và bền vững hơn.
Theo ông Khuất Việt Hùng - Chủ tịch Hội đồng thành viên Hanoi Metro, Hà Nội đang đứng trước một ngưỡng chuyển đổi mang tính quyết định của giao thông đô thị. Khi ùn tắc và ô nhiễm không còn là hiện tượng cục bộ mà đã trở thành vấn đề thường trực, việc tiếp tục phụ thuộc vào xe cá nhân không còn là lựa chọn bền vững nếu Thủ đô muốn giữ được chất lượng sống và dư địa phát triển dài hạn.
Ông Khuất Việt Hùng cho biết, Hà Nội đang đứng trước một ngưỡng chuyển đổi mang tính quyết định của giao thông đô thị. Ảnh: Thu Hoài.
Ông Khuất Việt Hùng nhấn mạnh, giao thông đô thị không thể giải quyết bằng cách mở thêm đường hay xây thêm nút giao. Quỹ đất dành cho giao thông là hữu hạn, trong khi số lượng phương tiện cá nhân tiếp tục gia tăng nhanh. Nếu mô hình đi lại không thay đổi, hạ tầng sớm muộn cũng rơi vào trạng thái quá tải, kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng về môi trường, hiệu quả vận hành và chi phí xã hội.
Từ thực tiễn đó, khái niệm “giao thông chủ động” được Chủ tịch HĐTV Hanoi Metro nhấn mạnh như một trục tư duy xuyên suốt. Theo tinh thần các nghị quyết và định hướng chiến lược của Chính phủ, Hà Nội cùng TP.HCM được xác định là những đô thị tiên phong trong việc tái cấu trúc giao thông, lấy vận tải công cộng và giảm phát thải làm trung tâm. Đây không chỉ là bài toán kỹ thuật hay đầu tư hạ tầng, mà là sự điều chỉnh căn bản cách tổ chức không gian đô thị và hành vi đi lại của người dân.
Áp lực hiện nay đối với Hà Nội là rất lớn khi mỗi ngày thành phố phải đáp ứng nhu cầu di chuyển của khoảng 12 triệu người, bao gồm cư dân thường trú, lao động vãng lai và du khách. Trong bối cảnh đó, mục tiêu nâng tỷ lệ vận tải hành khách công cộng lên khoảng 30% vào năm 2030 được xem là điều kiện tiên quyết để từng bước giảm sự lệ thuộc vào xe cá nhân.
Hà Nội xác định mở rộng mạng lưới xe buýt lên khoảng 4.000 xe và từng bước chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch. Ảnh: Ngọc Anh.
Về lộ trình, thành phố đã xác định rõ các bước đi về hạ tầng với quy hoạch 15 tuyến đường sắt đô thị, mở rộng mạng lưới xe buýt lên khoảng 4.000 xe và từng bước chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch. Tuy nhiên, hạ tầng chỉ tạo ra “khung xương”, còn sự thay đổi thực chất phải đến từ những chính sách đủ mạnh để điều chỉnh thói quen đi lại của người dân.
Trong bức tranh đó, việc triển khai các vùng phát thải thấp (Low Emission Zone - LEZ) từ năm 2026 được xem là “điểm kích hoạt” mang tính quyết định. Khi các khu vực trung tâm áp dụng tiêu chuẩn phát thải nghiêm ngặt, phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, phát thải cao sẽ bị hạn chế, buộc người dân phải cân nhắc lại việc sử dụng xe cá nhân và chuyển dần sang các lựa chọn bền vững hơn như tàu điện, xe buýt, xe đạp và đi bộ.
Ở góc độ vận hành, lãnh đạo Hanoi Metro cho rằng dư địa của vận tải công cộng hiện nay vẫn còn rất lớn. Hệ thống đường sắt đô thị thường quá tải vào giờ cao điểm nhưng chưa được khai thác hiệu quả ở các khung giờ khác. Khi chính sách vùng phát thải thấp đi vào đời sống, dòng hành khách sẽ được phân bổ lại hợp lý hơn, vừa nâng cao hiệu quả khai thác, vừa giảm áp lực cho giao thông đường bộ.
Thách thức lớn nhất trong lộ trình giảm xe cá nhân không nằm ở vốn hay công nghệ, mà ở sự thay đổi thói quen và tâm lý xã hội. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, khi chính sách được thực thi quyết liệt, minh bạch và nhất quán, hành vi giao thông của người dân có thể thay đổi khá nhanh, dù giai đoạn đầu không tránh khỏi những bất tiện nhất định.
Từ góc nhìn dài hạn, việc giảm xe cá nhân không nhằm gây khó cho người dân, mà để tạo nền tảng cho một hệ sinh thái giao thông bền vững hơn. Ít xe cá nhân hơn đồng nghĩa với giảm ùn tắc, cải thiện chất lượng không khí, tiết kiệm năng lượng và mở ra cơ hội tái thiết không gian đô thị theo hướng văn minh, an toàn và đáng sống hơn cho Thủ đô.
Giao thông xanh không chỉ là câu chuyện của phương tiện hay hạ tầng, mà là thước đo cho năng lực quản trị đô thị hiện đại. Với khung chính sách ngày càng hoàn thiện, quyết tâm chính trị rõ ràng và sự đồng thuận của xã hội, Hà Nội đang đứng trước cơ hội hiện thực hóa một bước chuyển căn bản từ đô thị nặng về xe cá nhân sang đô thị ưu tiên vận tải công cộng, xanh và phát triển bền vững.
