Đền Chúa Then được xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh

Ngày 27/2 (tức ngày 11 tháng Giêng), UBND xã Kép tổ chức khai mạc lễ hội mở cửa rừng tại thôn Việt Hương với quy mô liên vùng, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương tham dự. Điểm nhấn của lễ hội năm nay là việc đền Chúa Then chính thức đón nhận Bằng chứng nhận Di tích lịch sử cấp tỉnh, khẳng định giá trị văn hóa - lịch sử đặc sắc của vùng đất cửa rừng phía Bắc tỉnh Bắc Ninh.

Dự buổi lễ có ông Nguyễn Hồng Thái, Bí thư Tỉnh ủy; bà Nguyễn Thị Hương, Phó Bí thư Tỉnh ủy; cùng các Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy gồm bà Trần Thị Hằng, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh; ông Mai Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; bà Nguyễn Thị Hà, Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh; ông Phan Thế Tuấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh. Tham dự còn có Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Ngọc Phương và đại diện lãnh đạo các sở, ngành và nhiều địa phương thuộc Bắc Ninh, Lạng Sơn.

Ngay từ sáng sớm, khu vực tổ chức lễ hội đã nhộn nhịp người dân và du khách. Lực lượng chức năng xã Kép chủ động phân luồng giao thông, bảo đảm an ninh trật tự, tạo điều kiện để lễ hội diễn ra an toàn, trang nghiêm. Không khí lễ hội vừa linh thiêng vừa rộn ràng, phản ánh sức sống bền bỉ của một sinh hoạt văn hóa truyền thống tồn tại qua nhiều thế hệ.

Theo ông Hoàng Minh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Kép, trong lịch sử, vùng đất này từng là cửa rừng lớn hướng lên phía Bắc, giữ vị trí quan trọng về giao thương, quân sự và ngoại giao. Qua nhiều thời kỳ, nơi đây chứng kiến những dấu mốc lịch sử gắn với quá trình bảo vệ đất nước, đồng thời hình thành đời sống văn hóa đặc trưng của cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng sinh sống lâu đời.

Lễ hội mở cửa rừng vì thế không chỉ là hoạt động văn hóa đầu xuân mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Trong quan niệm dân gian, đây là nghi lễ xin phép thần rừng cho người dân bước vào mùa sản xuất mới, cầu mong mưa thuận gió hòa, cây cối sinh sôi, mùa màng bội thu. Trung tâm tín ngưỡng của lễ hội là việc thờ Thánh Mẫu Thượng Ngàn - vị thần đại diện cho núi rừng, nguồn sống và sự che chở đối với cộng đồng cư dân miền sơn cước.

Các nghi thức lễ được tổ chức chặt chẽ, theo trình tự truyền thống. Ban nghi lễ tiến hành rước chân nhang các vị thánh từ đền Cổ Ngựa về đền Chúa Then; dâng hương tại đình Rừng Sấu, đền Cô bé và các điểm thờ tự trong khu vực. Đặc biệt, nghi thức rước bà Chúa Thượng Ngàn cùng đoàn rước đuốc linh thiêng tạo nên không khí trang nghiêm, thu hút đông đảo người dân theo dõi.

Tại đền Chúa Then, các nghi lễ quan trọng được cử hành gồm dâng hương, cúng thần rừng, đọc văn tế xin phép mở cửa rừng, nghi thức khai mở cửa rừng và mở cửa cung Đại Bái. Sau đó là lễ tế rượu, dâng lễ vật lên các vị thần và rước Thánh, rước lộc rừng về đền Cổ Ngựa để phát lộc cho đại biểu, Nhân dân và du khách, thể hiện niềm tin về một năm mới thuận lợi, đủ đầy.

Trong khuôn khổ buổi lễ, ông Mai Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã trao Bằng chứng nhận Di tích lịch sử cấp tỉnh cho đền Chúa Then. Việc được công nhận di tích không chỉ góp phần bảo tồn giá trị lịch sử - văn hóa của địa phương mà còn mở ra cơ hội phát huy tiềm năng du lịch văn hóa, tâm linh gắn với phát triển kinh tế cộng đồng.

Song song với phần lễ, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động mang đậm bản sắc dân tộc như đêm hội hát Then, trình diễn văn hóa dân gian và các trò chơi truyền thống tại đình Rừng Sấu, đền Cô bé, đền Cổ Ngựa và đền Chúa Then thuộc các thôn Việt Hương, Chí Mìu. Những làn điệu Then ngân vang giữa núi rừng đầu xuân đã tạo nên không gian văn hóa đặc sắc, thu hút đông đảo người dân tham gia.

Lễ hội mở cửa rừng xã Kép ngày nay không chỉ giữ vai trò gìn giữ tín ngưỡng dân gian mà còn trở thành điểm kết nối cộng đồng, góp phần bảo tồn di sản văn hóa các dân tộc vùng cao. Việc tôn vinh đền Chúa Then bằng danh hiệu di tích lịch sử cấp tỉnh được xem là bước quan trọng trong hành trình bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời khẳng định bản sắc riêng của vùng đất cửa rừng trong dòng chảy phát triển hiện đại.