Chuẩn hóa vùng sản xuất 1 triệu ha lúa, tăng nguồn lực đầu tư cho HTX

Chuẩn hóa điều kiện tham gia

Sau khi sáp nhập tỉnh, thành, các địa phương vùng ĐBSCL đã tiến hành rà soát lại diện tích đủ điều kiện tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đến năm 2030, theo tiêu chí “lúa chất lượng cao, phát thải thấp”.

Tại Hội nghị sơ kết 2 năm thực hiện Đề án, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, tổng diện tích các địa phương đăng ký triển khai đến năm 2030 đạt hơn 869.000 ha, giảm gần 70.600 ha so với đăng ký trước đó (gần 940.000 ha).

Cụ thể, tỉnh Tây Ninh là 114.000 ha (giảm 11.000 ha); Đồng Tháp hơn 128.000 ha (giảm khoảng 62.400 ha); Vĩnh Long đăng ký 50.000 ha (giảm 736 ha); An Giang gần 351.400 ha (giảm 836 ha); TP Cần Thơ đăng ký gần 171.000 ha (tăng gần 4.400 ha) và Cà Mau gần 54.700 ha (giữ nguyên so với trước).

Nguyên nhân dẫn đến việc giảm diện tích là do quá trình rà soát lại điều kiện tham gia theo các tiêu chí kỹ thuật của Đề án 1 triệu ha như: hạ tầng thủy lợi, điều kiện áp dụng quy trình canh tác giảm phát thải, khả năng liên kết sản xuất và khả năng tổ chức đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV).

Trong đó, Đồng Tháp và Tây Ninh là hai địa phương có diện tích giảm đáng kể. Nguyên nhân chủ yếu do việc chuyển đổi một phần diện tích đất lúa sang cây trồng khác có hiệu quả kinh tế cao hơn. Một số vùng sản xuất chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về hạ tầng và tổ chức sản xuất theo chuỗi; việc rà soát lại theo tiêu chí chặt chẽ hơn so với giai đoạn đăng ký ban đầu.

Trước khi triển khai với quy mô lớn, các địa phương và đơn vị liên quan đã tổ chức nhiều mô hình thí điểm nhằm đánh giá hiệu quả của đề án.

Tại An Giang, đến cuối năm 2025, địa phương đã triển khai Đề án 1 triệu ha đạt 151.000 ha. Trong năm 2026, tỉnh dự kiến triển khai mở rộng thêm khoảng 183.000 ha.

Ông Lê Hữu Toàn - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang cho biết, đến nay địa phương đạt 50% kế hoạch diện tích đăng ký với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn 2026-2030.

Ông Toàn đánh giá rất cao việc chuyển đổi tư duy sản xuất của nông dân từ khi triển khai Đề án 1 triệu ha. Theo ông, trước đây các quy trình kỹ thuật như “1 phải 5 giảm”, “3 giảm 3 tăng”, chủ yếu tập trung vào giảm giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, nhưng nông dân chưa định lượng được mức giảm và giá trị môi trường mang lại.

Khi gắn các quy trình này vào Đề án 1 triệu ha cùng với các công cụ đo đếm, nông dân có thể xác định cụ thể mức giảm phát thải. Tại các mô hình triển khai ở An Giang, lượng phát thải trung bình giảm khoảng 7,5 tấn CO₂/ha.

Đầu năm 2026, UBND tỉnh An Giang đã phê duyệt quy hoạch vùng lúa chất lượng cao, trong đó khoảng 150.000 ha là vùng sản xuất chuyển đổi linh hoạt, còn lại khoảng 350.000 ha tham gia Đề án 1 triệu ha.

Cần nguồn lực đầu tư 

Bên cạnh những kết quả bước đầu, một số địa phương cho rằng để triển khai Đề án 1 triệu ha hiệu quả và bền vững, cần sớm bố trí nguồn lực đầu tư hạ tầng và nâng cao năng lực cho các tổ chức sản xuất, đặc biệt là HTX.

Tại TP Cần Thơ - địa phương có diện tích trồng lúa lớn thứ hai khu vực ĐBSCL sau sáp nhập (khoảng 319.000 ha). Đến năm 2025, thành phố đã triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, đạt 104.500 ha. Lộ trình đến năm 2030 đạt gần 171.000 ha, với 171 THT/HTX tham gia.

Tuy nhiên quá trình triển khai đề án vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế. Ông Ngô Thái Chân - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ cho biết, hệ thống hạ tầng thủy lợi, giao thông nội đồng trên địa bàn chưa đồng bộ. Dịch vụ cơ giới hóa, đặc biệt là khâu thu gom và xử lý rơm rạ còn hạn chế.

Bên cạnh đó, năng lực quản trị, ứng dụng công nghệ số của một bộ phận HTX còn yếu. Việc tiếp cận tín dụng phục vụ sản xuất theo đề án cũng còn nhiều khó khăn.

Đặc biệt, ông Ngô Thái Chân cho biết thêm, liên kết tiêu thụ lúa gạo trong đề án dù đã hình thành, nhưng chưa bền vững, số lượng doanh nghiệp tham gia còn khiêm tốn và quy mô liên kết chưa tương xứng với tiềm năng.

Từ thực tế này, ông Chân kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường quan tâm hỗ trợ kỹ thuật và kinh phí triển khai Dự án đầu tư hạ tầng của Đề án 1 triệu ha. Đây được xem là điều kiện quan trọng giúp nông dân và các tổ chức sản xuất nâng cao hiệu quả canh tác lúa theo hướng giảm phát thải.

Liên quan đến bố trí nguồn lực đầu tư, ông Đỗ Thành Trung - Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết, Bộ hoàn toàn ủng hộ và cam kết cùng với Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm hoàn thiện các thủ tục để báo cáo Thủ tướng Chính phủ, đề xuất chính thức với Ngân hàng Thế giới (WB).

Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện nhiều cải cách, phân cấp và trao quyền cho chính quyền địa phương. Lãnh đạo Bộ Tài chính mong muốn WB tiếp tục ủng hộ thông qua việc hài hòa hóa các thủ tục. Đồng thời, giảm bớt các thủ tục mà bên cho vay thông thường phải thực hiện trong quá trình dự án.

Theo ông Trung, các bên chỉ cần xây dựng kế hoạch chung cho toàn bộ dự án, bao gồm các nội dung thực hiện hàng năm để triển khai. Qua đó tạo điều kiện trao quyền chủ động cho bên cho vay.

“Đây là một trong những cái bước đi cải cách mà Bộ Tài chính đánh giá rất cao nếu Ngân hàng Thế giới có thể đồng hành với các phía bên cho vay tại Việt Nam cũng như các cơ quan thực hiện”, ông Trung nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, ông Trung mong muốn Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng như các địa phương vùng ĐBSCL chủ động đề xuất bố trí ngân sách nhà nước hoặc cung cấp tín dụng từ các Quỹ hỗ trợ phát triển HTX.

Nguồn lực này sẽ giúp các HTX đầu tư máy móc, trang thiết bị phục vụ sản xuất, qua đó giảm rủi ro và nâng cao hiệu quả khi tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp.