Gấp rút chuẩn bị mặt bằng cho tuyến đường sắt cao tốc Bắc Nam

Dự kiến thu hồi 365ha

Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông tỉnh Quảng Ngãi, thời gian qua, đơn vị với vai trò chủ đầu tư dự án giải phóng mặt bằng tuyến đường sắt cao tốc Bắc - Nam đoạn qua địa bàn tỉnh, Ban đã phối hợp chặt chẽ với các địa phương nơi tuyến đi qua để rà soát số liệu liên quan. Việc rà soát được thực hiện trên cơ sở hồ sơ báo cáo nghiên cứu tiền khả thi của dự án, đồng thời tổ chức các cuộc họp, lấy ý kiến người dân về vị trí dự kiến xây dựng các khu tái định cư nhằm tạo sự đồng thuận ngay từ đầu.

Theo tính toán sơ bộ, tuyến đường sắt cao tốc Bắc - Nam qua tỉnh Quảng Ngãi có chiều dài khoảng 86,3km, đi qua địa bàn 19 xã, phường. Tổng diện tích đất dự kiến thu hồi để thực hiện dự án khoảng 365ha, ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều hộ dân, công trình hạ tầng kỹ thuật và các thiết chế văn hóa - xã hội ở cơ sở. Để phục vụ công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, hiện có 12 địa phương đề xuất đầu tư xây dựng mới 18 khu tái định cư với tổng diện tích khoảng 109,6ha. Bên cạnh đó, cũng có 12 địa phương đề xuất xây dựng 21 khu cải táng, tổng diện tích quy hoạch khoảng 22,6ha, nhằm đáp ứng yêu cầu di dời mồ mả theo hướng tuyến dự án.

Cần nghiên cứu cơ chế đặc thù

Qua rà soát thực tế, hướng tuyến đường sắt tốc độ cao đi qua Quảng Ngãi có nhiều đoạn chồng lấn với các khu tái định cư đã và đang được đầu tư trước đó, như Đồng Mốc, Hành Thuận, Điền An. Đây đều là những khu tái định cư mới, được xây dựng để phục vụ các công trình trọng điểm như cao tốc Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi hay dự án di dân phục vụ Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Nghĩa Kỳ.

Việc tuyến đường sắt tiếp tục đi qua các khu vực này đặt ra bài toán rất khó, bởi nhiều hộ dân có nguy cơ phải tái định cư lần thứ 2 chỉ trong thời gian ngắn nên rất băn khoăn và đã có những kiến nghị với Tỉnh ủy Quảng Ngãi. Không chỉ dừng lại ở vấn đề nhà ở, hướng tuyến còn chồng lấn với nhiều công trình công cộng, di tích lịch sử - văn hóa quan trọng như Địa đạo Hiệp Phổ Nam, nghĩa trang liệt sĩ, trường học, trụ sở hành chính, chợ dân sinh.

Trước những tác động đó, UBND tỉnh Quảng Ngãi cũng đã chủ động ban hành nhiều văn bản gửi Bộ Xây dựng và Ban Quản lý dự án Đường sắt, đề xuất xem xét điều chỉnh hướng tuyến ở một số vị trí cục bộ. Mục tiêu là hạn chế tối đa việc băng cắt khu dân cư, tránh ảnh hưởng đến các công trình công cộng quan trọng, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ với các quy hoạch đã được phê duyệt. Tuy nhiên, theo đánh giá của tỉnh, khả năng điều chỉnh lớn đối với hướng tuyến là rất khó, do đây là dự án quy mô quốc gia, đã được nghiên cứu, xác định hành lang kỹ thuật từ sớm.

Ông Nguyễn Công Hoàng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi cho biết, đến nay Trung ương đã bố trí cho tỉnh 30 tỷ đồng để triển khai các bước chuẩn bị. Một số địa phương phía Bắc tỉnh đã bắt đầu vào cuộc. Theo ông Hoàng, việc điều chỉnh hướng tuyến gần như không khả thi, giải pháp có thể xem xét là dịch chuyển vị trí nhà ga về phía Nam khoảng 3km. Trường hợp không thể điều chỉnh, Trung ương cần đưa vào khung cơ chế chính sách để bồi thường đặc thù, nhất là “tái định cư của tái định cư”.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi nhấn mạnh, đây là dự án trọng điểm quốc gia với yêu cầu tiến độ rất gấp, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng phải hoàn thành trước ngày 30/6/2026. Do đó, các sở, ngành và địa phương phải bám sát dự án, chủ động triển khai ngay từ khâu khảo sát, xác định ranh giới các khu tái định cư, làm rõ nhu cầu thực tế từng khu vực. Đối với những khu tái định cư đã được đầu tư từ các dự án cao tốc trước đây, cần rà soát quỹ đất còn lại, tận dụng tối đa để giảm áp lực phải mở thêm khu mới.

Theo lãnh đạo tỉnh Quảng Ngãi, khâu khó khăn nhất vẫn là bồi thường, giải phóng mặt bằng, bởi liên quan trực tiếp đến quyền lợi người dân. Vì vậy, các địa phương có tuyến đường sắt cao tốc đi qua, đặc biệt những nơi có nguy cơ xảy ra tình trạng tái định cư lần 2, phải lường trước từ bây giờ, chủ động cung cấp thông tin, kiến nghị kịp thời để tỉnh tổng hợp, báo cáo Trung ương. Trường hợp như phường Đức Phổ, nơi người dân vừa tái định cư từ dự án cao tốc Quảng Ngãi - Hoài Nhơn chưa đầy một năm, nay tiếp tục đứng trước khả năng di dời, nếu không có chính sách đặc thù, sẽ rất khó khăn trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng.