Doanh nghiệp Việt kiện 'gã khổng lồ' Amazon đòi 22.000 tỷ và kết cục bất ngờ

Từ đỉnh cao hơn 4.000 tỷ đồng doanh thu...

Phiên giao dịch ngày 13/7, cổ phiếu GIL của Công ty Sản xuất Kinh doanh Xuất nhập khẩu Bình Thạnh (Gilimex) giảm sàn 6,9% xuống còn 9.910 đồng/cổ phiếu, mức thấp kỷ lục của cổ phiếu này. Cầu vào không lớn khiến GIL rơi vào cảnh trắng bên mua. Vốn hóa GIL chỉ còn vỏn vẹn hơn 1.000 tỷ đồng.

Cổ phiếu GIL cuối năm 2021 từng đạt mức thị giá hơn 105.000 đồng/cổ phiếu, giá sau điều chỉnh phát hành thêm cổ phiếu khoảng 53.000 đồng/cổ phiếu. Như vậy, so với đỉnh giá, GIL đã mất hơn 81%.

Gilimex được thành lập năm 1982 và hiện hoạt động trong lĩnh vực sản xuất hàng may mặc, dệt gia dụng, đồng thời mở rộng sang phát triển khu công nghiệp và bất động sản.

Từ mức doanh thu đỉnh cao 4.150 tỷ đồng năm 2021, lợi nhuận sau thuế 330 tỷ đồng, từ doanh nghiệp có danh tiếng trong ngành dệt may với thị trường xuất khẩu rộng mở, Gilimex giờ đây vật lộn với vụ kiện quy mô gần 22.000 tỷ đồng suốt hơn 4 năm qua. Hoạt động kinh doanh của công ty lao dốc nghiêm trọng. Năm 2025 doanh thu rớt xuống còn 713 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế còn hơn 58 tỷ đồng. So với thời kỳ đỉnh cao năm 2021, các doanh thu và lợi nhuận đều giảm rất mạnh, Gilimex vẫn chưa thể lấy lại hào quang dù dịch bệnh Covid-19 đi qua đã lâu.

Vụ kiện 22.000 tỷ rúng động bị bác bỏ

Liên quan đến vụ kiện rúng động của Gilimex với Amazon. Cụ thể vụ kiện bắt nguồn từ cuối năm 2022, khi Gilimex cáo buộc Amazon đột ngột cắt giảm đơn hàng sau đại dịch Covid-19, khiến doanh nghiệp phải gánh lượng lớn nguyên vật liệu tồn kho và công suất sản xuất dư thừa.

Trước đó, trong giai đoạn 2014 - 2021, Amazon liên tục gia tăng đơn đặt hàng, có thời điểm chiếm tới 80% doanh thu của Gilimex (năm 2021). Để đáp ứng nhu cầu này, Gilimex đã đầu tư mở rộng năng lực sản xuất, tuyển thêm khoảng 7.000 lao động tại nhiều nhà máy và nâng công suất lên hơn 1 triệu sản phẩm lưu trữ mỗi năm.

Gilimex cho biết việc thay đổi đột ngột, giảm mạnh nhu cầu, vi phạm hợp đồng hợp tác giữa hai bên, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của Gilimex và gây thiệt hại cho doanh nghiệp 280 triệu USD. Sau quá trình tố tụng, yêu cầu bồi thường đã lên tới 840 triệu USD (hơn 22.000 tỷ đồng).

Về vụ kiện, mới đây nhất phán quyết của Thẩm phán Lorna G. Schofield, Tòa án quận Nam New York đã bác bỏ vĩnh viễn vụ kiện yêu cầu Amazon bồi thường 840 triệu USD. Đồng nghĩa Gilimex không thể khởi kiện lại với cùng nội dung. Đồng thời, tòa cho phép Amazon nộp đơn yêu cầu Gilimex hoàn trả các khoản phí luật sư và chi phí phát sinh do phải điều tra hành vi gian lận trong quá trình tố tụng.

Theo bản án, tòa nhận định có "bằng chứng rõ ràng và thuyết phục" cho thấy Gilimex đã gian lận trong quá trình tố tụng khi nộp các tài liệu nhằm chứng minh khoản thiệt hại khoảng 68 triệu USD liên quan đến nguyên vật liệu tồn kho.

Trong quá trình thu thập chứng cứ, Gilimex đã cung cấp hơn 90 đơn đặt hàng và thư yêu cầu thanh toán từ các nhà cung cấp. Tuy nhiên, dữ liệu điện tử cho thấy nhiều tài liệu được tạo ngay trước thời điểm giao nộp cho Amazon thay vì tồn tại từ trước như doanh nghiệp trình bày.

Ngoài hơn 90 chứng từ của nhà cung cấp, tòa cũng kết luận đơn đặt hàng trị giá khoảng 69 triệu USD với đối tác Blazemax - chứng cứ quan trọng nhất mà Gilimex sử dụng để chứng minh thiệt hại - không đáng tin cậy.

Nói về phán quyết trên, trong báo cáo gửi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Gilimex cho biết, đã nhận phán quyết của tòa án Mỹ liên quan đến tranh chấp với Amazon.

“Gilimex ghi nhận phán quyết của Tòa án quận Liên bang Hoa Kỳ khu vực Nam New York đối với vụ kiện giữa hai bên. Mặc dù kết quả bước đầu không như kỳ vọng của công ty, Gilimex tôn trọng quy trình tố tụng và sẽ thực hiện các bước tiếp theo, bao gồm quyền kháng cáo theo quy định của pháp luật, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công ty, qua đó bảo vệ lợi ích chính đáng của cổ đông và các bên liên quan”, công ty cho biết.

Gilimex cho biết, hoạt động sản xuất kinh doanh của Gilimex vẫn đang được triển khai ổn định, bảo đảm tiến độ sản xuất, giao hàng và thực hiện các cam kết với khách hàng.

Bài học doanh nghiệp Việt xuất khẩu: Không phụ thuộc vào một đối tác 

Khép lại giai đoạn đầu của vụ kiện kéo dài hơn 4 năm với kết quả bất lợi, Gilimex không chỉ đánh mất cơ hội đòi khoản bồi thường lên tới 840 triệu USD mà còn đối mặt với nguy cơ phải thanh toán thêm chi phí pháp lý theo yêu cầu của Amazon nếu được tòa chấp thuận. Trong bối cảnh doanh thu, lợi nhuận và giá trị vốn hóa đều sụt giảm mạnh so với thời kỳ đỉnh cao, doanh nghiệp đang đứng trước áp lực tái cơ cấu hoạt động, đa dạng hóa khách hàng và giảm sự phụ thuộc vào các đối tác lớn. Dù vẫn còn quyền kháng cáo theo quy định của pháp luật Mỹ, kết quả của vụ kiện được đánh giá sẽ tiếp tục là một trong những yếu tố có ảnh hưởng đáng kể đến triển vọng của Gilimex trong thời gian tới.

Vụ kiện giữa Gilimex và Amazon cũng để lại nhiều bài học đáng chú ý đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Việc quá phụ thuộc vào một khách hàng lớn có thể giúp doanh nghiệp tăng trưởng nhanh trong giai đoạn thuận lợi, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro rất lớn khi đối tác thay đổi chiến lược hoặc nhu cầu thị trường đảo chiều. Bên cạnh đó, trong các tranh chấp thương mại quốc tế, việc lưu trữ hồ sơ, chứng từ và quản trị dữ liệu theo chuẩn mực quốc tế đóng vai trò quyết định. Chỉ một mắt xích trong hệ thống chứng cứ bị tòa án đánh giá thiếu tin cậy cũng có thể làm ảnh hưởng đến toàn bộ vụ kiện.